جوان آنلاین: برای دولت سیزدهم موضوع ناترازی بنزین بسیار مهم است که توسعه بخش خودروهای دوگانهسوز را در اولویت قرار دهد و در افزایش ظرفیت پالایشی سرمایهگذاری کند تا به طور کامل ظرفیت CNG را باز کند و چالشهای ناترازی سوخت را که در حال حاضر کشور با آن مواجه است، کاهش دهد. گسترش مصرف CNG در ایران ظرفیت رفع مشکل ناترازی سوخت و افزایش توان اقتصادی کشور را در پی دارد. با بهرهگیری از زیرساختهای موجود با حداکثر ظرفیت، مصرف CNG میتواند به میزان قابل توجهی مصرف بنزین را کاهش دهد و از طریق صادرات بنزین درآمد ارزی ایجاد کند.
به زعم کارشناسان، یکی از مسائل حساس در حوزه ناترازی تولید و مصرف بنزین در ایران، وابستگی زیاد سبد سوخت خودروهای شخصی کشور به بنزین است. عدمتنوع در سبد سوخت خودروهای سواری، امنیت و پایداری انرژی را با چالشهایی مواجه میکند. از نظر این کارشناسان، تنوع سبد سوختی کشور به ما فرصت میدهد در صورت وقوع مشکل در توزیع بنزین و از مدار خارج شدن پالایشگاه بزرگی مثل ستاره خلیجفارس، بلافاصله از سوخت جایگزین استفاده کنیم.
به گفته مسئولان و کارشناسان، شرایط برای ایجاد تنوع در سبد سوختی کشور وجود دارد. به طور مثال، ایجاد فضا برای عرضه سوخت LPG در سطح شهرها لزوماً نیاز به جایگاه اختصاصی و زمین مجزا ندارد، چراکه میتوان در جایگاههای فعلی بنزین مخزنی برای عرضه سوخت LPG قرار داد.
مواردی از جمله توسعه ناکافی ظرفیت پالایشگاهی کشور، تأثیر همهگیری کووید ۱۹ بر مصرف، عدمتمرکز بر افزایش ظرفیت و تنوع سبد سوخت و وجود تعداد قابل توجهی خودروهای فرسوده از جمله عوامل مؤثر بر ناترازی بنزین است. بخشی از این ناترازی با تنوع بخشی به سبد سوختی خودروهای فعال در صنعت حملونقل اصلاح خواهد شد. گاز طبیعی فشرده (CNG) نیز به عنوان سوخت جایگزین بنزین و عامل اصلی تنوعبخشی به سبد سوختی خودروهای فعال در صنعت حملونقل مطرح است.
در بند ب ماده ۴۶ گزارش کمیسیون تلفیق برنامه هفتم توسعه مجلس شورای اسلامی آمده است که وزارت نفت با همکاری وزارتخانههای کشور و صنعت، معدن و تجارت و سازمان ملی استاندارد و با جلب مشارکت بخش غیردولتی نسبت به افزودن حداقل ۲ میلیون تن گازمایع به سبد سوخت حملونقل کشور تا انتهای برنامه از طریق استانداردسازی تبدیل و تولید خودروهای دوگانهسوز با سوخت دوم گاز مایع و توسعه جایگاههای عرضه سوخت گازمایع به قیمت هر لیتر معادل نرخ اول (یارانهای) بنزین در محدوده ۱۰۰ کیلومتری شهرهای دارای پالایشگاه نفت و گاز اقدام کند.
این موضوع به آن معناست که باید علاوه بر فرصت ازدسترفته در زمینه
دوگانهسوز کردن خودروها، باید با توسعه زیرساخت مربوط به گاز طبیعی فشرده به سمت استفاده بیشینه از این سوخت جدید در صنعت حملونقل کشور برویم.
ظرفیت مصرف CNG در ایران و تأثیر آن بر کاهش ناترازی بنزین
موضوع ناترازی سوخت و کمبود بنزین یکی از چالشهای مهم ایران در سالهای اخیر بوده است. با ظرفیت محدود پالایش و افزایش مصرف بنزین، این کشور مجبور است برای تأمین نیاز داخلی سوخت خود به شدت به واردات متکی باشد. با این حال، این وضعیت را میتوان با به حداکثر رساندن استفاده از CNG به عنوان سوخت جایگزین بهبود بخشید.
ایران زیرساخت قابل توجهی برای مصرف CNG از جمله ذخایر گاز طبیعی و شبکه توزیع گسترده دارد.
استفاده از ظرفیت کامل این زیرساخت میتواند منجر به افزایش قابل توجه مصرف CNG شود که حدود ۴۵میلیون مترمکعب تخمین زده میشود. این گسترش ظرفیت، جایگزینی با حجم قابل توجهی از مصرف بنزین یعنی تقریباً ۲۲میلیون لیتر در روز را دارد.
با به حداکثر رساندن مصرف CNG، ایران میتواند به طور مؤثر مشکل کمبود بنزین خود را برطرف کند. جایگزینی بنزین با CNG میتواند وابستگی کشور به واردات پرهزینه بنزین را کاهش دهد و منجر به افزایش امنیت انرژی شود. این تغییر همچنین اثرات زیستمحیطی مصرف بنزین را کاهش میدهد، زیرا CNG در مقایسه با بنزین، انتشار کربن و آلاینده کمتری تولید میکند.
ایران یکی از کشورهای عمده تولیدکننده نفت است که ظرفیت پالایشی قابل توجهی دارد. گسترش استفاده از CNG نه تنها تقاضای بنزین داخلی را کاهش میدهد، بلکه امکان صادرات بنزین مازاد را نیز فراهم و درآمد ارزی ایجاد میکند. با ظرفیت فعال CNG، ایران به طور بالقوه میتواند با مثبتشدن تراز انرژی خود، سالانه تا ۲ میلیارد دلار از طریق صادرات بنزین درآمد کسب کند. با کاهش واردات بنزین و افزایش صادرات، ایران میتواند تراز تجاری خود را تا حد زیادی بهبود بخشد و کسری حساب جاری خود را کاهش دهد. ارز حاصل از صادرات بنزین میتواند برای حمایت از بخشهای مختلف اقتصاد مانند توسعه زیرساختها، مراقبتهای بهداشتی، آموزش و ایجاد شغل مورد استفاده قرار گیرد. افزایش درآمد همچنین میتواند به کاهش بار بودجه ملی و حمایت از رشد اقتصادی کمک کند.
بیتوجهی به توسعه خودروهای دوگانهسوز و ظرفیت پالایش، پیامدهای شدیدی برای ناترازی سوخت در ایران داشته است. ناتوانی کشور در تولید بنزین کافی در داخل، واردات زیاد را ضروری کرده و به طور قابل توجهی بودجه ملی و تراز تجاری را تحت فشار قرار داده است. فقدان یک استراتژی جامع برای تنوع سوخت، اتکای بیش از حد به یک منبع انرژی را ایجاد کرده است و آسیبپذیریها را در زنجیره تأمین سوخت تشدید میکند.
برای دولت سیزدهم موضوع ناترازی بنزین بسیار مهم است که توسعه بخش خودروهای دوگانهسوز را در اولویت قرار دهد و در افزایش ظرفیت پالایشی سرمایهگذاری کند تا به طور کامل ظرفیت CNG را باز کند و چالشهای ناترازی سوخت را که در حال حاضر کشور با آن مواجه است، کاهش دهد. گسترش مصرف CNG در ایران ظرفیت رفع مشکل ناترازی سوخت و افزایش توان اقتصادی کشور را دارد. با بهرهگیری از زیرساختهای موجود با حداکثر ظرفیت، مصرف CNG میتواند به میزان قابل توجهی مصرف بنزین را کاهش دهد و از طریق صادرات بنزین درآمد ارزی ایجاد کند.
توسعه ظرفیت CNG و تنوع سبد سوختی
فرشاد جامع، کارشناس انرژی با اشاره به این موضوع که با توجه به روند رشد مصرف بنزین در کشورمان اگر سیاستهای دقیق و عاجلی را در پیش نگیریم، قطعاً در آینده نزدیک با مشکلات جدی مواجه میشویم، به «جوان» میگوید: «در صورتی که روند فعلی مصرف ادامه یابد و چارهاندیشی نداشته باشیم، مجبور به واردات بنزین در حجم بالا و صرف منابع ارزی خواهیم شد.»
وی در پاسخ به این سؤال که غفلت دولت قبلی در زمینه افزایش ظرفیت پالایشگاهی کشور چقدر در بروز ناترازی بنزین مؤثر بوده است، میافزاید: «در حال حاضر ما ظرفیت محدودی به لحاظ پالایشگاهی و تبدیل نفت به بنزین داریم. واقعیت این است که افزایش این ظرفیت به تولید بنزین یارانهای منجر میشود، به همین دلیل برخی تمایل ندارند نفت را به بنزین تبدیل کنند و آن را به صورت یارانهای در اختیار مصرفکنندگان قرار دهند. ترجیح بر این است که نفت به صورت خام صادر شود و درآمدش به دست آید.»
این کارشناس انرژی در ادامه معتقد است: «هر چقدر بتوانیم به سمت استفاده از سوختهای جایگزین مانند انرژی الکتریسیته، CNG و LPG برویم، از واردات سوخت بینیاز میشویم و ظرفیتی ایجاد میشود که بتوانیم بازارهای صادراتی جذابتری به دست بیاوریم.»
جامع میگوید: «سومین مزیت افزایش ظرفیت پالایشگاهی کشور این است که تنوع در سبد سوختی کشور به وجود میآید، بنابراین اگر مشکلی در تأمین یکی از این سوختها داشته باشیم، به راحتی میتوانیم به استفاده از نوع دیگری از سوخت روی بیاوریم.»
وی در مورد برنامهریزیهایی که در راستای افزایش ظرفیت CNG کشور داریم، به طوری که مصرف روزانه خود را از این سوخت از ۲۳میلیون مترمکعب در روز به ۳۶ تا ۴۰میلیون مترمکعب برسانیم، تصریح میکند: «هر چقدر تنوعبخشی به سبد سوختی کشور را داشته باشیم، افزایش امنیت سوخترسانی و توزیع سوخت را رقم میزنیم.»
این کارشناس انرژی ادامه میدهد: «افزایش ظرفیت پالایشگاهی کشور نیز اقدام مناسبی محسوب میشود که در دستور کار قرار گرفته است. به طور مثال، پالایشگاه اصفهان واحد گازوئیل یورو ۵ خود را افتتاح کرد که خبر بسیار خوبی بود. از طریق توسعه ظرفیت پالایشگاهی کشور میتوانیم به رفع ناترازی بنزین و کسب بازارهای صادراتی فکر کنیم.»
وی در پایان خاطرنشان میکند: «موضوع مهمی که باید در ارتباط با بنزین مدنظر داشته باشیم، این است که وقتی این سوخت به صورت یارانهای در اختیار مصرفکنندگان قرار میگیرد، انگیزهای برای بهینهسازی باقی نمیماند.»
