جوان آنلاین: در روزهایی که حادثه، درد یا بحران بر زندگی مردم سایه میاندازد، گروههای جهادی و جهادگران پزشک و متخصص، نخستین کسانی هستند که به یاری هموطنان میشتابند. آنان نه تنها در مناطق محروم بلکه در هنگام وقوع حوادث ناگوار، همچون زلزله، سیل یا جنگ، بیوقفه در میدان حضور مییابند تا تسکینآور جسم و روان آسیبدیدگان باشند. از خدمات پزشکی و دندانپزشکی تا مشاورههای روانشناسی و مددکاری اجتماعی، کار جهادی آنان ترکیبی از علم، ایمان و انساندوستی است. جهادگران سلامت با استقرار تیمهای تخصصی در مناطق بحرانزده و راهاندازی کلینیکهای سیار، توانستهاند با روحیهای ایثارگرانه، فاصله میان مردم و خدمات درمانی را از میان بردارند و نهتنها زخمهای جسمی، بلکه دردهای روانی و اجتماعی را نیز مرهم نهند.
در مسیر توسعه عدالت درمانی، حضور گروههای جهادی پزشکی و سلامت اجتماعی در سراسر کشور نقشی حیاتی یافته است. از پزشکان داوطلب گرفته تا روانشناسان و مددکارانی که با عشق خدمت وارد میدان شدهاند، همه بخشی از جریان بزرگ «طبابت جهادی» را شکل دادهاند. این گروهها با استقرار در مناطق کمبرخوردار و ایجاد درمانگاهها و کمپهای موقت، خدمات تخصصی دندانپزشکی، عمومی، زنان، کودکان و حتی مشاورههای روانی را به طور رایگان ارائه میدهند.
در روزهای بحرانی، وقتی زلزله خانهها را ویران میکند یا سیل امید را میشوید، جهادگران سلامت با تجهیزات سیار، دارو و تیمهای چندتخصصی در کنار مردم قرار میگیرند. تعداد قابل توجهی از متخصصان جهادی کشور، علاوه بر تجربه بالینی، آموزش تخصصی در درمان بحرانهای روانی فردی و اجتماعی دیدهاند تا بتوانند با آسیبدیدگان حوادث طبیعی و اجتماعی با زبان همدلی و علم سخن بگویند.
این گروهها در چند سال اخیر بهویژه در استانهای سیستان و بلوچستان، خوزستان، کرمانشاه و هرمزگان، شبکههایی از خدمات سلامت ترکیبی را توسعه دادهاند؛ خدماتی که نه تنها درمان جسم را هدف میگیرد، بلکه بازسازی روح و آرامش اجتماعی مردم را نیز دنبال میکند.
«سراج»؛ الگوی ملی در مددکاری اجتماعی
بعد اجتماعی این خدمت جهادی در مراکز تخصصی سلامت روان بیش از پیش جلوه یافته است. یکی از مهمترین نمونههای دولتی همراستا با این جریان، راهاندازی مراکز «سراج» در کشور است؛ شبکهای با بیش از ۱۰۰ مرکز که با هدف گسترش خدمات سلامت روانی و اجتماعی فعالیت میکنند.
در همین راستا مدیرکل سلامت روانی و اجتماعی وزارت بهداشت در آیین افتتاح یکی از این مراکز در بابل گفته که مراکز «سراج» با حمایت شورای اجتماعی کشور توانستهاند در سالهای اخیر به یکی از ارکان اصلی مدیریت آسیبهای روانی و اجتماعی تبدیل شوند.
به گفته محمدرضا شالبافان، هدف از راهاندازی «سراج»، ارائه خدمات جامع و رایگان روانپزشکی، روانشناسی و مددکاری اجتماعی و کاهش آسیبهای اجتماعی و بحرانهای روانی است.
او تأکید کرده که تجربه یک دهه فعالیت این مراکز، کارآمدی ساختار آنان را در بهبود وضعیت سلامت روان مناطق تحت پوشش نشان داده است و این مراکز با ارائه همزمان خدمات تخصصی، نقش مهمی در کاهش موارد اقدام به خودکشی، بهبود مشکلات خانوادگی و کاهش نرخ بستری بیماران روانپزشکی داشتهاند.
شالبافان افزود: «در زمان بروز بحرانها، از جمله حوادث و حتی جنگها، مراکز سراج با ارائه خدمات فوری روانی و اجتماعی، اثرات ناخوشایند این شرایط را در جامعه کاهش دادهاند. طرح توسعه «سراج» با حمایت شورای اجتماعی کشور و همکاری وزارت کشور پیش میرود و مشارکت دانشگاههای علوم پزشکی، فرمانداریها و خیرین محلی در اثربخشی این طرح بسیار تعیینکننده است.»
پیوند ایمان، تخصص و مشارکت مردمی
جهادگران پزشکی و روانی کشور در واقع بازوان عملیاتی همین الگوی انسانی هستند. بسیاری از نیروهای جهادی در تعامل مستقیم با مراکز سراج، دانشگاههای علوم پزشکی و شبکه بهداشت محلی فعالیت میکنند. آنان از تجربیات مداخله در بحرانها بهره میبرند تا در هر میدان حادثه، نوعی «مدیریت سلامت انسانی» را شکل دهند؛ مدیریتی که بر پایه سه محور تخصص علمی، حس ایثار و مشارکت اجتماعی استوار است.
با گسترش این رویکرد، حتی در روستاها و مناطق دورافتاده، گروههای جهادی توانستهاند به حلقه اتصال مردم و نظام سلامت بدل شوند؛ از آموزش پیشگیری از بیماریها تا مشاوره خانواده و بازسازی روحیه اجتماعی پس از حوادث.
امروز جهادگران سلامت نه تنها پزشکان و پرستاران، که مشاوران و مددکاران اجتماعی نیز هستند؛ قهرمانانی بینام و نشان که در سکوت بحران، صدای آرامش و امیدند. آنان در هر ناحیهای که درد و بحران خانه کند، بیهیاهو حضور مییابند تا انسانیت را در سختترین لحظهها معنا کنند.
