دکتر سجاد کریمانمجد، روانشناس، زوج درمانگر، مشاور ازدواج و عضو انجمن مشاوره ایران در گفتگو با «جوان» میگوید: «در زندگی مشترک نباید بدحالی خود را در هر زمان و لحظهای و در هر جایی منتقل کرد بلکه باید صبور باشیم، بدحالی را درست بستهبندی کنیم و بدانیم چگونه و در چه زمانی و کجا ارائه کنیم.» گفتوگوی کوتاه ما با این کارشناس را در ادامه میخوانید. سازگاری در ازدواج به چه معنی است؟
آدمیزاد وقتی تصمیم میگیرد، مسیری را با کسی شریک شود و در شراکت رشد کند، پذیرش برخی اصول در شراکت را باید مدنظر قرار دهد. اگر قرار باشد ما در شراکت صرفاً خود را ببینیم و فقط منافع شخصی خود را مدنظر داشته باشیم، حتماً آن شراکت، شراکتی نخواهد شد که احساس موفقیت بادوام داشته باشیم. این شراکت یقیناً به صورت نیمه، رها خواهد شد. سازگاری یعنی در نظر گرفتن شریک در مسیر هدف مشترک، یعنی من بتوانم حال دل طرف مقابل خود را درک کنم و خود را جای او بگذارم تا متوجه شوم از دنیا و نگاه او چه اتفاقاتی در رابطه شکل میگیرد. زمانی که این مهم را متوجه شویم، به تناسب این دید و نگاه میتوانیم گذشت و فداکاری داشته باشیم که معنای آن سازگاری است.
آیا سازگاری به معنی پذیرش صفر تا صد همه موارد است؟
پذیرش صفر تا صد همه موارد یعنی قربانی شدن، یعنی ناتوانی برای رسیدن به خواستههای خود، یعنی آنکه ندانیم در دنیای رابطه دونفره چه جایگاهی داریم! زندگی خوب آن زندگیای نیست که من به نسبت طرف مقابل خود همیشه و در همه حال «چشم» بگویم یا نسبت به او در همه حال کوتاه بیایم. این رویکرد یک شخصیت قربانی از ما در مقابل یک شخصیت مستبد و خودشیفته که همیشه حرف او اولویت خواهد داشت، میسازد و به مرور حال هر دو را بد خواهد کرد. در رابطه زوجین گاهی طرف مقابل خواستهای دارد و ما برای تأمین آن خواسته به رغم میل باطنیمان تلاش میکنیم به او بفهمانیم برای ما ارزشمند است و دوستش داریم. فکر نکنیم اگر بیچون و چرا همه موارد را تأیید کنیم و کوتاه بیاییم، حال خوب را منتقل خواهیم کرد، زیرا به مرور حال بدی را در رابطه تزریق خواهیم کرد. در واقع شاید در کوتاهمدت بگوییم حال خوبی داریم یا حس خوبی به ما منتقل میکند، اما به مرور حال بد به خود تزریق میکنیم.
نقش سازگاری در مراحل اولیه ازدواج و سالهای بعد چیست؟
در رابطهای که چالش نبینیم، یک نفر قربانی میشود، سکوت میکند و باعث خواهد شد رابطه دوامی نداشته باشد و دو نفر از یکدیگر فاصله بگیرند. نقطه مقابل سازگاری، سرزنشکننده بودن است که این دو در جریان زندگیهای ما به وفور دیده میشود، لذا هر قدر انتقادها در بستهبندی درستتری ارائه شود، قضاوتها در رابطه نیز کمتر میشود و رابطه با سازگاری بیشتر و حال خوب همراه خواهد بود.
چگونه در زمان اختلاف و قهر همچنان اصول مهم روابط حفظ شود؟
دو نفر وقتی تصمیم گرفتند یک عمر زندگی بانشاط داشته باشند، باید قرارهایی باهم تنظیم کنند که قرارها جریان زندگی آنها را بیمه کند. ما قرار میگذاریم وقتی حالمان بد شد، بدحالی خود را در هر زمان، لحظهای و در هر جایی که خود احساس کردیم، منتقل نکنیم یا صبور باشیم. باید بدحالی را درست بستهبندی کنیم، مهارتهای ارتباط مؤثر و تکنیک همدلی را یاد بگیریم که چگونه و در چه زمانی و کجا ارائه کنیم و این یکی از مراحل درست و تمرین سازگاری در زندگی مشترک است. اگر من یاد بگیرم چگونه و در چه زمانی بدحالیهای خود را منتقل کنم، به نحوی که حس شخصیت سازگار را به طرف مقابل بدهم، او هم آموزش خواهد دید و یاد خواهد گرفت چگونه از این جنس رفتارها را با من داشته باشد.
شیوه رفتاری زن و مرد هنگام مواجهه با اختلاف نظرات یا به بیان سادهتر دعوا و تنش و حتی قهر چگونه باید باشد؟
هر قدر دو نفر در مسیر زندگی مشترک بنای سازگاری داشته باشند و در واقع کمتر انتقاد کردن را پیشه خود قرار بدهند، کمتر خردهگرفتن و سرزنشکردن را در مسیر زندگی استفاده کنند، یقیناً زندگی آنها رنگ و بوی قشنگتری خواهد گرفت. در رابطه مشترک گریزی از این نیست که دو نفر گاهی اوقات از یکدیگر فاصله بگیرند تا بتوانند رفتارهای خود را مرور کنند و تصمیمهای درستتری برای رابطه بگیرند. گاهی اوقات اسم این فاصلهگرفتن قهر کردن نامگذاری میشود و در واقع دو نفر محدودیتهایی را در رابطه برای یکدیگر در نظر میگیرند و این فاصله گرفتن مقداری هویت پیدا میکند و جدیتر میشود. اگر برای قهر کردن چارچوب و قاعده در نظر نگیریم، همین قهر کردن موجب خواهد شد به جای تصمیم درست از یکدیگر دور شویم. باید رفتارهایی که ما را از همسر خود دور میکند بازبینی کنیم، حتی قهرکردن هم قواعدی دارد که باید میان خود شرط و اجرا کنیم. اگر قواعد قهر کردن را رعایت کنیم، گام بلندی در مسیر حفظ چارچوب عاطفی خود برداشتهایم. برخی قوانین مهم قهر کردن در رابطه عبارت است از: حق ندارید به خانوادههای یکدیگر توهین کنید. حق ندارید مشکلات و مسائل کهنه را مطرح کنید. شام و ناهار نپختن نداریم! هیچ کس حق ندارد جای خواب خود را عوض کند. سلام و خداحافظی در هر شرایطی لازم است. استفاده از عبارتهای تعمیمدهنده مثل تو همیشه... ممنوع است. هر کس برای آشتی پیشقدم شود، باید طرف مقابل برای او هدیه بگیرد. هر کسی نسبت به دیدگاه خود پنج دقیقه صحبت کند و طرف مقابل گوش کند.