در این یادداشت قصد داریم تا خطرات و فرصتهای این فناوری را با شما به اشتراک بگذاریم، بیشک آشنایی با این چالشها و فرصتهایی که هوش مصنوعی برای تجارت و سیاست بینالملل فراهم میکند، برای هر فعال و علاقهمند به مسائل بینالمللی جذاب و ضروری است.
در سال ۲۰۱۷ برنامه هوش مصنوعی آلفایزو که از سوی شرکت گوگلدیپمایند ساخته شده بود، توانست بازی شطرنج استاکفیش را که تا آن زمان قدرتمندترین برنامه شطرنج جهان بود ببرد. پیروزیهای آلفایزو خردکننده بود؛ ۲۸ بار پیروزی و بدون باخت!
شاید در ابتدا این موضوع آنچنان شگفتانگیز نباشد و بگویید که تا به حال برنامههای مختلفی یا حتی روباتهای بسیاری شطرنجبازی کردهاند، اما برنامههای پیشین ماحصل تجربه انسانها از شطرنج بود که در آن دستگاه یا برنامه خاص نوشته شده بود. در واقع در دفعات پیشین حرکاتی که اساتید و شطرنج بازهای مختلف انجام داده بودند را به دستگاه منتقل میکردند و دستگاه مطابق با برنامه بازی میکرد، اما پیروزیهای آلفایزو تماماً ماحصل نوعی از یادگیری این دستگاه مستقل از هرگونه تجربه انسانی بود. حرکات آلفایزو در نگاه نخست نامعقول و عجیب به نظر میرسید. آلفایزو مهرههای حساسی مثل وزیر را قربانی میکرد و از طریق آن دست به استراتژیهای میزد که تاکنون هیچ ذهن بشری بدان شکل نیندیشیده بود در واقع او راهبرد خاص خود را داشت و در منطقی نوین ـ که تا به حال هیچ ذهنی بدان شکل شطرنج را بازی نکرده بود ـ قدم برمیداشت. گری کاسپاروف استاد بزرگ شطرنج پس از مشاهده بازی آلفایزو گفت: آلفایزو بنیادهای بازی شطرنج را زیر و رو کرده است. در واقع هوش مصنوعی به شکلی نوین به مسائل مینگرد و تحلیل میکند تفاوت هوش مصنوعی با دیگر نوآوریها به همین شکل است نوآوریها از زاویه دید هوش انسانی مینگرند، اما هوش مصنوعی به شکلی متفاوت خود درک و تحلیل میکند.
در مثال آلفایزو دریافتیم که هوش مصنوعی به شکلی متفاوت تحلیل میکند و راهحلهای کارآمدی ارائه میدهد.
حال اگر در آینده هوش مصنوعی همانند قربانیکردن وزیر خود که در نهایت منجر به پیروزیهای مکرر آن در شطرنج شد به سیاستمداران توصیه بکند که در رقابت سیاسی خود از سلاحهای کشتار جمعی استفاده کنند چه؟ آیا هوش مصنوعی که در آینده نقشی پررنگی (به مانند نقش امروزی دیگر فناوریها) را در زندگی انسان بازی خواهد کرد، براساس قواعد اخلاقی یا منافعی که ما میشناسیم، تصمیمگیری خواهد کرد یا با تحلیلهای متفاوت خود از محدوده شناخت ما گذر کرده و قواعد زندگی انسانی را متفاوت خواهد کرد؟
در این میان تجارت و سیاست بینالملل به عنوان دو موضوع کلان و حیاتی در سطح بینالملل چه تأثیراتی را از این فناوری بسیار نو پذیرفتهاند؟ و آینده سیاست و تجارت بینالملل در خلال جهان هوش مصنوعی به چه شکل است؟
۱. سلاحهای جنگی، جنگها و موازنه قوا
نخستین تأثیر هوش مصنوعی بر سیاست بینالملل توسعه و خودکارشدن سلاحهای جنگی است، کما اینکه به شکل محدود برخی از سلاحها اتوماتیک هستند، اما هوش مصنوعی قادر است بسیار از ابزارآلات نبرد را خودکار کند و به آنها توانمندی درک و تحلیل آتش را بدهد، به نحوی که سلاحها و ماشینآلات نظامی از ویژگی محیط نبرد میزان خسارت وارده واکنش احتمالی دشمن و... حتی زودتر از کاربران خود اطلاع پیدا کند، نبردهای پهبادی سایبری و اسلحههای اتوماتیک را میتوان از نخستین سلاحهای قابل بهرهبرداری هوش مصنوعی نام برد. از سویی این تأثیر نه تنها در هوشمند کردن اسلحه بلکه در هوشمندترکردن خود جنگها نیز به کار میرود و ممکن است منجر به تغییر موازنه قوا در سطح جهانی بشود.
۲. هوشمندشدن جنگهای سایبری و سرقت اطلاعات
دومین تأثیر هوش مصنوعی در جنگهای سایبری سرقت اطلاعات است. سرقت اطلاعات از طریق هککردن سیستم هدف و چه اختلال در سیستم از آغاز قرن بیست و یکم راهحلی ارزان و راحت برای دولتها شد تا بتوانند دانستههای دشمن را بربایند یا حداقل در سیستم اطلاعاتی آن اختلال ایجاد کنند. بعدها این روش یعنی سرقت و حمله هکری از سوی شرکتهای مختلف جهت جاسوسی صنعتی ـ فناوری نیز استفاده شد.
حضور هوش مصنوعی در این نوع از جنگ و جاسوسی بسیار مخرب خواهد بود. تصور کنید که حملهای سایبری با هدایت یک هوش مصنوعی به شرکت یا مؤسسه شما بشود، چقدر امکان دارد تا متخصصان و کاربران شما بتوانند با آن مقابله کنند؟ همانگونه که در بندهای آغازین گفته شد هوش مصنوعی اساساً در تحلیل خود به مانند انسان به موضوع نمینگرد سرعت دقت و توانمندی اصلاحی که هوش مصنوعی دارد میتواند در کوتاهمدت برتری نسبی نسبت به ذهن متخصصان شرکت شما پیدا کند. پس تنها یک هوش مصنوعی است که میتواند در برابر هوش مصنوعی دیگری بایستد. اینگونه به نظر میرسد که توسعه هوش مصنوعی برای حفاظت اطلاعات شرکت یا مؤسسهها بسیار حیاتی و قابل اهمیت است.
۳. تأثیر بر مذاکرات و سناریوپردازی در رابطه با آن
سومین تأثیر هوش مصنوعی در مذاکرات تجاری یا دیپلماتیک است. هر مذاکرهگری قبل از مذاکره از سوی مشاوران و کارشناسان متعددی که توسط اندیشکدهها و اندیشه پژوهان مختلفی مشورت داده میشود، سناریوهای مختلف از سوی این متخصصان بررسی میشود تا بتوانند راههای منافع اولویتدار را بشناسند و به مذاکرهگر توصیه کنند، اما عموماً این بررسیها زمان زیادی را شامل میشوند، اما هوش مصنوعی میتواند سناریوهای مختلف و تشخیص منافع و اولویت شرکت یا دولت متبوع مذاکرهگر را در کمتر از چند ثانیه بیان کند و سناریوهای مختلفی را برای آنها بیان کند.
۴. هدفمندی تجارت
چهارمین تأثیر هوش مصنوعی بر تجارت بینالملل و به تبع آن سیاست بینالملل هدفمندکردن بیش از پیش تجارت است. هوش مصنوعی از طریق ذائقهسازی یا جهتدهی ذائقه مخاطب میتواند هرچه بیشتر باشد، از این طریق بازار هدف شرکت دزدیده شود به این معنی که با سرمایه گذاری شرکت یا مؤسسه رقیب در بازار هدف و تغییر ذائقه آنها بازار هدف از دست برود.
۵. تأثیر هوش مصنوعی بر زنجیرههای ارزش جهانی
هوش مصنوعی اثر بخشی فعالی بر توسعه و مدیریت زنجیرههای ارزش جهانی داشته است. از این فناوری میتوان جهت بهبود پیشبینی و اثربخشی روندهای اقتصادی به مانند تغییرات در تقاضای مصرفکننده و مدیریت بهتر ریسک در طول زنجیره تأمین بهره برد. در واقع این فناوری نوین از راه کمک به مدیریت بهتر واحدهای تولیدی پیچیده و پراکنده تأثیر مثبتی بر تجارت گذاشته و سبب افزایش کارایی کلی زنجیره ارزش جهانی شده و در آینده اثر بخشی آن نیز بیشتر خواهد شد. به عنوان مثال هوش مصنوعی در کسبوکار سبب بهینهسازی انبارداری، پیشبینی عرضه و تقاضا، کیفیت تولید و تحویل به موقع محصولات میشود. همچنین عملیات روباتیک میتواند بهرهوری و کارایی را در مرحله بستهبندی و بازرسی موجودی افزایش دهد. این فناوری و نسلهای بعدی آن قادر است زنجیرههای ارزش جهانی را توسعه دهد. از سویی توانایی آن را دارد تا روندی را که دانی رادریک، استاد مؤسسه مرکز مطالعات پیشرفت پرینستون به عنوان صنعتی شدن زودرس در کشورهای درحال توسعه توصیف میکند، تسریع بخشد.
نتیجهگیری
در میانه قرن بیست و یکم هوش مصنوعی حوزههای بسیاری را درگیر خود کرده است و انتظار میرود به مانند دیگر فناوریهای گذشته این تکنولوژی پیشرفته هر چه بیشتر گسترش یابد و چه بسا تأثیر بسیار بیشتر از دیگر فناوریها در زندگی انسانی بگذارد، چراکه بر طبق گفته اندیشمندانی نظیر هنری کیسینجر (فناوریهای گذشته سرعت و توان اقدام را برای انسان بهبود میبخشیدند. برای مثال مسلسل با سرعت بیشتری نسبت به اسلحههای باروتی شلیک میکرد یا موتورهای جستوجو حجم بالای اطلاعات را بسیار سریعتر و ارزانتر در اختیار شما قرار میدهد به نسبت آنکه بخواهید در کتابخانه دنبال آن بگردید، اما هوش مصنوعی امری است متفاوت هوش مصنوعی علاوه بر مزیتهای فناوریهای گذشته تحلیل و به نوعی درکی متفاوت از خود دارد. برداشتها و راهحلهایی از موضوعات که شاید انسانها هیچگاه در نگاه به همان موضوعات درک نکنند.)
بیشک در آیندهای نه چندان دور بیش از پیش از هوش مصنوعی خواهیم شنید مطالب بالا تنها نمونههای اندکی از تأثیرات هوش مصنوعی بر تجارت و سیاست بینالملل بود هوش مصنوعی لحظه به لحظه نفوذ و استفاده از این فناوری بیشتر میشود و این فناوری برای صاحبان خود تولید قدرت و ثروت میکند، راهحلهایی ارائه میدهد که شاید حریف از درک آن عاجز باشد تصمیمات را سریعتر و ارزانتر میکند و میتواند در بهبود موضوعات گوناگون برای کاربر خود از کسب و کارهای کوچک تا شرکتهای چندملیتی یا حتی دولتها و سازمانهای بینالمللی کمک کند.
* منابع در روزنامه موجود است
کارشناس اندیشکده دیپلماسی اقتصادی
