جوان آنلاین: صنایع نساجی ایران در ماههای اخیر با بحرانی جدی مواجه شده است؛ بحرانی که ریشه در افزایش قیمت و کاهش عرضه مواد اولیه پتروشیمی دارد و آینده این صنعت مهم و اشتغالآفرین را با ابهام روبهرو کرده است. چیپس پلیاستر نساجی، بهعنوان ماده اولیه اصلی تولید الیاف استیپل و نخ فیلامنت، نقش حیاتی در زنجیره تولید منسوجات و پوشاک دارد و بیش از یک میلیون نفر اشتغال مستقیم در کشور به آن وابستهاند. این ماده اولیه نه تنها در تولید پوشاک و منسوجات خانگی اهمیت دارد، بلکه پایه تولید فرش ماشینی، موکت، پتو، پرده و بسیاری از محصولات مصرفی دیگر نیز محسوب میشود؛ بنابراین هرگونه اختلال در عرضه یا افزایش قیمت آن مستقیماً به کل زنجیره تولید منتقل میشود.
با وجود اینکه این زنجیره از استخراج نفت و گاز تا تولید نهایی در داخل کشور فعال است، بررسیها نشان میدهد که قیمت این ماده استراتژیک در بورس کالا از قیمتهای جهانی پیشی گرفته و بخش عمده صنایع پاییندستی را با مشکل جدی در تامین و افزایش هزینه تولید مواجه کرده است. قیمت داخلی هر کیلوگرم چیپس پلیاستر حدود ۲۰ درصد بالاتر از بازار چین است؛ در حالی که بخش قابل توجهی از مواد اولیه مورد نیاز تولیدکنندگان خارجی نیز از منابع داخلی ایران تامین میشود. این اختلاف قیمتی، منطق رقابتی صنعت را به چالش کشیده و تولیدکنندگان را در وضعیت سختی قرار داده است؛ وضعیتی که میتواند در کوتاهمدت و بلندمدت توان رقابتی صنایع داخلی را کاهش دهد و واردات را جایگزین تولید داخلی کند.
انجمن صنایع نساجی ایران بارها به نهادهای مسئول نامه نوشته و خواستار شفافسازی درباره نحوه تعیین قیمت پایه این محصول در بورس کالا شده است، اما تاکنون پاسخی روشن دریافت نکرده است. این سکوت مسئولان و نبود شفافیت، شکاف بین قیمتهای داخلی و جهانی را افزایش داده و اعتماد تولیدکنندگان به سیاستگذاری دولتی را کاهش داده است. از سوی دیگر، آمارها حاکی از کاهش واردات چیپس پلیاستر به حدود ۴۰ هزار تن در ۹ ماه ابتدایی سال جاری است؛ کاهش بیش از ۲۰ درصدی نسبت به سال گذشته که فشار بر تولید داخلی را مضاعف کرده است. این کاهش واردات نتیجه محدودیتهای تخصیص ارز، مشکلات بانکی و سیاستهای انقباضی ارزی بوده است و بهطور مستقیم بر توان تولید صنایع پاییندستی تاثیر گذاشته است.
بحران مواد اولیه پتروشیمی و افزایش قیمتها پیامدهای گستردهای برای کل صنعت نساجی دارد. نخستین اثر این بحران، افزایش هزینه تمامشده تولید است که موجب کاهش سودآوری واحدهای تولیدی میشود. وقتی هزینهها بالا میرود، بسیاری از واحدها توان رقابت با محصولات وارداتی را از دست میدهند و بازار داخلی به سمت کالاهای وارداتی متمایل میشود. این روند نه تنها تولید داخلی را کاهش میدهد، بلکه تهدیدی جدی برای امنیت اشتغال بیش از یک میلیون نفر در این صنعت ایجاد میکند.
پیامد دیگر، اثر بر زنجیره ارزش و تولید صادراتی است. صنایع نساجی ایران پیش از این بخشی از تولید خود را به کشورهای همسایه و بازارهای منطقهای صادر میکردند. با افزایش قیمت مواد اولیه و کاهش توان رقابت، امکان صادرات کاهش یافته و جایگاه ایران در بازارهای منطقهای و جهانی به خطر میافتد. این موضوع نه تنها باعث کاهش درآمد ارزی صنایع میشود، بلکه میتواند به ضعف کلی تولید و کاهش سهم ایران در تجارت جهانی نساجی منجر شود.
بحران مواد اولیه و افزایش قیمتها همچنین موجب مشکلات اجتماعی و امنیت شغلی شده است. بسیاری از کارگران و پرسنل واحدهای تولیدی، نگران وضعیت شغلی خود هستند و در صورت ادامه روند فعلی، خطر تعطیلی واحدها و بیکاری گسترده واقعی خواهد شد. تعطیلی یا کاهش فعالیت این واحدها نه تنها برای کارگران و خانوادههایشان مشکل ایجاد میکند، بلکه بر اقتصاد محلی و صنایع وابسته نیز اثر منفی خواهد گذاشت.
یکی از نکات مهم در این بحران، عدم شفافیت در نحوه تعیین قیمتها و اختلاف بین قیمتهای داخلی و جهانی است. بخشی از اختلاف قیمت ناشی از استفاده از نشریات مرجع بینالمللی است که عمدتاً قیمتهای مبتنی بر بازار اروپا را منعکس میکنند؛ در حالی که قیمت بازار واقعی این ماده در کشورهای اصلی تولیدکننده مانند چین و هند پایینتر است. این شکاف قیمتی و نبود دسترسی کامل به اطلاعات، تصمیمگیری درست برای تولیدکنندگان داخلی را سخت کرده و فضای عدم اطمینان را تشدید کرده است.
در کنار این مسائل، ورود پارچه و پوشاک وارداتی نیز فشار بر تولید داخلی را افزایش داده است. با کاهش توان رقابت داخلی و افزایش محصولات وارداتی، بازار داخلی تحت تاثیر قرار گرفته و بسیاری از تولیدکنندگان مجبور به کاهش تولید یا تعدیل نیرو شدهاند. این وضعیت اگر ادامه یابد، میتواند زنجیره ارزش نساجی و پوشاک کشور را به طور جدی تضعیف کند و اشتغال گسترده در این بخش را در معرض خطر قرار دهد.
به اعتقاد کارشناسان، تنها راه مقابله با این بحران، اصلاح سیاستهای قیمتگذاری و عرضه مواد اولیه پتروشیمی است. شفافسازی درباره منابع و مراجع تعیین قیمت، هماهنگی با بازارهای جهانی و کاهش موانع واردات مواد اولیه میتواند تنشهای بازار داخلی را کاهش دهد و تولید را به مسیر رقابتی بازگرداند. اگر این اصلاحات انجام نشود، صنعت نساجی ایران نه تنها با کاهش تولید، بلکه با خطر رکود و تعطیلی تدریجی واحدها مواجه خواهد شد؛ اتفاقی که پیامدهای اجتماعی و اقتصادی گستردهای به همراه دارد.
در نهایت، هشدار فعالان و کارشناسان صنایع نساجی جدی است: اگر نهادهای تصمیمگیر اقدامی عملی برای اصلاح وضعیت بازار مواد اولیه انجام ندهند، یکی از بزرگترین صنایع اشتغالآفرین کشور با بحران جدی مواجه خواهد شد. این هشدار صرفاً به تولیدکنندگان محدود نمیشود؛ بلکه برای کل اقتصاد ملی، امنیت اشتغال و توان رقابتپذیری کشور در بازارهای منطقهای و جهانی اهمیت حیاتی دارد.
