ترک فعل دولتها در عمل به وظایف قانونیشان در حوزه وسایل نقلیه، مصائب بسیاری را متوجه حوزه راهنمایی و رانندگی کرده است. از جمله این ترک فعلها، بیتوجهی به اسقاط کردن خودروهای فرسوده است که تراکم خودروها و تبدیل شدن شهرها به پارکینگ را منجر شده است. با وجود اینکه سالهای زیادی است که پلیس در این باره هشدار داده است، اما وضعیت موجود نشان میدهد به این هشدارها وقعی گذاشته نمیشود. براساس اظهارنظر رئیس پلیس راهور عمر مفید خودروها برای تردد در کل جهان هفت سال اعلام شده است، اما در کشور ما محدودیتی برای تردد وجود ندارد!
خودروهای فرسوده از جمله عمدهترین مصائب حوزه حمل و نقل است که در بیتوجهی دولتها نسبت به جایگزین کردن خودروهای فرسوده با خودروهای نو صورت گرفته است. افزایش آلودگی هوا، افزایش سوانح رانندگی و پیوستهایی که به دنبال این دو معضل مهم به وجود میآید، هزینههای کلانی را متوجه کشور میکند. هزینههایی به مراتب بیشتر از آن چیزی که منجر به جایگزینی خودروهای فرسوده میشود و قانون دولتها را ملزم به عمل کردن به آن کرده است. براساس گزارش پلیس، مرگ هر شهروند در جریان سوانح رانندگی ۵/۵ میلیارد تومان خسارت متوجه کشور میکند که با در نظر گرفتن مرگ سالانه ۱۷ هزار نفر در جریان سوانح رانندگی و مجروح و معلول شدن بیش از ۳۰۰ هزار نفر در جریان این حوادث با حداقل این هزینه میشود کل ساختار حمل و نقل فرسوده را نوسازی کرد.
آییننامه از رده خارج کردن خودروهای فرسوده
اواخر دهه ۸۰ هیئت دولت وقت با مصوب کردن «آییننامه از رده خارج کردن خودروهای فرسوده»، اسقاط کردن خودرو را وظیفه خودروسازان و واردکنندگان خودرو دانست. بر همین اساس خودروسازان موظف شدند متناسب با تولید خودروی تازه بخشی از خودروهای فرسوده را از رده خارج کنند. برای واردکنندگان خودرو هم تکالیف مشابهی معین شد. مفهوم اسقاط هم به منزله اعمال تغییرات فیزیکی روی خودروی فرسوده، به صورتی که خودرو و قطعات آن غیرقابل استفاده مجدد در چرخه حمل و نقل باشند، تعریف شد. همچنین براساس این آییننامه مصوب شد پس از طی مراحل اسقاط خودرو و تأیید ستاد مدیریت حمل و نقل و سوخت، مبلغی به صورت بلاعوض به مالکان خودروهای فرسوده پرداخت شود. براساس ماده ۴ این آییننامه باید برای از رده خارج شدن خودروهای فرسوده عمومی تا پایان سال ۱۳۹۰، تسهیلات بانکی و کمک بلاعوض با رعایت میزان اعتبارات قابل تخصیص سالانه و تا سقف مبالغ اعلام شده پرداخت میشد. بانک مرکزی هم موظف شد خط اعتباری لازم برای پرداخت تسهیلات را تعیین و سهم اعتباری بانکهای عامل از این تسهیلات را به آنها ابلاغ کند. براساس ماده ۶ این آییننامه، خودروسازان و موتورسیکلتسازان هم موظف شدند از ابتدای سال ۱۳۸۸ حداقل معادل ۳۰درصد تولید ماهانه خود، گواهی اسقاط به ستاد تحویل دهند. همچنین خودروسازان موظف شدند هر ماه گزارش تعداد خودروهای تولید شده را همراه مشخصات خودروهای فرسوده اسقاط شده و مابهازای آن به ستاد ارائه کنند. پلیس هم موظف شد گزارش خودروهای فرسوده اسقاط شده را ماهانه به ستاد ارسال کند.
۳ ماده در قانون هوای پاک
براساس ماده ۸ قانون هوای پاک، نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران موظف است برابر تبصره (۱) ماده (۶) و ماده (۸) قانون، نسبت به اعمال جریمه تردد خودروهای فاقد گواهی معاینه فنی و خودروهای فرسوده مندرج در جدول جریمههای تخلفات مربوط به حمل و نقل و عبور و مرور در تمامی نقاط کشور و مناطق آزاد تجاری، صنعتی و ویژه اقتصادی اقدام کند. در ماده ۶ هم وزارت کشور و نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران موظفند سازوکار لازم را از طریق سامانه یکپارچه معاینه فنی کشور به نحوی فراهم کنند که پس از انجام آزمونهای برخط معاینه فنی، نتیجه فرایند آزمون وسیله نقلیه شامل غیرفرسوده، سن مرز فرسودگی، وسیله نقلیه فرسوده و تعداد دفعات متوالی مردودی وسیله نقلیه در سامانه و برگ معاینه فنی مربوط به مالک وسیله نقلیه درج شود. در ماده ۱۰ هم خودروهای مربوط به آییننامه شناسایی و صیانت از وسیلههای نقلیه تاریخی موضوع تصویبنامه شماره۷۳۶۷۱/ت۵۰۲۴۳هـ مورخ ۱۷/۶/۱۳۹۵، از شمول این آییننامه مستثنی میباشند.
۱۴۷۰ میلیارد تومان جریمه خودروهای فاقد معاینه فنی
سردار سیدکمال هادیانفر، رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی فراجا با انتقاد دوباره از عدم توجه به خارج کردن خودروهای فرسوده از چرخه حمل و نقل گفت: «ماده ۸ قانون هوای پاک برای بازنگری به سازمان محیطزیست رفته و الان بر اساس مصوبه کمیسیون زیربنایی دولت از ماده ۱۰ و ماده ۶ استفاده میشود و در این حوزه تکالیفی بر عهده دستگاهها گذاشته شده بود. در دولت دوازدهم و در دولت سیزدهم تکالیفی وجود داشته که برای توسعه ناوگان حمل و نقل عمومی و نوسازی ناوگان شخصی باید اتفاق میافتاد. همچنین اعطای تسهیلات ۴ درصدی با بازپرداخت ۱۰ ساله و موضوعات مشابه که صورت نگرفته است.» رئیس پلیس راهور فراجا در ادامه از اعمال قانون ۲۸میلیون وسیله نقلیه فاقد معاینه فنی خبر داد و بیان کرد: «پلیس در واقع از سال ۹۶ و در بخش ابزاری قانون مذکور، روزی ۵۲ هزار و ۵۰۰تومان جریمه را برای خودروهای فاقد معاینه فنی اعمال کرده که تاکنون حدود ۲۸ میلیون وسیله نقلیه جریمه شدهاند که از نظر ما شاید خیلی کار درستی نباشد، چراکه قانون باید کامل اجرا شود. در حال حاضر ماده ۸ برای بازنگری رفته است، چراکه جریمه ۵۲ هزار و ۵۰۰ تومانی به ۲۰۰ هزار تومان افزایش پیدا کرده بود که ما براساس دستور فرمانده کل انتظامی به جهت کمک به مردم از اجرای آن صرفنظر و به دولت اعلام کردیم که در این شرایط امکان این افزایش وجود ندارد.»
سردار هادیانفر با اشاره به لزوم فراهمسازی شرایط اسقاط وسایل نقلیه فرسوده گفت: «حتماً باید دولت تسهیلات لازم را فراهم کند و همه موارد در ۲۲ دستگاهی که در قانون مذکور اشاره شده، به وظیفه خودشان عمل کنند و بعد از آن اگر کسی دنبال نوسازی ناوگان نرفت ما اعمال قانون کنیم.»
سردار هادیانفر با تأکید بر اینکه شرایط باید بهگونهای باشد که بتوانیم قانون را اجرا کنیم، بیان کرد: «بهطور مثال طبق گزارش مراکز معاینه فنی تهران، ۳ میلیون وسیله نقلیه در تهران مشمول معاینه فنی است و پلیس باید براساس ماده ۶ اینها را توقیف میکند، اما اینکه به چه شکلی و کجا توقیف کنیم، اینها مسائلی هستند که دولت باید در موردشان صحبت کند.»
سردار هادیانفر تصریح کرد: «به نظرم باید در قانون مذکور بازنگری صورت گیرد، ولی آنچه بر اساس سیستمها انجام میدهیم و در بحث معاینه فنی به صورت مستمر اتفاق میافتد، این است که وسایل نقلیه فاقد معاینه فنی توسط دوربینها جریمه ۵۲ هزار و ۵۰۰ تومانی میشوند که در قانون گذشته اشاره شده بود.»
رئیس پلیس راهور فراجا با اشاره به خارج نشدن خودروهای فرسوده از چرخه تردد در کشور اظهار کرد: «امروز ما ۳۸ میلیون وسیله نقلیه در کشور داریم و در سال جاری تاکنون ۷۴۶ هزار خودرو نیز اضافه شده و انتظار میرود که تا ۲ میلیون خودرو هم این افزایش با واردات و تولیدات داخلی برسد.»
وی در ادامه از انجام ۲۵ میلیون سفر روزانه در پایتخت خبر داد و افزود: «روزانه ۲۵میلیون سفر در کلانشهر تهران انجام میشود که هشت برابر ظرفیت معابر است، یعنی تقریباً بهطور میانگین به ازای هر یک و نیم نفر، یک خودرو وجود دارد، پس طبیعی است که این موضوع مدیریت لازم را بطلبد.»
سردار هادیانفر اضافه کرد: «از طرفی ما ورود شدید وسایل نقلیه را داریم و از طرفی هم هیچ خروجی قابل توجهی وجود ندارد و بهطور کلی هیچ اسقاطی انجام نمیشود و این در حالی است که در کل دنیا عمر مفید وسایل نقلیه برای تردد هفت سال است، ولی در کشور ما هیچ محدودیتی برای تردد وجود ندارد.»
