جوان آنلاین: بازار سرمایه پس از وقفهای کوتاه، فعالیت خود را در شرایطی از سر میگیرد که سیاستگذار بورسی تلاش میکند از تکرار نوسانهای شدید و رفتارهای هیجانی جلوگیری کند. مقررات معاملاتی بدون تغییر باقی میماند و دامنه نوسان و حجم مبنا همانند دوره پیش از توقف بازار اعمال میشود. در کنار حفظ چارچوبهای قبلی، مجموعهای از محدودیتهای نظارتی و ابزارهای حمایتی نیز به اجرا درمیآید تا روند بازگشایی بازار با کمترین تنش همراه شود. محدودیت فروش بازارگردانها، جلوگیری از عرضه سنگین سهامداران عمده، افزایش ضریب تضمین و تقویت صندوقهای حمایتی از مهمترین اقداماتی است که برای روزهای ابتدایی معاملات در نظر گرفته میشود. همزمان، نماد شرکتهایی که اطلاعات بااهمیت منتشر کردهاند، بدون محدودیت دامنه نوسان بازگشایی میشوند تا کشف قیمت سهام با سرعت بیشتری انجام شود و بازار بتواند خود را با شرایط جدید تطبیق دهد.
بازار بورس پس از چند روز توقف، دوباره به جریان معاملات بازمیگردد که در هفتههای گذشته تحت تأثیر فضای موجود و نگرانی سرمایهگذاران با شرایط متفاوتی روبهرو میشود. اکنون سیاستگذار بازار سرمایه تلاش میکند بازگشایی معاملات را در فضایی کنترلشده و با حداقل فشار روانی مدیریت کند تا از شکلگیری موجهای هیجانی جلوگیری شود.
بر اساس مقررات اعلامشده، دامنه نوسان قیمت سهام و حجم مبنا بدون تغییر باقی میماند. دامنه نوسان، محدودهای است که قیمت هر سهم در طول یک روز معاملاتی میتواند در آن افزایش یا کاهش پیدا کند. این ابزار برای کنترل رفتارهای هیجانی در بازار طراحی میشود تا از رشد یا افت ناگهانی قیمتها جلوگیری کند. حجم مبنا نیز حداقل تعداد سهامی است که باید معامله شود تا قیمت پایانی سهم به طور کامل تغییر کند. حفظ این دو ابزار این سیگنال را میدهد که سیاستگذار ترجیح میدهد بازار در مرحله نخست بازگشایی با همان ساختار قبلی فعالیت کند و از تغییرات ناگهانی در قواعد معاملاتی پرهیز شود.
اخیراً نگرانی اصلی فعالان بازار، احتمال شکلگیری صفهای سنگین فروش و افت شدید قیمتها بود. به همین دلیل مجموعهای از سیاستهای حمایتی در دستور کار قرار میگیرد تا فشار عرضه کاهش پیدا کند و نقدشوندگی بازار حفظ شود. یکی از مهمترین تصمیمها، محدودیت فروش برای بازارگردانهاست. بازارگردانها نهادهایی هستند که وظیفه دارند با ارسال سفارشهای خرید و فروش، تعادل معاملات را حفظ کنند و مانع قفل شدن نمادها شوند. طبق مقررات جدید، این نهادها تا ۱۵ خرداد ۱۴۰۵ در سمت فروش سفارش ثبت نمیکنند تا جریان عرضه در بازار کاهش پیدا کند.
اقدامات حمایتی برای کنترل نوسان بازار
همزمان با آغاز دوباره معاملات، سیاستهای حمایتی تازهای نیز اجرا میشود. افزایش ضریب تضمین یکی از این ابزارهاست. ضریب تضمین به میزان وجهی گفته میشود که معاملهگران برای انجام برخی معاملات اعتباری یا مشتقه باید در حساب خود نگه دارند. افزایش این ضریب باعث میشود سطح ریسک در بازار کاهش پیدا کند و معاملهگران با احتیاط بیشتری وارد موقعیتهای معاملاتی شوند.
از سوی دیگر، تسهیلاتی بر پایه توثیق سهام در اختیار سرمایهگذاران قرار میگیرد. توثیق سهام نیز به این معناست که سهامدار میتواند سهام خود را به عنوان وثیقه در اختیار نهاد مالی قرار دهد و در مقابل، اعتبار یا تسهیلات دریافت کند. این اقدام به افزایش قدرت نقدینگی فعالان بازار کمک میکند و احتمال فروش اجباری سهام را کاهش میدهد. تقویت منابع صندوقهای حمایتی نیز بخش دیگری از برنامه مدیریت بازار را تشکیل میدهد. این صندوقها در زمان افت شدید بازار، با خرید سهام از کاهش شتابان قیمتها جلوگیری میکنند و نقش ضربهگیر را در معاملات ایفا میکنند. در کنار این سیاستها، بیمه سهام برای سرمایهگذاران خرد نیز ادامه پیدا میکند تا بخشی از نگرانی سهامداران حقیقی نسبت به افت احتمالی قیمتها کاهش یابد.
همزمان، از سهامداران عمده و نهادهای بزرگ اقتصادی خواسته میشود از عرضه گسترده سهام در بازار خرد خودداری کنند. سهامداران عمده معمولاً بخش قابل توجهی از سهام شرکتها را در اختیار دارند و رفتار معاملاتی آنها میتواند مسیر بازار را تغییر دهد. محدود شدن فروش این گروه، با هدف جلوگیری از افزایش ناگهانی فشار عرضه انجام میشود. در بخش دیگری از مقررات جدید، محدودیتهایی برای نحوه ارسال سفارشها در زمان پیشگشایش بازار اعمال میشود. پیشگشایش، بازه زمانی کوتاهی پیش از آغاز رسمی معاملات است که طی آن سفارشهای خرید و فروش ثبت میشود و قیمت آغازین سهم شکل میگیرد. طبق مقررات تازه، هر کد معاملاتی فقط از یک ایستگاه معاملاتی در هر کارگزاری میتواند سفارش ارسال کند. همچنین سامانههای معاملاتی گروهی در دو دقیقه ابتدایی پیشگشایش اجازه ارسال سفارش ندارند. این محدودیتها با هدف جلوگیری از فعالیتهای پرحجم الگوریتمی و کاهش رفتارهای هیجانی طراحی میشود.
بازگشایی نمادها با مقررات متفاوت انجام میشود
در فرایند بازگشایی بازار، تمام نمادها شرایط یکسانی ندارند و نحوه بازگشایی هر گروه بر اساس وضعیت اطلاعرسانی شرکتها تعیین میشود. نماد شرکتهایی که در دوره توقف بازار اطلاعات بااهمیت نوع «الف» منتشر میکنند، بدون محدودیت دامنه نوسان بازگشایی میشوند. اطلاعات نوع «الف» شامل رویدادهایی است که میتواند اثر مستقیم و جدی بر سودآوری شرکت یا ارزش سهام آن داشته باشد؛ موضوعاتی مانند تغییرات عمده در قراردادها، فروش داراییهای مهم یا تحولات مالی اثرگذار در این دسته قرار میگیرد.
بازگشایی بدون دامنه نوسان به این معناست که سهم میتواند بدون محدودیت روزانه، قیمت واقعی خود را پیدا کند. این روش معمولاً زمانی استفاده میشود که اطلاعات منتشرشده اثر قابل توجهی بر ارزش سهم دارد و بازار باید بتواند سریعتر به تعادل برسد.
در مقابل، شرکتهایی که اطلاعات نوع «ب» منتشر میکنند، طبق روال عادی و با محدودیتهای معمول معاملاتی بازگشایی میشوند. اطلاعات نوع «ب» معمولاً اهمیت کمتری نسبت به اطلاعات نوع «الف» دارد و تأثیر آن بر قیمت سهم محدودتر ارزیابی میشود.
شرکتهایی که در دوره توقف معاملات مجمع برگزار میکنند نیز شرایط متفاوتی دارند. مجمع نشست رسمی سهامداران شرکت است که در آن درباره صورتهای مالی، تقسیم سود و تصمیمهای مدیریتی رأیگیری میشود. نماد این شرکتها به صورت تدریجی و از روز دوم به بعد بازگشایی میشود تا بازار فرصت کافی برای تحلیل اطلاعات جدید را داشته باشد و نوسان شدید ایجاد نشود.
قراردادهای مشتقه تحت نظارت ویژه قرار میگیرند
در بازار مشتقه نیز مقررات ویژهای اجرا میشود. قراردادهای اختیار معامله که سررسید آنها به روزهای ابتدایی بازگشایی بازار میرسد، تحت محدودیتهای خاص قرار میگیرند. اختیار معامله به قراردادی اطلاق میشود که به خریدار این حق را میدهد در آینده سهمی را با قیمت مشخص خریداری کند یا بفروشد. این ابزار معمولاً برای پوشش ریسک یا کسب سود از نوسان قیمتها استفاده میشود.
بر اساس مقررات جدید، اتخاذ موقعیتهای فزاینده در دو سمت خرید و فروش برای قراردادهایی که تا روز دوم بازار سررسید میشوند، ممنوع خواهد بود. این تصمیم با هدف جلوگیری از ایجاد نوسانهای شدید و کنترل رفتارهای سفتهبازانه اتخاذ میشود.
همچنین قراردادهای سررسیدشده در روز نخست به صورت نقدی تسویه میشوند و تسویه فیزیکی آنها در روز دوم انجام میگیرد. تسویه نقدی به این معناست که اختلاف قیمت قرارداد به صورت پولی پرداخت میشود، اما در تسویه فیزیکی، انتقال واقعی سهام صورت میگیرد. اجرای این سازوکار کمک میکند فشار ناگهانی بر معاملات نقدی بازار وارد نشود و فرایند تسویه با آرامش بیشتری انجام شود.
تحلیلگران بازار سرمایه معتقدند موفقیت سیاستهای جدید به رفتار معاملهگران و میزان پایبندی بازیگران بزرگ بازار بستگی دارد. اگر سهامداران عمده از عرضه هیجانی خودداری کنند و صندوقهای حمایتی نقش فعالتری در معاملات داشته باشند، احتمال بازگشت تدریجی آرامش به بازار افزایش پیدا میکند.
در عین حال، بخشی از فعالان بازار بر این باورند که محدودیتهای بیش از حد نیز میتواند روند طبیعی کشف قیمت را مختل کند و باعث انباشت فشار فروش در روزهای آینده شود. با این حال سیاستگذار ترجیح میدهد در مقطع کنونی، ثبات روانی بازار را در اولویت قرار دهد و از شوکهای ناگهانی جلوگیری کند.
