جوان آنلاین: در دل تهران پرجمعیت و پرهیاهو، جایی که زندگی روزمره با سرعتی بیوقفهای در جریان است، طرحها و ایدههایی از جنس آمادگی و آیندهنگری، بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا میکنند. ساخت پارکینگ - پناهگاه در شهر، در همین چارچوب است که معنا مییابد. البته نه بهعنوان نشانهای از نگرانی یا اضطراب و ایجاد رعب و وحشت در میان مردم، بلکه به عنوان بخشی از نگاه تازهای که تلاش میکند شهر را برای شرایط مختلف آمادهتر و تابآورتر کند.
واقعیت این است که تهران، به عنوان کلانشهری بزرگ، با جمعیتی بالا و فعالیتهای روزانه پرشور، نیازمند زیرساختهایی است که بتوانند در کنار پاسخگویی به نیازهای معمول شهروندان، در لحظات خاص نیز نقش پشتیبان داشتهباشند؛ یعنی زیرساختهایی که هم برای روزهای عادی به کار بیایند و هم در روزهای غیرعادی و بحرانی و این رویکرد، به معنای پذیرفتن یک اصل ساده است که هر شهر بزرگ، برای ادامه روان زندگی، باید سناریوهای مختلف را در طراحی خود لحاظ کند.
بدون شک پناهگاههای شهری و فضاهای چندمنظورهای، چون پارکینگ- پناهگاه، بیش از آنکه یادآور موقعیتهای اضطراری باشند، نشاندهنده بلوغ برنامهریزی شهری هستند. جایی که یک پارکینگ معمولی میتواند در شرایط عادی به خوبی به خدمت رفتوآمد شهروندان بیاید و در صورت نیاز، به یک فضای امن و سازمانیافته تبدیل شود، بدون آنکه زندگی روزمره را مختل کند.
شاید هم این نوع نگاه، بخشی از مفهوم گستردهتر تابآوری شهری باشد، مفهومی که در سالهای اخیر در بسیاری از کلانشهرهای جهان مورد توجه قرار گرفته و بر این اصل تأکید دارد که شهر باید بتواند در برابر طیفی از رخدادهای طبیعی یا غیرطبیعی، از زلزله گرفته تا اختلالات زیرساختی، انعطافپذیر و آماده باقی بماند.
نخستین پارکینگ- پناهگاه در تهران
در روزهایی که جنگ تحمیلی رمضان پشت سر گذاشته شده و شهر بیش از همیشه در حال بازتعریف زیرساختهای خود است، خبر افتتاح یک پروژه تازه در منطقه ۱۰ تهران، توجهها را به سمت خود جلب کردهاست؛ ساخت پارکینگی که نامش را اعتماد گذاشتهاند. این پارکینگ حالا در آستانه بهرهبرداری قرار دارد. مجموعهای چندمنظوره که به گفته مسئولان شهری، میتواند نمونهای از نسل جدید فضاهای زیرساختی در کلانشهر تهران باشد.
این پروژه با زیربنایی حدود ۱۰ هزار و ۲۵۶ مترمربع و در چهار طبقه زیرسطحی ساخته شده و ظرفیت ۲۷۵ واحد پارک خودرو را در حالت عادی فراهم میکند. ساخت آن، از سال گذشته آغاز شده و اکنون در مراحل پایانی قرار دارد، اما آنچه این پروژه را از یک پارکینگ معمولی متمایز میکند، کارکرد دوگانه آن در طراحی است. به گفته دستاندرکاران، این مجموعه در شرایط روزمره به عنوان یک فضای پارک خودرو مورد استفاده قرار میگیرد، اما در زمان وقوع شرایط خاص، میتواند به یک پناهگاه شهری با ظرفیت اسکان چند هزار نفر تبدیل شود.
در واقع، ایده ساخت پارکینگ اعتماد، بر این مبنا شکل گرفته که شهرهای بزرگ، بهویژه کلانشهری مانند تهران، باید بتوانند بدون ایجاد اختلال در زندگی روزمره، ظرفیتهای پنهانی برای شرایط خاص نیز در دل خود داشته باشند.
شناسایی پناهگاههای اضطراری
اسفندماه بود که مدیریت شهری پایتخت از آغاز یک رویکرد گستردهتر در حوزه زیرساختهای ایمنی و تابآوری شهری خبر دادهبود، رویکردی که بیش از هر چیز بر شناسایی ظرفیتهای موجود شهر اشاره داشت.
عبدالمطهر محمدخانی، سخنگوی شهرداری تهران در نشست خبری خود به موضوع پناهگاههای شهری و برنامهریزی برای شرایط اضطراری اشاره کرده و گفته بود: «طرحی جامع برای استفاده از فضاهای زیرسطحی تهران در دستور کار قرار گرفته و بخشی از آن در کمیسیون ماده ۵ به تصویب رسیدهاست.» به گفته او، این طرح صرفاً محدود به یک نوع سازه یا یک الگوی واحد نیست، بلکه مجموعهای از راهکارها را در بر میگیرد که هدف آن استفاده بهینه از ظرفیتهای موجود شهری در شرایط خاص است.
محمدخانی در ادامه با اشاره به جزئیات این برنامه گفتهبود: «در این طرح به ساخت پناهگاهها برای شرایط اضطراری اشاره شدهاست. در مترو نیز ایستگاههایی که قابلیت پناهگاهی دارند شناسایی شدند و علاوه بر این، ساختمانها و پارکینگهای دارای ظرفیت نیز شناسایی و به دستگاههای مربوطه اعلام شدهاند.»
محمدخانی همزمان بر این نکته تأکید داشت که نگاه غالب در حوزه پدافند غیرعامل، الزاماً مبتنی بر ساخت پناهگاههای بزرگ و متمرکز در سطح شهر نیست. او در همان نشست هشدار دادهبود که «اصرار بر پناهگاههای بزرگ در سطح شهر لزوماً یک راهبرد دقیق و درست نیست» و اظهار داشت که روشهای متنوعتری برای حفاظت از شهروندان در شرایط بحرانی وجود دارد.
به گفته او، «تأکید بیش از حد رسانهها بر احداث پناهگاهها، غیر از ایجاد وحشت، میتواند نوعی تصمیمسازی نادرست را به مدیریت شهری تحمیل کند» و لازم است موضوعات مرتبط با مدیریت بحران با نگاه کارشناسی و از مسیر گفتوگو با متخصصان حوزه پدافند غیرعامل دنبال شود.
تغییر نگاه به شهر
آنچه در پس پروژههایی از جنس پارکینگ- پناهگاه و برنامههای شناسایی ظرفیتهای زیرسطحی تهران دیده میشود، بیش از هر چیز، تغییر زاویه نگاه به خود شهر است، تغییر شهری که تمام تلاشش را میکند، علاوه بر امروز، فردا را هم ببیند و در مواقع بحران، نفس کم نیاورد.
قرار نیست ترسی اضافه شود، قرار نیست شهر با سایه بحران تعریف شود، حتی قرار نیست تابآوری شهری، یک معنا و مفهوم نگرانکننده یا دور از زندگی روزمره مردم پیدا کند. بلکه بر عکس، قرار است شهر، طوری ساخته شود که اگر شرایط عادی امروزمان تغییر کرد، همچنان کار کند و زندگی در آن متوقف نشود.
