حتماً آن ماجرای بسیار زیبا از زندگی رسول گرامی اسلام را شنیدهاید که چگونه با رفتاری مبتنی بر بخشش و گذشت، آن فرد یهودی مردم آزار را- که هر روز خاکستر آتش بر سر مبارک ایشان میریخت- شرمنده کرد. حضرت محمد (ص) به عنوان الگوی کامل بشریت، بدخواه هیچ کسی حتی دشمنانش نبود، اما متأسفانه حقیقت این است که ما گاهی بدخواه دیگران میشویم. عداوت قلبی به کسی پیدا میکنیم و برای این عداوت از هیچ تلاشی فروگذار نمیکنیم. برایان تریسی نویسنده معروف کتابهای خودیاری میگوید: «بدخواه دیگران نباشیم، با شکستن پای دیگران ما بهتر راه نخواهیم رفت.» جامعه عداوتگونه، جامعه پر از نفرت و انتقام بسیار تاریک و سخت خواهد شد و هزینه زندگی را بالا خواهد برد. نمیتوان در جمع و اجتماع بود و با دیگران رابطه داشت، اما نفرت از خود ساطع کرد.
امام علی (ع) در توصیه به فرزند گرامیشان امام حسن (ع) میفرماید:ای پسرم! نفس خودت را میزان میان خود و دیگران قرار ده، پس آنچه را برای خود دوست داری برای دیگران نیز دوست بدار و آنچه را برای خود نمیپسندی، برای دیگران مپسند، ستم روا مدار، آنگونه که دوست نداری به تو ستم شود، نیکوکار باش، آنگونه که دوست داری به تو نیکی کنند و آنچه را برای دیگران زشت میشماری برای خود نیز زشت بشمار و چیزی را برای مردم بخواه که برای خود میپسندی. (نهج البلاغه، نامه ۳۱)
این شعر اوحدی کرمانی را باید بر قاب دل نوشت که میسراید: «بدخواه کسی به مقصد خود نرسد/ یک ظن نبرد تا به خودش صد نرسد/ من نیک تو خواهم و تو بدخواه منی/ تو نیک نبینی و مرا بد نرسد.»
آن احساسی که نسبت به دیگری داریم بخشی از خودمان است که در او میبینیم. عشق یا نفرت، مهر یا نخوت، محبت یا عداوت.
کینهتوزی، عداوت و بدخواه کسی بودن نقطه پایان ندارد. نفرت با خودش نفرت به دنبال دارد. دیگران در برابر نفرت ما ساکت نمیمانند و عداوت خود را نشان میدهند و این چرخه تمامی نخواهد داشت. باید بگذریم، حتی شده به اجبار، چراکه زندگی جاده یک طرفه نیست که فقط منتظر گامهای ما باشد و دیگران را راه ندهد یا به حساب نیاورد. باید از خطای دیگران بگذریم، چراکه اینگونه آینده خودمان را تضمین میکنیم و از کینهورزیها در امان خواهیم ماند.
دوراندیشی به ما یاد میدهد که به فکر نتایج و پیامدهای خواسته و ناخواسته رفتار خود باشیم. اگر دوست داریم بخشیده شویم باید ببخشیم و مهارت آن را یاد بگیریم. اگر نبخشیم رذایل ناپسند اخلاقی هر روز در ما رشد میکند و به یک شکل خود را نشان میدهد که مهمترین آن همان عداوت است. عداوت یا بدخواستن برای دیگران مجموعهای از رذایل اخلاقی را دارد. از حسادت و کینه گرفته تا نامهربانی و بخل. ببخشیم تا بخشیده شویم.
