اهمیت انتخاب نام نیکو برای فرزند در چیست؟
اسلام دین واقعگرایی است و بر اساس امور وهمی و خیالی برای موضوعات ارزش قائل نیست. اسلام برای هر چیزی که در مسیر کمال و سعادت انسانها تأثیرگذار باشد، ارزش قائل است. اهمیت اسلام و ارزشگذاری روی موضوعات حاکی از آن است که تأثیر زیادی در مسیر رشد و تکامل انسان دارد و نامگذاری نیز یکی از همین موارد است، البته باید دید این تأثیر در چه حوزهها و حیطههایی است. نامگذاری در خود فرد، در پدر و مادر، خانواده و اطرافیان و هر کس که با فرد در تماس است، اثر دارد. علت اینکه برخی اولیا دقت لازم را به خرج نمیدهند این است که موضوع را صرفاً یک بحث شخصی و فردی تلقی میکنند و حتی گاهی منافع و مصالح خود فرزند را در انتخاب اسم لحاظ نمیکنند. این خیلی تنگنظرانه است که پدر و مادر در نامگذاری فرزند صرفاً خود را ببیند. نام و اسم تا ابد با فرد است، در حالی که برخی اسامی تنها در بعضی دورهها قشنگ و در برخی دیگر از دورهها سبک است و ایجاد انزجار میکند. دقت در تأثیر نام و نامگذاری حرف اول را میزند و باید بررسی کرد نامی که برای بچه انتخاب میشود در دورههای مختلف سنی و در فضاهای مختلف خانوادگی و جامعه مقبولیت لازم را دارد یا خیر!
در روایات حتی اثرگذاری صدا کردن اسامی هم آمده است چنانچه برخی اسامی رزق و روزی را زیاد میکند و برخی دیگر از اسامی، گذرگاه شیطان است. در واقع اسم روی همه چیز اثر دارد، از فرد گرفته تا جامعه و اطرافیانی که از یک اسم الگوبرداری میکنند.
به نظر شما چه عواملی موجب گرایش به اسامی غیرمتعارف در سالهای اخیر شده است؟
اسم فرهنگسازی میکند. فراوانی یک اسم در هر کشور و در هر سالی نشاندهنده گرایشهای جمعی است. به طور قطع وضعیت فعلی جامعه درگیر تهاجم فرهنگی است و دشمن میداند نامگذاری چه میزان بر فرهنگ ملت اثر دارد، لذا از طریق رسانههایش روی این موضوع کار میکند. برای پیادهسازی و اثرگذاری بر این فرهنگ هم مراحلی دارند. ابتدا امت اسلام را از پیشینه اسلامی دور یا قهرمانان اسلامی را کمرنگ میکنند، پس از این اصحاب اهل بیت (ع) را به حاشیه میبرند یا حتی ملت را از پیشینه ملی دور میکنند. در بخشی از تهاجم فرهنگی تنها دین مورد تهاجم نیست و حتی باورهای ملی تحتالشعاع قرار میگیرد.
نام نیکویی که اسلام بر آن تأکید دارد به چه معنی است؟
مسلماً واقعیتی که باید در نظر گرفت بحث تنوعطلبی انسان است. اسلام بر اساس فطرت بر این امر صحه گذاشته است و به صورت مطلق با این موضوع مواجه نمیشود. موقعیتهای زمانی و مکانی را باید در این موضوع لحاظ کرد. مجموعهای از ویژگیها و آموزهها در اسلام به ما میفهماند که باید اسامیای را انتخاب کنیم که ارزشها را در فرد و خانواده مطرح و ترویج کند. ارزشها اولویتهایی دارد که شامل ارزشهای دینی و ملی میشود و حتی ممکن است ارزشهایی در یک عصر و زمان مطرح شود و منعی در آن وجود نداشته باشد، اما به مرور دستخوش تغییر شود. در نامگذاری، هر چه ارزشها ماناتر و ریشهایتر باشد، اسلام هم اصرار بیشتری روی آن دارد. از مجموع این دو یعنی ارزشها و جنبههای انسانی مثل تنوعطلبی و زیباییپسندی اسمهایی بیرون میآید که بر قلوب هم تأثیر دارد، البته که باید ذوق و سلیقه پدر و مادر هم لحاظ شود، اما به هر حال باید ارزشها را در بربگیرد. ارزشهای دینی و ملی ماندگار تا همیشه مورد پسند است. تصور کنید در ملتی اسمی نشانه شجاعت و اصالت باشد مثل رستم یا پوریا که ما را یاد ویژگیهای آن فرد میاندازد. اگر این اسامی مورد ذوق و رغبت خانواده باشد، خیلی هم خوب است، کمااینکه نمونه اینها را در انتخاب اسامی اهل بیت (ع) برای فرزندانمان داریم. بیتردید اسم نیکو منحصر به اسامی مذهبی شناخته شده نیست، اما این تنوع را در نامگذاری اسامی اهل بیت (ع) برای فرزندان میبینیم.
آیا نام است که افراد را منحصربهفرد میکند یا این شخصیت درونی است که به افراد بها میدهد؟
در انسانهای بزرگ مسلماً این شخصیت است که به اسم ارزش میدهد ولی وقتی که اسمی با شخصیت بزرگ و ارزشها گره خورد و عجین شد، برای سایرین نیز چنین بستری را فراهم میکند.
پس چرا معتقدیم نامها در شخصیت و زندگی فرد تأثیرگذاری دارد؟
اسم به هر حال اثرگذار است. ما اسامی نیکویی داریم که روی اشخاص اثر گذاشته است و برعکس افرادی را داریم که ضد آن مسیر رفتهاند. با توجه به تأثیر ناخودآگاه دورههای سنی روی افراد که مؤثر است، اسم نیز نقش بسترسازی را دارد، به خصوص در دورههای ابتدایی یا دهه اول زندگی هر فرد. کودک با اسم خود انس میگیرد. حقیقتاً این اسامی هستند که به انسانها جهت و انرژی میدهند و بسترسازی میکنند. یکسری موارد در انتخاب اسم جزئی بوده، مثلاً آهنگ اسم، تلفظ و جنسیت اسم و تشخیص آن توسط افراد، مدل نگارش و طولانی یا دشوار بودن آن مؤثر است، اما تأثیرات درجه دوم دارد. والدین دقت کنند همانطور که در روایات آمده است، در انتخاب اسم صرفاً علاقه و سلیقه خودشان را در نظر نگیرند، بلکه ملاحظات سنی فرزند را در دورههای مختلف در نظر بگیرند و ابعاد اجتماعی نامگذاری را هم بسنجند.
اسامی بزرگ و نیکو همراه با عمل صالح در قیامت باعث سربلندی افراد میشود و در روایات داریم اگر اسم فرزند را محمد یا فاطمه گذاشتید، چگونه با او رفتار کنید! یعنی ناخواسته اسم در زمینه رفتار والدین اثرگذار است. یکی از مصادیق در این زمینه سخنی است که سیدالشهدا (ع) لحظات آخر به حر میگوید: «تو حر و آزادهای همان گونه که مادرت بر تو نام نهاد، تو در دنیا و آخرت حر و آزادهای.»
یعنی در اینجا نام انتخابی حر توسط مادر مؤثر در آزادگی وی بوده است. مجموع موارد مطرح شده نشان میدهد انتخاب اسم یک فرصت استثنایی است که فرهنگ جامعه را تحت تأثیر قرار میدهد و در تکامل افراد مؤثر است.
