چرا ارث زن نصف مرد است

در قسمت گذشته به معنی قاعده ارث زن نصف مرد است، پرداخته شد. در این میان ممکن است، برای برخی افراد سؤال شود که چرا ارث زن نصف مرد است یا به عبارت دیگر، مرد دو برابر زن ارث می‌برد. این در حالی است که در متن قرآن کریم به صراحت بیان شده که زن و مرد با هم مساوی هستند.
قوانین مربوط به ارث در قانون ایران، برگرفته از آیات قرآن کریم می‌باشد و قانونگذار نمی‌تواند به خواست خود در حکم آن دخل و تصرفی کند. در پاسخ به این پرسش که چرا ارث زن نصف مرد است، دلائل مختلفی بیان شده که در قسمت زیر به شرح آن‌ها پرداخته شده است.
یکی از دلائل ارث دو برابری مرد نسبت به زن، موظف بودن مرد به پرداخت نفقه عنوان شده است. به عبارت دیگر، مرد متعهد است علاوه بر هزینه و مخارج خود، نفقه و خرج خوراک، پوشاک، مسکن و... همسر و فرزندان خود را نیز تهیه کند. این در حالی است که چنین وظیفه‌ای بر عهده زنان قرار نگرفته است.
زن از پرداخت هرگونه نفقه معاف است و حتی نسبت به تأمین مخارج خود از قبیل خوراک، پوشاک و مسکن هیچ‌گونه مسئولیتی متوجه وی نمی‌باشد. از دیگر فلسفه‌ها و علت تفاوت بین ارث زن و مرد، مسئولیت‌های مالی ویژه‌ای است که به عهده مرد قرار داده شده است که از جمله آن می‌توان به امر جهاد و پرداخت دیه از سوی عاقله اشاره کرد. از دیگر ادله اینکه چرا ارث زن نصف مرد تعیین شده، این است که در دین اسلام، تکالیفی بر عهده مرد گذاشته شده که مستلزم پرداخت مال است. برای مثال ماده ۴۶۳ قانون مجازات اسلامی در این خصوص بیان می‌دارد: «در جنایت خطای محض در صورتی که جنایت با بینه یا قسامه یا علم قاضی ثابت شود، پرداخت دیه بر عهده عاقله است.» منظور از عاقله براساس ماده ۴۶۸ قانون مجازات اسلامی پدر، پسر و بستگان ذکور نسبی پدری و مادری یا پدری به ترتیب طبقات ارث است.
به طور کلی می‌توان بیان داشت که ارث زن به این دلیل نصف مرد تعیین شده است که میان حقوق و تکالیف آن‌ها تعادل و توازن برقرار شود. در عمل نیز تعهداتی که بر عهده مردان قرار داده شده از قبیل پرداخت مهریه، نفقه، اجرت المثل ایام زوجیت و... باعث می‌شود که بخش اعظم درآمد آن‌ها به زنان تعلق گیرد. البته اگر چه در بسیاری از موارد، ارث مرد دو برابر زن تعیین شده است، اما این یک قاعده کلی نیست و گاهی سهم الارث زنان برابر مردان در نظر گرفته شده است. از طرف دیگر، دریافت سهم بیشتر در ارث، تکالیف بیشتری را نیز بر عهده مردان قرار داده که در عمل، همان هزینه صرف زنان می‌شود.