جوان آنلاین: فشار اقتصادی ناشی از جنگ، ایران را به طور جدی تحت تأثیر قرار داده، ولی حالا روی دیگر سکه جنگ برای امریکاییهای ترامپ نیز در حال آشکار شدن است. جنگ با ایران، با بسته شدن تنگه هرمز احتمالاً لطمهای عمیق و شاید هم فراتر از پیشبینیها به اقتصاد امریکا وارد کند. برخی اقتصاددانان وضع فعلی را بزرگترین رکود بعد از رکود سال ۲۰۰۷- ۲۰۰۸ ارزیابی میکنند و سیانان در یک گزارش پرانعکاس، از ریسک یک بحران پنجمرحلهای به سمت «انهدام تقاضا» در امریکا صحبت کرده است.
به گزارش «جوان»، متوسط قیمت هر گالن بنزین در امریکا روز شنبه به ۴۵/ ۴ دلار رسیده که بالاترین رقم از زمان آغاز جنگ علیه ایران است. در حالی که به نوشته فاکسنیوز قیمت بنزین از ابتدای جنگ بیش از ۴۷درصد بیشتر شده، اکونومیست پیشبینی میکند که قیمت بنزین به پنج دلار در هر گالن هم برسد، چیزی که انتظار افکار عمومی امریکا نیز آن را تأیید میکند. در یک نظرسنجی که ایپسوس (Ipsos) انجام داده، حدود نیمی از شرکتکنندگان پیشبینی میکنند که قیمت بنزین در سال آینده بدتر شود، در حالی که تنها ۲۱ درصد انتظار بهبود اوضاع را دارند.
تحت چنین شرایطی، به نظر در نخستین روزهای مه ۲۰۲۶، نشانههای تدریجی، ولی جدی اثر منفی جنگ با ایران بر اقتصاد امریکا چنان آشکار شده که حتی خوشبینترین تحلیلگران نیز از آن به عنوان «بدترین وضعیت از زمان بحران مالی ۲۰۰۸» یاد میکنند. استیو کین، اقتصاددانی که از او به عنوان اقتصاددان پساکینزی نام برده میشود، پیشبینی بزرگترین بحران در تاریخ اقتصادی مدرن را میکند و تأکید میکند که جنگ با ایران به عنوان یک کاتالیزور عمل و آسیبپذیریهای اقتصاد جهانی را آشکار کرده است. این اقتصاددان استرالیایی که رکود سال ۲۰۰۸ را همیشه پیشبینی کرده، معتقد است که جنگ، یک فرآیند «تورمی منجر به رکود» (Inflation followed by Deflation) را کلید زده که ابتدا قیمتهای انرژی و کودهای شیمیایی جهش میکند و سپس با توقف صنایع و افزایش بیکاری، تقاضا در سایر بخشهای اقتصاد سقوط کرده و فشار شدید کاهشی ایجاد میشود. سیانان روز جمعه در گزارشی با عنوان «انهدام تقاضا: چگونه جنگ با ایران میتواند اقتصاد امریکا را متزلزل کند یا درهم بشکند»، نوشته که یک مکانیسم ششمرحلهای در حال اتفاق افتادن است. مفهوم «تخریب تقاضا» در گزارش سیانان، به فرآیندی اشاره دارد که در آن شدت یک شوک قیمتی چنان بزرگ، پایدار و پرهزینه است که رفتار هزینهای مصرفکنندگان را به طور اساسی تغییر میدهد. به نوشته سیانان، در مرحله اول، افزایش قیمت نفت به عنوان یک مالیات سنگین بر خانوارها عمل میکند و باعث میشود که در مرحله دوم، اعتماد مصرفکننده سقوط کند: «وقتی مردم از بدتر شدن اوضاع میترسند، هزینههای دلخواه خود را کاهش میدهند.» در مرحله سوم، خریدهای بزرگ متوقف میشود، میلیونها خانوار به سمت عدم تأدیه وامها پیش میروند، کسبوکارها تعدیل نیرو میکنند و در نهایت، در مرحله پنجم، فشار بر سیستم بانکی یک چرخه معیوب از رکود و تورم را رقم میزند. آژانس بینالمللی انرژی این وضعیت را «شدیدترین شوک عرضه نفت در تاریخ» خوانده و هشدار داده که انهدام تقاضا با تداوم کمبود و قیمتهای بالاتر گسترش خواهد یافت.
شواهد عینی، این تحلیل را تأیید میکند. در حالی که شاخص اعتماد مصرفکننده دانشگاه میشیگان به پایینترین سطح خود در تاریخ (از سال ۱۹۵۲) سقوط کرده و نیمی از مردم بهطور خودبهخود از گرانی به عنوان عامل بدتر شدن زندگی خود نام بردهاند، نتایج نظرسنجی مشترکی که واشینگتنپست وایبیسینیوز به مؤسسه افکارسنجی ایپسوس سفارش دادهاند، نشان میدهد که ۴۴درصد امریکاییها به دلیل افزایش قیمت بنزین، رانندگی خود را کاهش دادهاند، ۴۲درصد از پاسخدهندگان اعلام کردند که سایر هزینههای خانوار خود را کاهش دادهاند و ۳۴درصد نیز گفتهاند برنامههای سفر یا تعطیلات خود را تغییر دادهاند که خود نشانه دیگری از صرفهجویی در هزینههاست. شورای روابط خارجی امریکا (CFR) در تازهترین گزارش خود که اول مه آن را منتشر کرده، هشدار میدهد که بسته شدن تنگه هرمز جرقه شوک عرضهای زده که خسارات آن میتواند از اختلالات ناشی از جنگ اوکراین در ۲۰۲۲ فراتر رود.
تورم در ماه مارس ۹/ ۰ درصد افزایش یافت (بیشترین جهش یکماهه در چهار سال اخیر) و نرخ سالانه به ۳/۳ درصد رسید که بالاترین حد از زمان شروع ریاستجمهوری ترامپ است. دیوید گلدمن، تحلیلگر سیانان، هشدار میدهد که اگر جنگ ادامه یابد و تنگه در چند هفته آینده باز نشود، «این وضعیت میتواند بسیار بدتر شود.»
نخستین قربانی: دیگران هم در صف هستند؟
روز جمعه اولین قربانی بزرگ این بحران ظاهر شد: اسپیریت ایرلاین؛ این شرکت پس از ۳۴ سال فعالیت، روز ۲ مه ۲۰۲۶ عملاً تعطیل شد. البته این شرکت مدتی بود که تقلا میکرد از ورشکستگی نجات پیدا کند و یک بار هم اعلام ورشکستگی کرده بود، ولی جهش قیمت سوخت جت از ۲۴ /۲ دلار به ۵۱/ ۴ دلار در هر گالن، برنامه خروج آن از دومین ورشکستگیاش را مختل کرد و بسته نجات ۵۰۰ میلیون دلاری دولت ترامپ به دلیل مخالفت طلبکاران کلیدی به نتیجه نرسید. حدود ۱۷هزار کارمند بیکار شدند و بیش از ۹هزار پرواز لغو شد، اتفاقی که ممکن است مثل یک زنجیره، شرکتهای دیگری را هم درگیر کند. فرانتیر به عنوان یکی از اعضای اصلی ائتلاف موسوم به «Value Airlines»، هفته پیش به همراه چند شرکت دیگر به طور رسمی درخواست کمک اضطراری ۵/۲ میلیارد دلاری از دولت ترامپ را مطرح کرد و اگر وضع به همین منوال ادامه پیدا کند، ممکن است اولین نامزد باشد.
گزارش چند روز قبل شورای روابط خارجی امریکا، بعد دیگری از آسیبپذیری اقتصاد امریکا را نمایان میکند: صندوقهای ثروت ملی کشورهای حاشیه خلیج فارس (با داراییهای ۴ تا ۶ تریلیون دلاری) به دلیل جنگ، سرمایه خود را به سمت داخل هدایت میکنند و این به معنای کاهش جریان سرمایه به شرکتهای فناوری امریکایی به ویژه در حوزه هوش مصنوعی است. در آوریل ۲۰۲۶، عربستان سعودی کمک ۲۰۰میلیون دلاری خود به اپرای متروپولیتن نیویورک را لغو کرد و حمایت مالی از لیگ گلف LIV را نیز قطع کرد. جوئه بروسوئلاس، اقتصاددان میگوید: «زمان در سمت اقتصاد امریکا نیست. حتی اگر جنگ فوراً پایان یابد، بهبود اقتصادی حداقل شش ماه طول خواهد کشید و در برخی موارد سالها به درازا خواهد انجامید.» او میگوید که اقتصاد امریکا برای نخستین بار پس از دههها، با مشتری قدرتمندتری روبهرو شده است؛ «زمان»
تبدیل فشار اقتصادی به اهرم سیاسی
چیزی که نگرانیها را تشدید کرده، این واقعیت است که فشار اقتصادی به سرعت در حال تبدیل شدن به فشار سیاسی است. نظرسنجی رویترز/ایپسوس نشان میدهد محبوبیت ترامپ به ۳۴درصد سقوط کرده که پایینترین رقم در تمام دوران ریاستجمهوری اوست. تنها ۲۲درصد از مردم امریکا عملکرد او را در مدیریت هزینههای زندگی تأیید میکنند. ۸۰درصد مردم ترامپ را مسئول گرانی بنزین میدانند. رویترز اعتراف کرده که واشینگتن در برابر واکنش ایران غافلگیر شده و «اقتصاد که سنگ بنای سخنرانیهای سیاسی ترامپ بود، امروزه به نقطه ضعف اصلی وی تبدیل شده است.»
