جوان آنلاین: با تشدید کمبود آب در کشور و افزایش فشار بر منابع طبیعی، کارشناسان بخش کشاورزی بر ضرورت تغییر الگوی کشت و حرکت به سمت تولید محصولاتی با نیاز آبی پایین تأکید دارند. در این میان، دیمکاری گیاهان دارویی به عنوان یکی از کمهزینهترین و پربازدهترین روشها برای افزایش بهرهوری آب، کاهش فرسایش خاک و بهبود معیشت روستاییان مطرح شده است. محمدحسین لباسچی، عضو مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور این روش را «مؤثرترین شیوه تولید» در اقلیم نیمهخشک ایران میداند و معتقد است توسعه آن میتواند درآمد کشاورزان را متحول و بار سنگین بخش کشاورزی بر منابع آب را به طور چشمگیری کاهش دهد.
در شرایطی که کشور با بحران جدی آب روبهرو است، دیمکاری گیاهان دارویی مؤثرترین روش تولید محسوب میشود. این شیوه ضمن افزایش بهرهوری بارشها، به حفاظت از خاک در اراضی شیبدار نیز کمک میکند و میتواند ارزشافزوده قابل توجهی برای کشاورزان ایجاد کند.
اگر دیمکاری بر پایه «مطالعات علمی و الگوهای موفق جهانی» پیش برود، «تحولی جدی در درآمد کشاورزان» شکل خواهد گرفت و مناطق روستایی به اشتغال پایدار دست خواهند یافت.
در همین رابطه عضو مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور با اشاره به ضرورت تغییر الگوی کشت، با تشریح سه روش تولید گیاهان دارویی میگوید: «بهرهبرداری مستقیم از طبیعت نه پایدار است و نه کیفیت یکنواختی برای صادرات دارد.» به گفته او، تولید در شرایط آبی نیز با وجود افزایش حجم محصول، «اثربخشی دارویی گیاه را کاهش میدهد.» او نتیجه میگیرد: «بهترین روش، دیمکاری است؛ روشی که محصولی سالم، یکنواخت و سازگار با اقلیم نیمهخشک ایران تولید میکند.»
محمدحسین لباسچی یکی از مشکلات توسعه دیمکاری را «برداشت نادرست عمومی» از آن میداند و تصریح میکند: «متأسفانه بسیاری تصور میکنند دیمکاری یعنی کشت کمبازده، در حالی که این کار بسیار فنی و نیازمند مهارت است. اگر مدیریت علمی وجود داشته باشد، میتوان با حداقل آب به عملکرد اقتصادی بالا رسید.» او با اشاره به اینکه ۹۲درصد آب کشور در بخش کشاورزی مصرف میشود، تأکید میکند که اصلاح الگوی کشت دیگر یک انتخاب نیست، بلکه «اجبار» است.
«دیمزارها» فرصتی فراموششده
به گفته عضو مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، ۱۲ میلیون هکتار از اراضی کشور برای دیمکاری گیاهان دارویی مستعد است که بخش مهمی از آن در غرب کشور قرار دارد. لباسچی استان زنجان را یکی از مناطق مناسب معرفی میکند و میگوید: «۲۷۰ هزار هکتار از دیمزارهای مناسب کشور در زنجان است. با بارندگی ۳۰۰ تا ۳۵۰ میلیمتر و دمای میانگین ۱۰ تا ۱۳ درجه، این استان برای کشت گونههایی مانند گل محمدی، زعفران و آویشن بسیار ایدهآل است.»
او با اشاره به مزیت اقتصادی این محصولات توضیح میدهد: «برای تولید سه تن گل محمدی فقط ۲ هزار و ۴۰۰ مترمکعب آب مصرف و از آن یک کیلوگرم اسانس استخراج میشود که ارزش صادراتی آن امروز حدود ۱۲ هزار دلار است. این در حالی است که حداقل نیاز آبی گندم در هر هکتار ۶ هزار مترمکعب است.» این کارشناس ادامه میدهد: «در یک هکتار آویشن هم با ۵ هزار مترمکعب آب میتوان پنج تن محصول خشک تولید کرد. این محصول بازار مناسبی در داخل و خارج دارد و درآمد آن چندینبرابر گندم است.» لباسچی همچنین به تجربه کشورهای دیگر اشاره میکند و میگوید: «در چین ۱۰۰میلیون نفر در حوزه گیاهان دارویی فعال هستند. این موضوع نشان میدهد این حوزه یک صنعت جهانی و پردرآمد است. گیاهان دارویی یکساله در اراضی با شیب تا ۱۲درصد و گونههای دائمی در شیبهای بیشتر کشت میشوند. این پوشش گیاهی از فرسایش خاک و ایجاد سیلاب جلوگیری و به احیای مراتع تخریبشده کمک میکند.»
عضو مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تأکید میکند: «برای ترغیب کشاورزان باید نسخهای دقیق، علمی و عملیاتی ارائه داد. توسعه این کشت بدون مطالعات اقلیمی و گیاهشناسی و بدون الگوگیری از کشورهایی که تجربه موفق دارند، امکانپذیر نیست.»
