ایران از لحاظ شوری خاک با ۵۵ میلیون هکتار در قاره آسیا پس از کشور چین در مقام دوم قرار دارد. در حال حاضر ۱۰ استان کشور درگیر شوری آب با درصدهای متفاوت هستند. در مراحل اولیه، شوری بر متابولیسم موجودات خاک تأثیر میگذارد و بهرهوری خاک را کاهش میدهد، اما در مراحل پیشرفته تمام پوشش گیاهی و سایر موجودات زنده را در خاک از بین میبرد و در نتیجه زمینهای حاصلخیز و مولد را به زمینهای بایر و بیابانی تبدیل میکند. مدیریت سیستمی و برنامهریزی دقیق برای مقابله با این پدیده، موجب میشود کمترین خسارتها به منابع کشور وارد شده و جلوی فرسایش بالای خاک هم گرفته شود.
کمبود آب از یکسو و شوری خاک از سوی دیگر سبب شدهاست تا تشنگی در کشور بیشتر آشکار شود. علاوه بر فرسایش و نابودی خاک در حرکت، خاک ساکن نیز در حال نابودی است و یکی از علل اصلی آن شوری خاک است. امسال شعار روز جهانی خاک «جلوگیری از شوری خاک، افزایش حاصلخیزی خاک» تعیین شدهاست تا از طریق پرداختن به چالشهای رو به رشد مدیریت خاک، مبارزه با شور شدن آن، افزایش آگاهی در خصوص آن و تشویق جوامع برای کمک به بهبود سلامت خاک به ارتقای آگاهی در زمینه ضرورت و اهمیت حفظ اکوسیستمهای سالم و نقش آن در رفاه انسان پرداخته شود.
فرسایش سالانه ۵/۲ میلیارد تن خاک در کشور
ایران با توجه به شرایط اقلیمی خاصی که دارد، با فرسایش بالای خاک روبهرو است. در این خصوص رئیس سازمان حفاظت محیطزیست با اشاره به اینکه ارزش اقتصادی خاک در پروسه تغییر اقلیم، ۵هزار دلار در هکتار گفت: سالانه ۵/۲ میلیارد تن خاک در کشور در قالب جابهجایی و انتقال در حال از دست رفتن است.
علی سلاجقه با اشاره به قانون حفاظت از خاک و لزوم اجرای آن افزود: قانون خاک در خردادماه ۱۳۹۸ با ۲۶ ماده و ۱۴ تبصره ابلاغ شد. این قانون هنوز ایراداتی دارد که در حال رفع شدن است. با توجه به اینکه سالانه ۵/۲ میلیارد تن خاک در کشور در قالب جابهجایی و انتقال در حال از دست رفتن است، اجرای قانون خاک از اهمیت بالایی برخوردار است.
شوری آب در ۱۰ استان کشور
در سالهای گذشته با افزایش مصرف آب شور و ترکیبشدن آن با آب شیرین در حوزه کشاورزی، بسیاری از اراضی زراعی تبدیل به شورهزار شدهاند. یک عضو هیئت علمی مرکز ملی تحقیقات شوری در نشست روز جهانی خاک با اشاره به چالشهایی که شوری خاک برای محیطزیست ایجاد میکند از علل وقوع این پدیده و راههای مقابله با آن میگوید: در کشورهایی مانند عربستان و ایران، ۵۰ درصد از اراضی تحت آبیاری، شور هستند. هزینهای که شوری بر اقتصاد محیطزیست و کشاورزی وارد میکند، سالانه یک میلیارد دلار است.
یوسف هاشمینژاد با اشاره به جایگاه نگران کننده ایران در موضوع شوری خاک اضافه کرد: عمده استانهای فلات مرکزی ایران با این مشکل دست و پنجه نرم میکنند و در حال حاضر بیش از ۱۰ استان در کشور ما، شوری آب ۱۰ سیسی بر متر مکعب دارند. در خراسان سالانه ۲هزار تن نمک به علت آبیاری به خاک اضافه میشود. این موضوع بسیار خطرناک است. از لحاظ شوری خاک نیز ما در سطح کشورهایی مانند عربستان سعودی قرار داریم که بسیار نگرانکننده است. ما از لحاظ شوری در قاره آسیا پس از کشور چین در مقام دوم هستیم. بیش از ۵۵ میلیون هکتار از مساحت خاک ما شور است.
این عضو مرکز ملی شوری خاک افزود: راهکارهای مقابله با این چالش، در دو دسته قرار میگیرند؛ راهکارهای مدیریت شوری هزینه بالایی دارند و در مقیاس کوچک قابل استفاده هستند. راهکارهای کنارآمدن با مشکل شوری کمهزینهتر هستند و کارایی بیشتری دارند. یکی از این روشها روش «شور ورزی» است که به تازگی مطرح شدهاست. در این روش کشت گیاهانی که با محیط شور سازگارند در دستور کار قرار میگیرد.
بیابانزدایی در ۵۲ هزار هکتار از اراضی کشور
یکی از راهکارهای حفاظت خاک و حفظ منابع آبی، جلوگیری از فرسایش خاک، مقابله با از بین رفتن جنگلها و فضاهای طبیعی و بکر و تالابها در کنار بیابانزدایی است. در این خصوص رئیس سازمان جنگلها در نخستین نشست کارگروه ملی مقابله با بیابانزایی گفت: ارزیابیهای جهانی نشان میدهد که بیتوجهی به آمایش و روشهای مدیریت پایدار سرزمین منجر به نابودی طیف وسیعی از خاکها شدهاست. مسعود منصور گفت: در ایران سالانه ۳۰ میلیون هکتار از اراضی تحتتأثیر فرسایش بادی قرار دارد و از این میزان ۵/۱۳ میلیون هکتار به لحاظ ایجاد خسارت به منابع زیست انسانی از جمله اراضی کشاورزی، جزو کانونهای بحرانی فرسایش بادی شناخته میشوند. وی از ۲ میلیون هکتار جنگلهای دست کاشت بیابانی در کشور خبرداد و گفـت: امسال ۵۲ هزار هکتار اقدامات بیابانزدایی در کشور انجام میشود.
