به اعتقاد یک روانشناس و مشاور، روابط دوستانه باعث تغییر مسیر زندگی نوجوان میشود که بازه سنی آن بین ۱۱ تا ۱۸ سالگی است و در نهایت این والدین هستند که باید پاتک بیرون را بشناسند تا نوجوان احساس ارزشمندی را در بیرون جستوجو نکند و از آن هویت نگیرد.
سیداحمدرضا سلامتی، مشاور، روانشناس و مدیر کلینیک روانشناختی و مشاوره «رها» در گفتگو با «جوان» درباره تأثیر دوست در زندگی افراد به پاسخهایی که روانشناسی رشد به این موضوع داده است، استناد میکند و میگوید: «مادر» به عنوان نفر اصلی برای نوزاد مطرح میشود که به اصطلاح روانشناسی به آن اُبژه میگویند. در واقع کودک پدر و مادر را به عنوان ابژه خود میشناسد، اما به محض ورود به پیشدبستانی «دوست» برای کودک مهم میشود.
وی با اشاره به اینکه تا اوایل نوجوانی یا سنین ابتدایی دوست برای کودک مهم است، اما هویت کودک را شکل نمیدهد، توضیح میدهد: سنین هویت از ۱۱ تا ۱۲ سالگی و توأم با متوسطه اول تا دوران جوانی است و در این بازه هویت فرد شکل میگیرد و نوجوان از دوست تأثیر میپذیرد.
سلامتی اضافه میکند: وقتی میگوییم دوست بخش مهمی از هویت نوجوان را تشکیل میدهد، به این دلیل است که بر اساس ساختار روانشناختی دوستی برای نوجوان بسیار مهم است. نوجوانان خیلی مواقع حرف همسالان را بر حرف والدین ترجیح میدهند و یک منیت مستقل در آنها شکل میگیرد.
وی با تأکید بر اینکه منیت مستقل قد علمکردن در برابر مراجع قدرت یعنی پدر و مادر است، میافزاید: اینجا به نقطه ائتلاف با همسالان میرسد چراکه رابطه برابری با همسال دارد در حالی که نوجوان در رابطه با پدر و مادر احساس برابری ندارد.
مدیر کلینیک روانشناختی و مشاوره «رها» به جمله معروف «با بچههای خود رفیق باشید» اشاره میکند و با بیان اینکه چنین جملهای یعنی رسیدن به نقطه برابری، ادامه میدهد: رفیق به این معنی که سطح رابطه برابر باشد، هرگز بین والدین و فرزندان به وجود نمیآید چراکه نوجوان بسیاری از شوخیها را با والدین ندارد و از آنجا که سطح رابطه در نوجوان با همسالان برابر است، بهترین رابطه را با آنها خواهد داشت و منویات خود را نیز با آنها در میان میگذارد.
وی به تأثیرپذیری بسیار زیاد نوجوان از همسالان اشاره میکند و میگوید: سن دقیق این تأثیرپذیر از ۱۱ تا ۱۸ سالگی است.
از سلامتی درباره مرز آسیبزننده بودن روابط دوستی در نوجوانی میپرسیم. وی در این باره نیز به دو گونه رابطه همسالان در نوجوانی اشاره میکند و میگوید: روابط یا پرخطر یا بدون خطر است. به عنوان مثال روابط پرخطر شامل امتحان کردن مواد مخدر صنعتی، قرص روانگردان، روابط افسارگسیخته با جنس مخالف و مصرف سیگار در روابط دوستی میشود.
این مشاور بر ضرورت آگاهی والدین از تغییرات رفتاری دوره نوجوانی تأکید میکند و اظهار میدارد: اگر والدین نتوانند به گونهای رفتار کنند که طغیانهای معنوی نوجوان را بشناسند، درگیر آسیبهای بزرگی میشوند، به طور مثال نوجوان در یک مقطعی درگیر معنویات به صورت افراطی میشود و بعد از طی کردن این دوره ناگهان زنجیر برگردن خود میاندازد و تظاهرات رفتاریاش افراطی میشود.
سلامتی با بیان اینکه تلاطمهای معنوی در دوران نوجوانی طبیعی است، ادامه میدهد: سرمایهگذاری شناختی از سنین پایین شکل میگیرد و کودکی که با والدگری سالم رشد کند و به نوجوانی برسد، قطعاً در مقابل موارد پرخطر آگاه است چراکه به دلیل نزدیکی با والدین و در میان گذاشتن موضوعات مختلف، خشمی از والدین ندارد. وی با تأکید بر اهمیت فرزندپروری و والدگری توضیح میدهد: وقتی روند سالمی از روابط وجود داشته باشد، آگاهی شکل میگیرد و والدین میتوانند در مقابل عوامل مؤثر بیرونی دفاع کنند، در حالی که اگر این روابط شکل نگیرد، انحرافات بسیاری رخ خواهد داد، چراکه برخی مواقع روابط دوستانه باعث تغییر فاحش مسیر زندگی نوجوان میشود.
سلامتی در ادامه به مسئولیتهای مختلف دوره نوجوانی میپردازد و تصریح میکند: یک مسئولیت مهم در نوجوانی برای افراد تحصیل است و اگر حتی یک نشانه برای خروج از این مسئولیت دیده شود، احتمال خطر وجود دارد.
وی تأکید میکند: با قاطعیت میگویم اگر والدین به فرزند نوجوان خود احساس کفایت، ارزشمندی، دوست داشته شدن، دیدهشدن و مهمبودن را بدهند، تأثیر عوامل بیرونی را خنثی کردهاند و او دیگر به دنبال ارزشمندی در بیرون نخواهد بود.
این روانشناس درباره نحوه مواجهه والدین با نوجوان میگوید: سن نوجوان سن کودکی نیست که پذیرای بنشین و پاشو باشد بلکه باید بگوییم «به من کمک کن»، «به من که از دیر آمدن تو به هم ریختم کمک کن» یا اینکه بگوییم «هیچ کس اندازه تو نمیتواند به من کمک کند». سلامتی توضیح میدهد: رابطه والدگری باید رفاقت باشد و احساس ارزشمند بودن را به فرزند انتقال دهیم چراکه وقتی رابطه توأم با ارزشمندی بود و صداقت والدین اثبات شد، نوجوان خود را قدرتمند و ارزشمند میبیند و وارد رابطه رفاقت و دوستی با والدین خود میشود. مدیر کلینیک روانشناختی و مشاوره رها ضمن نقد برخورد برخی والدین در دوره نوجوانی میافزاید: بسیاری از والدین هیچ تلاشی برای پیشبردن رابطه برابری نمیکنند، لذا باید نوع گفتمان خود را با نوجوان تغییر دهند.
