راهبرد دولت سیزدهم برای «تعمیق و گسترش همکاریهای اقتصادی با همسایگان» بیشک فصل جدیدی از ظرفیتهای منطقهای را بر اقتصاد کشورمان گشوده و تداوم آن سبب ارتقا جایگاه ایران در آسیای جنوب غربی میشود. به طور کلی تقویت سیاست همسایگی در بازارهای منطقهای علاوه بر تثبیت دامنه نفوذ اقتصادی و تجاری در اقتصاد کشورهای همسایه سبب بازدارندگی کشورهای غربی از اعمال فشار بیشتر تحریمها میگردد، چراکه اجرای بیشتر این محدودیتها علاوه بر اینکه اثری بر کشورمان نخواهد داشت، هزینه مضاعفی را بر کشورهای تحریمکننده وارد میآورد. هر چند که سیاست افزایش مراودات تجاری با همسایگان در علم اقتصاد با نظریههایی همچون مدل جاذبه تجارت (Business gravity model) تأیید شده است، اما سیاست همسایگی برای کشور ما با توجه به رتبه سوم ایران از حیث تعداد همسایگان خارجی در دنیا و همچنین با توجه به ظرفیتهای متعدد منطقه جنوب غرب آسیا مسئلهای با اهمیت
تلقی میشود.
جمهوری اسلامی ایران درمجموع با ۱۵کشور دارای مرزهای خاکی و آبی است که هفت کشور پاکستان، افغانستان، ترکیه، عراق، ارمنستان، آذربایجان و ترکمنستان با جمهوری اسلامی ایران مرز خاکی دارند. همچنین کویت، قطر، امارات، بحرین، عمان، عربستان، روسیه و قزاقستان از طریق خلیجفارس، دریایعمان و دریایخزر با کشورمان همسایه به شمار میروند. جمعیت بازار مصرفی این ۱۵کشور در مجموع نزدیک به ۶۰۰میلیون نفر است که این موضوع برای ما بسیار راهبردی محسوب میشود و ما میتوانیم با یک دسترسی سریع به یک بازار با مصرفکننده بالا دست یابیم. موقعیت ژئوپلتیکی و سوقالجیشی ایران از جمله مزیتهای ایران جهت افزایش مراودات اقتصادی و تجاری با همسایگان و البته این مزیت در صورتی قابل بهرهمندی برای کشورمان است که کریدورهای ترانزیتی شرق- غرب و شمال- جنوب هرچه سریعتر جهت استفاده بینالمللی قرار بگیرد و الا ما از پیوند تجاری همسایگان به یک دیگر محروم میمانیم. ذائقه فرهنگی کشورهای همسایه به جهت سابقه تمدنی و قرابت مذهبی که با ایران دارند، جهت ارتقای دیپلماسی اقتصادی با همسایگان عامل محرکی محسوب میشوند و فعالان عرصه تجارت خارجی اگر به این عامل اساسی توجه کنند، بازار همسایگان محیطی بسیار جذاب برای افزایش مراودات تجاری
خواهد بود.
در عمل نیز با بررسی آمارهای گمرک کشور متوجه میشویم که بخشهای مرتبط با تجارت خارجی پایبند به رشد تجارت با همسایگان بودهاند، به طوری که کارنامه تجارت خارجی کشور در هفت ماه نخست امسال ۸۱میلیون تن کالا به ارزش بیش از ۶۰ میلیارد بود ه است که نزدیک به ۱۳میلیون تن آن به ارزش ۹میلیارد و ۸۵۱میلیون دلار مربوط به مهرماه بوده که نسبت به مدت مشابه سال قبل از لحاظ ارزش ۱۰درصد رشد داشته است. با وجود رشد ۱۰درصدی تجارت با همسایگان، اما بررسیها نشان میدهد کماکان ظرفیتهای دستنخوردهای در بازار این ۱۵ کشور وجود دارد که با بررسی عمیقتر روند تجارت ایران با هر یک از این کشورها میتوان برنامهای برای آینده همکاریهای اقتصادی با همسایگان تدوین کرد.
بازخوانی
سیدابراهیم رئیسی در مراسم تحلیف ریاست جمهوری: در دولت مردمی، همه مؤلفههای قدرت ملی کشور تقویت خواهد شد و از همه ابزارهای قدرت ملی از جمله دیپلماسی و تعامل هوشمند با جهان استفاده میکنیم تا منافع و مصالح ملی جمهوری اسلامی ایران را تأمین کنیم. قدرت جمهوری اسلامی ایران در منطقه امنیتساز است، ظرفیتهای منطقهای ایران، حامی صلح و ثبات در کشورهاست و صرفاً برای مقابله با تهدید قدرتهای سلطهگر و ظالم به کار گرفته میشود. بحرانهای منطقه، باید از طریق گفتگوهای واقعی «درونمنطقهای» و براساس تأمین حقوق ملتها، حلوفصل شود. من، دست دوستی و برادری به سوی همه کشورهای منطقه به خصوص همسایگان دراز میکنم. برنامه هستهای جمهوری اسلامی، کاملاً صلحآمیز است، نظام جمهوری اسلامی ایران، سلاح اتمی را شرعاً حرام میداند و این سلاح، هیچ جایگاهی در استراتژی دفاعی کشور ندارد.
سیاست فشار و تحریم، موجب انصراف ملت ایران از پیگیری حقوق قانونی خود از جمله حق توسعه نخواهد شد. تحریمها علیه ملت ایران باید لغو شوند و هر «طرح دیپلماتیک» که این هدف را محقق کند، مورد حمایت ماست. جمهوری اسلامی ایران، کشورها و ملتهای همسایه را خویشاوند خود میداند و مهمترین و اصلیترین اولویت سیاست خارجی خود را ارتقای روابط با کشورهای همسایه خود دانسته و خواهان عزت و اعتلای آنهاست. دیپلماسی، باید ارتباط ملتهای منطقه را بیشتر و اشتراکات آنها را در حوزه اقتصاد، فرهنگ، علم و ورزش تقویت کند.
كارشناس انديشكده ديپلماسي اقتصادي
