رسول خدا (ص) میفرمایند: «اخلاق نیک، گناهان را ذوب میکند، آثار بد آن را میشوید و موقعیت اجتماعی انسان را بهبود میبخشد.» با بیان این حدیث گهربار نگاهی به سیره و کلام رسولخدا (ص) با محوریت اخلاق حسنه آن حضرت داریم.
پیامبر اکرم (ص) در مسائل فردی و شخصی خود اهل سازش بود، به گونهای که برخی سیره نویسان، مدارا و نرمش اخلاقی را یکی از اصول و محورهای حاکم بر شیوه زندگی و دعوت ایشان شمردهاند. البته این نرمی پیامبر، تنها به مسائل فردی و شخصی حضرت منحصر بود، نه در مسائل اجتماعی و احکام اسلامی.
اندیشمندان غربی نیز در مطالعات خود از تاریخ اسلام از حضرت محمد (ص) به عنوان یک الگو در اخلاق حسته یاد میکنند. مونته از اساتید دانشگاههای ژنو گفته است: محمد، اخلاق بسیار عالی و رفتار نیکو داشت و خداوند نیز اخلاق و رفتارش را اسوه عالمیان قرار داد، به گونهای که موافق و مخالف به این امر اذعان داشتند، زیرا پیامبر این امر را بخشی از روش و هدفهای دعوت خویش قرار داده بود و این مسئله سبب شد تا بسیاری از مخالفان سرسختش پیش از آنکه با منطق زبان یا شمشیر نبی به اسلام ایمان آورند، از درون مقهور عظمت اخلاق نبوی شدند.
همچنین روایت است که رسولخدا (ص) فرمودند: آیا شما را از بهترین افرادتان خبر ندهم؟ عرض کردند: چرا، اى رسول خدا. حضرت فرمودند: خوش اخلاقترین شما، آنان که نرمخو و بى آزارند، با دیگران انس مىگیرند و از دیگران انس و الفت مى پذیرند.
پیامبر (ص) میفرمایند: سه چیز است که هر کس نداشته باشد نه از من است و نه از خداى عزوجل. عرض شد: اى رسول خدا! آنها کدامند؟ فرمودند: بردبارى که به وسیله آن جهالت نادان را دفع کند، اخلاق خوش که با آن در میان مردم زندگى کند و پارسایى که او را از نافرمانى خدا باز دارد. پیامبر (ص) فرمود: خداوند از آدم بداخلاق توبه نمىپذیرد. عرض شد: اى رسول خدا، چرا؟ فرمودند:، چون هرگاه از گناهى توبه کند در ورطه گناهى بدتر از آنکه توبه کرده است، مىافتد. امام صادق (ع) فرمودند: خداى تبارک و تعالى، رسول خدا (ص) را به مکارم اخلاق، مخصوص گردانید. پس شما نیز خود را بیازمایید، اگر این صفات در شما بود خداى عزوجل را سپاس گویید و از خدا این مکارم را بیشتر بخواهید. سپس آن ۱۰ صفت را برشمردند: یقین، قناعت، صبر، شکر، بردبارى، خوش اخلاقى، بخشندگى، غیرت، شجاعت و جوانمردى. رسول گرامی اسلام بنابر سیره تبلیغی خود، برای رسیدگی به کارهای مردم و برآوردن نیازهای آنان بسیار میکوشید و بر اساس مواسات اسلامی، در خوشی و ناخوشی، شدت و فرج و شادی و غم مردم، با ایشان همراه و همدرد بود و از هیچ کمکی به مؤمنان دریغ نمیکرد. از امام صادق (ع) نقل شده است: رسول خدا (ص) در پاسخ هیچ درخواستی، نه نمیگفت. اگر نزد او بود، میبخشید و اگر نبود، میفرمود: «اگر خدا بخواهد، به زودی نیازت را برآورده میکنم.»
پیروی از چنین الگو و اسطوره اخلاقی، سعادتی است که شامل حال ما مسلمانان شده است و قدر این فرصت را باید بدانیم.
