جوان آنلاین: خراسان جنوبی با قرارگرفتن در اقلیم گرم و خشک، همچنان یکی از قطبهای مهم کشاورزی کشور به شمار میرود؛ استانی که بخش عمده زرشک و عناب ایران را تولید میکند و در تولید زعفران نیز جایگاه دوم کشور را دارد، اما تداوم خشکسالی و بحران کمآبی، کشاورزی این منطقه را به سمت استفاده از فناوریهای نوین، ارقام مقاوم به خشکی و توسعه کشاورزی دانشبنیان سوق داده است.
خراسان جنوبی اگرچه در قلب اقلیم گرم و خشک ایران قرار گرفته، اما این شرایط مانعی برای درخشش کشاورزی آن نبوده است. این استان اکنون ۹۸ درصد عناب و ۹۶ درصد زرشک کشور را تولید میکند و با میانگین سالانه ۴۵ تن زعفران، دومین تولیدکننده این محصول ارزشمند در ایران است. با این حال، تداوم خشکسالیهای چند سال اخیر، کشاورزی خراسان جنوبی را با چالشهای جدی روبهرو کرده و مسئولان و پژوهشگران را به سمت استفاده از روشهای نوین و دانشبنیان سوق داده است.
علیرضا مقری فریز، رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان جنوبی در همین زمینه میگوید: «توسعه ارقام مقاوم به خشکی، معرفی گیاهان کمآببر، اجرای طرحهای افزایش بهرهوری آب و حرکت به سمت کشاورزی دانشبنیان، مهمترین راهبردهای علمی استان برای مقابله با بحران خشکسالی و پایداری تولید است.»
نسخه علمی برای نجات کشاورزی
علاوه بر زعفران، زرشک و عناب که شهرتی جهانی دارند، خراسان جنوبی یکی از مناطق غنی کشور در حوزه گیاهان دارویی نیز محسوب میشود، در حال حاضر حدود ۸۰۰ گونه گیاه دارویی در این استان شناسایی شده که ۷۰ گونه آن نادر است. از جمله این گونهها میتوان به چوبک، بومادران جنوبی، ناز بیابانی، سوگند بیرجندی، شصتعروس، مستار، زیبا کوتوله، اسکنبیل خراسانی و پیچک درختچهای اشاره کرد. این گیاهان در بیش از ۱۰ هزار هکتار از اراضی استان کشت میشوند و سالانه حدود ۵۰ تن محصول از آنها برداشت میشود.
کارشناسان معتقدند، ادامه حیات کشاورزی در خراسان جنوبی بدون بهرهگیری از روشهای علمی و فناوریهای نوین ممکن نیست. رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان جنوبی از اجرای دهها پروژه پژوهشی در حوزه کشاورزی و منابع طبیعی خبر میدهد و میگوید: «بیش از ۶۵ پروژه تحقیقاتی در سالهای اخیر اجرا شده که بخش عمده آنها بر حل چالش کمآبی، سازگاری با اقلیم خشک و افزایش بهرهوری تولید متمرکز بوده است.»
مقریفریز با اشاره به اهمیت محصولات راهبردی استان میافزاید: «گندم یکی از محصولات استراتژیک خراسان جنوبی است و سالانه حدود ۵۵ هزار تن از این محصول تولید میشود. با توجه به حساسیت گندم به شوری آب، بیش از ۳۰ رقم گندم متحمل به خشکی، شوری و تنشهای محیطی به کشاورزان معرفی شده است.»
وی همچنین از اجرای طرحهای نوین در حوزه باغبانی خبر داده و تصریح میکند: «احداث نخستین باغ متراکم پیوندی عناب، ایجاد کلکسیون ارقام انار و عناب و اجرای پژوهشهای نژادی و تولید هستههای اولیه بذر محصولات زراعی از جمله اقدامات مهم این مرکز است.»
به گفته این مسئول، در سالهای اخیر پنج رقم سورگوم علوفهای و دانهای، هفت رقم ارزن، دو رقم ممتاز عناب و ارقام جدیدی از پنبه، زیره سبز و گیاهان دارویی نیز مورد ارزیابی و معرفی قرار گرفتهاند.
تمرکز بر افزایش بهرهوری آب
بحران کمآبی موجبشده توسعه کشت محصولات کمآببر به یکی از اولویتهای بخش کشاورزی خراسان جنوبی تبدیل شود. رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان در این باره میگوید: «خراسان جنوبی به دلیل اقلیم گرم و خشک و تداوم خشکسالی، بیش از هر زمان دیگری به راهکارهای علمی و عملیاتی نیاز دارد و تلاش کردهایم با توسعه پژوهشهای هدفمند، مسیر سازگاری کشاورزی استان با بحران کمآبی را هموار کنیم.»
وی ادامه میدهد: «بررسی ارقام مقاوم به تنشهای محیطی، توسعه گیاهان علوفهای کمآببر، مطالعه استفاده از پساب تصفیهشده در کشاورزی، اجرای طرحهای تغذیه مشارکتی گندم و جو و تعیین نیاز آبی محصولات راهبردی مانند زرشک، عناب و زعفران از جمله مهمترین پروژههای در حال اجرای این مرکز است.»
