در حالی که با نزدیک شدن زمستان، بهای فروش نفت و فرآورده برای تحویل فوری باید بر فروش برای تحویل آتی پیشی گیرد، اما تازهترین سرمقاله گلوبال مارکتز (5 اکتبر/13 مهر) بر این باور است که پدیده بالاتر بودن قیمت برای تحویل آتی در مقایسه با تحویل فوری (کانتانگا)، بر خلاف روند معمول فصلی، ممکن است تا سال آینده ادامه یابد.
میزان بالای ذخایر، الگوی فصلی عادی بک واردیشن و کانتانگا را در بازار فرآوردههای نفتی به هم ریخته است. بازار فرآوردههای میانتقطیر معمولاً در سه ماهه چهارم به بک واردیشن ـ که در آن قیمتهای تحویل فوری از قیمتهای فروش آتی بالاتر است ـ تغییر وضعیت میدهد. دلیل چنین تغییری این است که در زمستان تقاضا از عرضه پیشی میگیرد و ذخایر کاهش مییابد. اما پس از رکود جهانی که میزان ذخایر در سطوح بسیار بالایی قرار دارد و تقاضا کاهش یافته است، پدیده کانتانگا ـ یعنی افزایش بهای نفت یا فرآورده برای تحویل درازمدت در مقایسه با تحویل فوری - ممکن است تا سال آینده ادامه یابد.
برعکس، ذخایر نفت خام در چهار ماه گذشته 80 میلیون بشکه کاهش یافته است. افزایش خرید پالایشگاهها از اواسط سال جاری، به ویژه در چین، در حالی است که اوپک از تولید خود کاسته، بهای نفت خام در بازار نقد افزایش یافته و فاصله قیمتهای فروش فوری و آتی (کانتانگا) کاهش یافته است.
تازهترین گزارش صندوق بینالمللی پول با عنوان «دورنمای اقتصادی جهان» ممکن است سبب سردرگمی پالایشگران شده باشد. در این گزارش آمده است: «تصور بهبود دورنمای کوتاهمدت، در درجه نخست از طریق افزایش انگیزه برای نگهداری ذخایر، بازارمبادله فیزیکی کالا را تحت تاثیر قرار داده است». گزارش میگوید: «در شرایطی که قیمتها در بازار نقد بهبود یافته، شیب صعودی منحنی کالاها برای فروش آتی کاهش یافته است.»
صندوق بینالمللی پول در مورد کالاها به طور عام بحث میکند اما وضعیت نفت متفاوت است. ذخایری که در بالادست و پاییندست پالایشگاهها نگهداری میشود، سیکلهای خاص خود را دارند. نگرش صندوق بینالمللی پول در مورد ذخایر بخش پاییندستی که توسط خردهفروشان و مصرفکنندگان نگهداری میشود، درست است زیرا این ذخایر متاثر از تصورات مربوط به مصرف هستند. بازار عملاً در مورد این ذخایر اطلاعی ندارد و تغییرات آن در قالب «تحویل از پالایشگاهها» که معرف میزان تقاضا است، نمود مییابد.
ذخایری که در بخش بالادست نگهداری میشود، عمدتاً گزارش میشود و سیکل ذخایر آنان در قالب منحنی قیمتهای آتی بازتاب مییابد. زمانی که عرضه نفت از تقاضا فراتر میرود، عرضه اضافی باید به ذخایر انتقال یابد. اما ذخیرهسازی نفت هزینههایی دارد. بازارهای آتی چه به صورت فروش در قالب قراردادهای پیشفروش رسمی و چه خارج از از این چارچوب، نوعی ساختار قیمت را ایجاد کردهاند که ذخیرهسازی را تشویق میکند.
سیکل ذخایر پایین دست اغلب بر عکس سیکل بالادست عمل میکند. زمانی که در شش ماهه نخست شروع رکود، فروش کاهش یافت و دیگر از تسهیلات اعتباری خبری نبود، مصرفکنندگان و خردهفروشیها به سرعت به برداشت از ذخایر روی آوردند تا آن را به پول نقد تبدیل کنند. این وضعیت سبب شد تا موجودی فرآورده در پالایشگاهها افزایش یابد که این خود همزمان با کاهش فعالیت پالایشگاهها منجر به افزایش ذخایر نفت خام آنان شد. اکنون موج ذخیره سازی در حال معکوس شدن است. بهبود وضعیت اقتصادی خردهفروشان را تشویق کرده است به امید فروش با قیمتهای بالاتر، دوباره به ذخیرهسازی روی آورند. اگر همچنان که انتظار میرود تقاضا افزایش یابد، ذخیرهسازی در بخش پاییندستی منجر به برداشت از ذخایر در بخش بالادست خواهد شد.
شکل منحنی بازار آتی بر اساس شکاف میان عرضه و تقاضای فوری برای یک نوع نفت یا فرآورده خاص تعیین میشود. هر چه مازاد عرضه بیشتر باشد و هر چه پالایشگاهها نیاز بیشتری به ذخیرهسازی داشته باشند، شیب میزان تخفیف در نوک منحنی شدیدتر خواهد بود. اما میان شکل منحنی قیمتهای فروش آتی و سطح مطلق قیمتها یک تفاوت اساسی وجود دارد. افزایش قیمتها میتواند شانه به شانه وضعیت کانتانگا ادامه یابد کما اینکه در سالهای 2007 ـ 2006 و امسال چنین بود.
تصور ایجاد تنگنا در بازار آتی، میتواند با عرضه اضافی فوری و پایدار ملازم باشد. تا زمانی که شرکتهای نفتی برای افزایش میزان ذخایر خود دلیلی داشته باشند، کاهش فوری قیمت با افزایش قیمتها در شرایط مطلق میتواند همزمان وجود داشته باشد. ذخیرهسازی در بخش بالادست در شرایطی که انتظار میرود بازار آتی با تنگنا روبه رو باشد، در شرایطی که پدیده کانتانگا را تداوم میبخشد، میتواند به افزایش قیمتها بیانجامد و این در حالی است که شیب کل منحنی به طرف بالاست.
قیمتهای نفت در طولانی مدت تا اندازهای متاثر از انتظارات مربوط به موازنه عرضه و تقاضا در آینده است. صندوق بینالمللی پول به درستی به برداشتهایی اشاره میکند که در آن اوپک «بتدریج و با تأخیر» در برابر افزایش تقاضا واکنش نشان خواهد داد، در حالی که عرضه غیر اوپک «نمیتواند به طور اساسی افزایش یابد.» محدودیتهای تولیدی اوپک در شرایطی که کانتانگا بر بازار حاکم است، برای قیمتهای نفت برای تحویل در آینده حداقلی را تعیین میکند.
در حال حاضر فاصله قیمتهای نفت خام برای تحویل فوری و آتی (کانتانگا) کاهش یافته است اما این فاصله هنوز در فرآوردهها زیاد است که خود بیانگر موج ذخیره سازی و کندی جریان نفت است. چین فعالیتهای پالایشی را افزایش داده که منجر به جذب نفت خام مازاد و کاهش شیب منحنی قیمتهای نفت خام آتی شده است، اما بهبود وضعیت اقتصادی این کشور تا کنون نتوانسته است منجر به افزایش تقاضا برای سوخت دیزل شود، زیرا بسته انگیزشی پکن که جنبه داخلی دارد، به بهبود صنایع صادراتی این کشور کمکی نمیکند. اگر فاصله قیمتهای فروش فوری و آتی در فرآوردههای میانتقطیر کاهش یابد، نشانه آن خواهد بود که روند بهبود اقتصادی کامل شده است.
