آزاده غلامی - فکر سفر زیارت را که از سر میگذرانی، یاد بانوی کریمهای که برای دیدن برادر رنج سفر را بر خود هموار کرد میافتی، سفری که بدون تحقق هدف به پایان رسید و شهر قم توانست گوهری را از خاندان مطهر رسول اکرم(ص) در خود حفظ کند. گوهری که وجودش مایه سربلندی و کرامت است. گوهر یکدانهای که برادرش او را کریمه اهل بیت(ع) نامید و زیارتش را مایه رهایی از گناهان و ورود به بهشت.
«سیداحمد شمس»، مدیر تبلیغات آستانه مقدسه حضرت معصومه(س) درباره برنامههای این حرم مطهر در دهه کرامت، به خبرنگار روزنامه جوان گفت: برنامههای مراسم دهه کرامت حرم مطهر از روز دوشنبه (27 مهر)، پس از اقامه نماز مغرب و عشاء آغاز شده است.
وی با بیان این مطلب ادامه داد: این مراسم با مدیحهسرایی «عباس حیدرزاده» و سخنرانی آیتالله «حائری شیرازی» همراه با سرود و تواشیح ادامه پیدا میکند.
به گفته شمس، خطبهخوانی سال روز میلاد حضرت معصومه(س) در روز سه شنبه 28 مهر را آیت الله «مسعودی خمینی» ـ تولیت آستانه مقدسه حضرت معصومه(س) ـ بر عهده دارد. همچنین «حسینی»، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در این مراسم به سخنرانی میپردازد. در پایان مراسم سخنرانی نیز نمایشگاه «کریمه» افتتاح خواهد شد.
وی در تشریح این نمایشگاه افزود: این نمایشگاه در سومین دوره برگزاری خود، امسال نیز با غرفههای متنوع فرهنگی، با همکاری اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان قم و آستانه مقدسه حضرت معصومه(س) در شبستان نجمه خاتون برگزار میشود.
شمس همچنین به مراسم سخنرانی که در این روز ادامه دارد اشاره کرد و گفت: «گنجی»، «نظری منفرد» و «حسینی اراکی»، سخنرانانی هستند که پس از وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و تولیت آستانه مقدسه از ساعت 16 تا اذان مغرب به ایراد سخن میپردازند.
مدیر تبلیغات آستانه مقدسه حضرت معصومه(س) اظهار کرد: حجتالاسلام والمسلمین دکتر «رفیعی» از شب میلاد حضرت معصومه(س) ـ روز سه شنبه ـ سخنرانی شبهای چهارشنبه و پنجشنبه را برعهده دارد. پس از آن نیز مراسم دعای کمیل برگزار خواهد شد.
وی در ادامه افزود: این مراسم با برگزاری مراسم دعای ندبه در صبح جمعه و اقامه نماز جمعه با امامت آیتالله «جوادی آملی» ادامه مییابد. همچنین آیتالله مسعودی خمینی ـ تولیت آستانه مقدسه ـ سخنرانی خطبههای پیش از نماز جمعه را برعهده دارد.
شمس با یادآوری این که حجتالاسلام والمسلمین «میرباقری» نیز در شب یکم آبان (جمعه) سخنرانی میکند، گفت: همچنین حجتالاسلام والمسلمین انصاریان نیز به مناسبت این دهه، به مدت چهار شب از روز شنبه (2 آبان) مراسم سخنرانی را در حرم مطهر خواهد داشت.
وی ادامه داد: سخنرانی ششم و هفتم آبان (چهارشنبه و پنجشنبه) نیز برعهده حجتالاسلام والمسلمین قرائتی خواهد بود. در این مراسم حجتالاسلام والمسلمین «واضعی» مراسم دعای کمیل را برگزار میکند.
مدیر تبلیغات آستانه مقدسه حضرت معصومه(س) یادآور شد: عباس حیدرزاده مدیحهسرایی روز جمعه(هشتم آبان) ـ همزمان با میلاد حضرت علیبنموسیالرضا(ع) ـ را برعهده دارد که با برگزاری جشن میلاد و اختتامیه دهه کرامت، این مراسم در شب هشتم آبان ماه جاری، پس از اقامه نماز مغرب و عشاء به پایان میرسد.
شمس در تکمیل گفتههای خود اظهار کرد: سخنرانی اعضای فرهنگی آستان مقدسه حضرت معصومه(س) در نماز جمعه استان قم و چهار بخش سلفچگان، کهک، جعفریه و قنوات، از برنامههای جنبی مراسم دهه کرامت به شمار میآید که سخنرانان آن هنوز مشخص نشدهاند و اخبار آن متعاقباً اعلام خواهد شد.
وی با یادآوری اینکه آستانه مقدسه حضرت معصومه(س)، جشنی را نیز برای بانوان به مناسبت این دهه در نظر گرفته است، تصریح کرد: این مراسم ساعت 10 تا 11:15 روز سه شنبه 28 مهر، پیش از نماز جماعت و همزمان با میلاد حضرت معصومه(س)، ویژه بانوان در شبستان نجمهخاتون حرم مطهر برگزار میشود.
برای سخنرانی این جشن از حجتالاسلام والمسلمین دکتر رفیعی دعوت شده است.
شمس همچنین از برنامه نورافشانی در روز میلاد حضرت معصومه(س) که همزمان با غروب آفتاب و با همکاری سپاه پاسداران برگزار میشود، به عنوان یکی از برنامههای آستان مقدسه حضرت معصومه(س) در دهه کرامت یاد کرد.
زندگینامه حضرت معصومه(س)
نام شریف آن بزرگوار فاطمه و مشهورترین لقب آن حضرت، «معصومه» است. پدر بزرگوارش امام هفتم شیعیان حضرت موسىبنجعفر(ع) و مادر مکرمهاش حضرت نجمهخاتون(س) است. آن بانو، مادر امام هشتم نیز هست. بنابراین حضرت معصومه(س) با حضرت رضا(ع) از یک مادر هستند.
ولادت آن حضرت در روز اول ذیقعده سال ١٧٣ هجرى قمرى در مدینه منوره واقع شده است. دیرى نپایید که در همان سنین کودکى مواجه با مصیبت شهادت پدر گرامى خود در حبس هارون رشید در شهر بغداد شد. بنابراین از آن پس تحت مراقبت و تربیت برادر بزرگوارش حضرت علىبنموسىالرضا(ع) قرارگرفت.
در سال ٢٠٠ هجرى قمرى در پى اصرار و تهدید مأمون عباسى سفر تبعیدگونه حضرت رضا(ع) به مرو انجام شد و آن حضرت بدون اینکه کسى از بستگان و اهل بیت خود را همراه ببرند راهى خراسان شدند.
یک سال پس از هجرت برادر، حضرت معصومه(س) به شوق دیدار برادر و ادای رسالت زینبی و پیام ولایت به همراه عدهاى از برادران و برادرزادگان به طرف خراسان حرکت کرد و در هر شهر و محلى مورد استقبال مردم واقع مىشد. این جا بود که آن حضرت نیز همچون عمه بزرگوارشان حضرت زینب(س) پیام مظلومیت و غربت برادر گرامیشان را به مردم مؤمن و مسلمان مىرساند و مخالفت خود و اهل بیت(ع) را با حکومت حیلهگر بنىعباس اظهار مىکرد. بر همین اساس وقتی کاروان حضرت به شهر ساوه رسید عدهاى از مخالفان اهل بیت که از پشتیبانى مأموران حکومت برخوردار بودند، سر راه را گرفتند و با همراهان حضرت وارد جنگ شدند، در نتیجه تقریباً همه مردان کاروان به شهادت رسیدند، حتى بنابر نقلى حضرت(س) معصومه را نیز مسموم کردند.
وی بر اثر اندوه و غم زیاد از این ماتم و یا بر اثر مسمومیت از زهر جفا، حضرت فاطمه معصومه(س) بیمار شدند و چون دیگر امکان ادامه راه به طرف خراسان نبود قصد شهر قم را نمود. فرمود: مرا به شهر قم ببرید، زیرا از پدرم شنیدم که مى فرمود: شهر قم مرکز شیعیان ماست. بزرگان شهر قم وقتى از این خبر مسرت بخش مطلع شدند به استقبال آن حضرت شتافتند؛ و در حالى که «موسىبنخزرج» بزرگ خاندان «اشعرى» زمام ناقه آن حضرت را به دوش مىکشید و عده فراوانى از مردم پیاده و سواره گرداگرد کجاوه حضرت در حرکت بودند، حدوداً در روز ٢٣ ربیع الاول سال ٢٠١ هجرى قمرى حضرت وارد شهر مقدس قم شدند. سپس در محلى که امروز «میدان میر» نامیده مىشود، شتر آن حضرت در جلو در منزل «موسىبنخزرج» زانو زد و افتخار میزبانى حضرت نصیب او شد.
آن بزرگوار به مدت ١٧ روز در این شهر زندگى کرد و در این مدت مشغول عبادت و راز و نیاز با پروردگار متعال بود.
محل عبادت آن حضرت در مدرسه ستیه به نام «بیتالنور» هماکنون محل زیارت ارادتمندان آن حضرت است.
سرانجام در روز دهم ربیعالثانى و «بنا بر قولى دوازدهم ربیعالثانى» سال ٢٠١ هجرى پیش از آنکه دیدگان مبارکش به دیدار برادر روشن شود، در دیار غربت و با اندوه فراوان دیده از جهان فروبست و شیعیان را در ماتم خود به سوگ نشاند. مردم قم با تجلیل فراوان پیکر پاکش را به سوى محل فعلى که در آن روز بیرون شهر و به نام «باغ بابلان» معروف بود، تشییع نمودند. همین که قبر مهیا شد در اینکه چه کسى بدن مطهر آن حضرت را داخل قبر قرار دهد دچار مشکل شدند که ناگاه دو نفر سواره که نقاب به صورت داشتند از جانب قبله پیدا شدند و به سرعت نزدیک آمدند و پس از خواندن نماز یکى از آن دو وارد قبر شد و دیگرى جسد پاک و مطهر آن حضرت را برداشت و به دست او داد تا در دل خاک نهان سازد.
آن دو نفر پس از پایان مراسم بدون آن که با کسى سخن بگویند بر اسب هاى خود سوار و از محل دور شدند.
بنا به گفته بعضی از علما به نظر مىرسد که آن دو بزرگوار، دو حجت پروردگار: حضرت رضا(ع) و امام جواد(ع) باشند چرا که معمولاً مراسم دفن بزرگان دین با حضور اولیا الهی انجام شده است.
پس از دفن حضرت معصومه(س) موسىبنخزرج سایبانى از بوریا بر فراز قبر شریفش قرار داد تا اینکه حضرت زینب فرزند امام جواد(ع) به سال ٢٥٦ هجرى قمرى اولین گنبد را بر فراز قبر شریف عمه بزرگوارش بنا کرد و بدین سان تربت پاک آن بانوى بزرگوار اسلام قبلهگاه قلوب ارادتمندان به اهل بیت (ع) و دارالشفای دلسوختگان عاشق ولایت و امامت شد.
احادیثی درباره حضرت معصومه(س)
از امام صادق روایت شده است که: «خداوند حرمى دارد که مکه است. پیامبر حرمى دارد و آن مدینه است و حضرت على (ع) حرمى دارد و آن کوفه است و قم کوفه کوچک است که از هشت در بهشت سه در آن به قم باز مى شود - زنى از فرزندان من در قم از دنیا مىرود که اسمش فاطمه دختر موسى(ع) است و به شفاعت او همه شیعیان من وارد بهشت مى شوند.»
امام رضا(ع) فرمود: کسى که حضرت فاطمه معصومه را زیارت کند، پاداش او بهشت است.
امام جواد - کسى که عمهام را در قم زیارت کند پاداش او بهشت است .
امام صادق (ع): کسى که آل حضرت را زیارت کند در حالى که آگاه و متوجه شأن و منزلت او باشد به بهشت مىرود.
امام صادق(ع): آگاه باشید که حرم و حرم فرزندان بعد از من قم است.
لقب «معصومه» را امام رضا(ع) به خواهر خود عطا فرمود:
«هرکس معصومه را در قم زیارت کند،مانند کسى است که مرا زیارت کرده است.»
امام رضا(ع) در روایتى دیگر مىفرماید:
هرکس نتواند به زیارت من بیاید، برادرم را در رى یا خواهرم را در «قم» زیارت کند که ثواب زیارت مرا در مىیابد.
بخشهای مختلف حرم مطهر حضرت معصومه(س)
گنجینه قرآنهاى خطى موزه
این بخش از نظر تعداد آثار و برخوردارى از شیوههاى ممتاز هنر کتاب آرایى مانند تذهیب، تجلید، خوشنویسى اهمیت بسیار زیادى دارد. برخى از قرآنهاى موزه در آغاز حیات اسلام یعنى در قرن دوم و سوم هم زمان با حکومت خلفاى عباسى کتابت شده و برخى نیز در سایر ادوار اسلامى، مصادف با دوره حکومت آل بویه، سلجوقیان، ایلخانیان، تیموریان، صفویان و قاجاریه کتابت شده است.
قدیمىترین قرآن موزه در سال 198 هجرى قمرى نوشته شده و در آغاز آن نام مأمون خلیفه عباسى مشهود است. بعضى از قرآنها روى پوست و برخى دیگر روى پارچه و سایر قرآنها روى انواع کاغذ نوشته شده است.
مصاحف موزه عمدتاً به خط کوفى، ثلث، نسخ، محقق و ریحان است که برخى از آنها از آغاز تا انتها به یک شیوه از خط خوشنویسى و برخى دیگر به شکل توأماننویسى کتابت شده است. اکثر آیات قرآن با مرکب مشکى و برخى دیگر نیز با آب طلا و رنگ لاجورد تحریر شده است. بخشى از قرآنهاى موزه داراى ترجمه فارسى است که در بعضى از آنها هم زمان با کتابت متن آیات، نگارش ترجمه نیز به دنبال آن انجام پذیرفته ولى در برخى از نسخهها پس از سپرىشدن مدت زمانى طولانى ترجمه فارسى به خط نسخ یا نستعلیق بر آن افزوده شده که تنوع سبک ترجمه در دورهها و قرون مختلف که بیانگر سیر تاریخى تحول زبان و ادب پارسى است از نکات حائز اهمیت در قرآنهاى مترجم است.
در این بخش آثار ارزشمندى از خطاطان ادوار اسلامى همچون احمد نیریزى، فیضالله لاهورى، شمسالدین عبدالله دوست محمدبن سلیمان الهروى و على نقى بن محمد کبیر ربانى موجود است.
اکثر صفحات قرآنها با بهرهگیرى از هنر زیبا و ظریف و پرکار تذهیب مزّین شده و با استفاده از نقوش زیباى گل و بوته اسلیمى، ترنج، سر ترنج، لچک ترنج، شمسه و شرفه، جدول کشى و کمند زرین، زنجیره و به کمک انواع رنگها مانند لاجورد، شنجرف و طلا به شیوهاى بسیار زیبا و دلانگیز آراسته شده است.
قرآنهای موزه عمدتاً داراى انواع جلدهاى زیبا شامل جلد چرمى ساده، چرمى سوخت ضربى، سوخت معرق، جلد طلا کوب، جلد روغنى (لاکى) با تزئینات گل و مرغ و گل و بوته و همچنین برخى قرآنها داراى جلد طلاپوش با سرطبل است.
نقاشى روى قاب آینه، نقاشى روى رحل قرآن و نقاشى روى قلمدان از نمونههای نقاشیهایی است که در این موزه قرار دارد.
همچنین میتوان به نمونههای خاتمکاری اشاره کرد که از آن جمله، درب خاتم کارى بسیار نفیس مربوط به دوره قاجارى که در زمان ناصرالدینشاه قاجار و در دوران صدارت میرزاتقىخان امیرکبیر براى مقبره محمد شاه قاجار ساخته شده، درب خاتمکارى دوره قاجارى داراى کتیبههایى حاوى اشعار معروف محتشم کاشانى است در توصیف واقعه کربلا به خط نستعلیق که از جنس استخوان طراحى و اجرا شده است.
رحلهاى قرآن در ابعاد مختلف و با طرحها و نقوش بسیار زیبا.
صندوق بزرگ خاتمکارى مربوط به مقبره شاهصفى صفوى و قاب آینههاى خاتمکارى در اندازههاى مختلف است.
نمونههاى متعددى از آثار منبت کارى ادوار اسلامى در موزه آستانه مقدسه حضرت معصومه(س) نگهدارى میشود که برخى از آنها در زیر آورده شدهاند.
درهاى چوبى منبتکارى مربوط به دوره صفوى است که در حواشى آن آیاتى از قرآن مجید به چشم مىخورد.
رحل منبتکارى دوره صفوى داراى نقوش گیاهى و حیوانى.
رحل منبتکارى دوره صفوى داراى نقوش انسانى.
رحل منبتکارى و مشبککارى دوره صفوى که توسط اعتمادالدوله وزیر شاهصفى وقف شده است.
شیشهکاری، سفالگری، کاشیکاری، فلزکاری، قالیبافی، پارچهبافی، مسکوکات عرب ساسانی، سکههای دوران اسلامی، دوره اشکانی و ساسانی از دیگر آثاری است که در این موزه نگهداری میشوند.
آثاری پیرامون حضرت معصومه(س)
مسند فاطمه معصومه سلاماللهعلیها اثر سیدعلىرضا سیدکبارى
حضرت معصومه(س) چشمه جوشان کوثر از محمد محمدىاشتهاردى
زندگینامه حضرت معصومه(س) «بضمیمه تاریخچه قم» به قلم محمد محمدىاشتهاردى
تاریخچه قم و زندگینامه حضرت معصومه(س) به قلم محمد محمدىاشتهاردى
حضرت معصومه(س) فاطمه دوم، از محمد محمدىاشتهاردى
زندگانى حضرت معصومه(س) و تاریخ قم اثر سیدمهدى قمى
فروغى از کوثر الیاس محمد بیگى
بارگاه حضرت فاطمه معصومه(س) تجلیگاه حضرت فاطمه زهرا(س)، به قلم حاجسیدجعفر میرعظیمى کریمه اهل بیت از علىاکبر مهدىپور
چهل حدیث قم و حضرت معصومه(س) اثر محمود شریفى
محدثه آلطاها نوشته علیرضا سبحانىنسب
نگاهى به زندگانى حضرت معصومه(س) اثر غلامرضا حیدرىابهرى
عنایات معصومیه(س) از محمدعلى زینیوند
بانوى ملکوت نوشته حضرت آیتالله کریمى جهرمى
