سيد رضا ميرطاهر
روسيه در سالهاي اخير با چالش فزايندهاي از سوي غرب در مرزهاي غربي خود به بهانه بحران اوكراين مواجه بوده است. به ويژه سازمان پيمان آتلانتيك شمالي(ناتو) با ادعاي تهديدات مسكو عليه اعضاي شرقي خود مانند جمهوريهاي سهگانه بالتيك و لهستان، اقدام به استقرار بيسابقه نيروها و تجهيزات نظامي در شرق اروپا در حوزه بالتيك و درياي سياه كرده است. در عين حال امريكا به عنوان سردمدار ناتو، از سال 2007 با مطرح كردن استقرار سامانه سپر موشكي در شرق اروپا موجب نگراني شديد مسكو از اهداف واقعي اين اقدام يعني خنثي كردن توانمندي بازدارنده هستهاي روسيه شده است. ناتو نيز در سالهاي پس از جنگ سرد ايده گسترش به سوي شرق را دنبال كرده كه آخرين ثمره آن عضويت مونته نگرو در بالكان غربي در اين سازمان بوده است. مجموع اين مسائل مسكو را به اين جمعبندي رسانده كه تهديدات غرب بسيار جدي و واقعي است و بايد مقابله مناسب با آن از طريق افزايش توانمندي نظامي به ويژه زرادخانه هستهاي استراتژيك صورت گيرد.
موضع پوتينولاديمير پوتين رئيسجمهوري روسيه اخيراً در مراسم بزرگداشت روز مدافع ميهن، اعلام كرد كه روسيه در زمينه آمادگي نظامي، كيفيت و فناوريهاي نيروهاي مسلح به جايگاه برتر جهان بازگشته است. به گفته وي، حوادث سالهاي اخير نشان داده كه روسيه به جايگاه برتر در جهان رسيده است. رئيسجمهور روسيه همچنين وعده داده كه در آينده توان بازدارندگي هستهاي راهبردي روسيه تقويت خواهد شد. هرچند شوروي در دوره جنگ سرد يكي از دو ابرقدرت جهان محسوب ميشد و در كنار امريكا داراي قدرتمندترين نيروي نظامي جهان بود، اما پس از فروپاشي شوروي در سال 1991 و ظهور روسيه به عنوان كشور جانشين آن، روند كاهش قدرت نظامي روسيه در دهه 1990 سير شتابان به خود گرفت به نحوي كه در اين دهه، نيروها و تجهيزات نظامي روسيه در بدترين وضعيت قرار داشته و حتي نيروهاي استراتژيك هستهاي روسيه كه نقش بازدارنده اصلي را در برابر قدرت هستهاي امريكا ايفا ميكند در وضعيت اسفناكي به سر ميبرد. از دوران نخست زمامداري ولاديمير پوتين رئيسجمهوري روسيه يعني از سال 2000 تلاش مسكو براي احياي دوباره نقش خود به عنوان يك قدرت بينالمللي در كنار عوامل مثبت ديگر مانند افزايش بهاي نفت، باعث شد تا زمينه نوسازي نيروي نظامي روسيه فراهم شود.
نوسازي نظاميولاديمير پوتين از بانيان نوسازي نيروهاي مسلح روسيه محسوب ميشود و تلاش قابل توجهي براي تحقق اين مسئله ظرف 17 سال گذشته صورت داده است. در اين راستا دولت روسيه در سالهاي اخير بودجه نظامي اين كشور را چند برابر افزايش داده و براي مدرنيزه كردن نيروهاي مسلح اين كشور و همچنين تجهيزات نظامياش اقدامات مهمي انجام داده است. به ويژه توجه مقامات ارشد نظامي و سياسي روسيه بر افزايش بودجه نظامي، نوسازي تجهيزات نظامي و به ويژه خريد آن دسته از تجهيزاتي بوده است كه از لحاظ كيفي و كارايي عملياتي موجب افزايش قدرت نيروهاي نظامي روسيه و افزايش چشمگير توانمندي عملياتي آنها باشد. توجه عمده زمامداران مسكو متوجه نوسازي نيروي هستهاي روسيه بوده و بودجه قابل توجهي براي نوسازي آن تا سال 2020 اختصاص يافته است. مسئله تجديد قدرت نظامي روسيه به ويژه پس از وقوع بحران اوكراين در سال 2014 و رويارويي نظامي روسيه و ناتو در شرق اروپا از اهميت بيشتري برخوردار شده است. حتي مسائلي مانند كاهش بهاي نفت به عنوان منبع اصلي درآمد دولت روسيه مانع از ادامه نوسازي ارتش روسيه نشده است. از ديدگاه پوتين كاهش بودجه دفاعي و تضعيف ارتش روسيه موجب جسارت هر چه بيشتر غرب به منظور پيگيري اهداف خود عليه روسيه به ويژه در شرق اروپا خواهد شد. به گفته ولاديمير پوزنر كارشناس سياسي، رهبران روسيه به توسعه دائمي ناتو به چشم يك تهديد واقعي نگاه ميكنند. البته نوسازي نيروهاي مسلح و نيروي استراتژيك هستهاي روسيه از بعد ديگري نيز براي كرملين واجد اهميت است وآن مطرح شدن مجدد روسيه به عنوان يك قدرت بينالمللي با توان تأثيرگذاري در مناطق مختلف جهان است. غربيها خصوصاً امريكا همواره تلاش كردهاند روسيه را به عنوان يك قدرت منطقهاي مطرح كنند. به گفته آندري كوشكين كارشناس نظامي روسي، اكنون كه روسيه خودكفا و در سياست خارجي مستقل شده، ناتو و امريكا از «تجاوزگري» روسيه حرف به ميان آوردهاند. با اين حال حضور فعال روسيه در شرق اروپا و نيز در سوريه عملاً به واشنگتن نشان داده كه مسكو قادر است بر خلاف اهداف و سياستهاي امريكا، سياستها و اهداف مد نظر خود را در عرصه بينالمللي دنبال كرده و از قدرت نظامي خود در اين راستا استفاده كند.
برنامه تسليحاتي جديد گام ديگر روسيه در مسير تجديد حيات نظامي، تصويب برنامه تسليحاتي جديدي به منظور مقابله با تهديدات نوين و افزايش كارآيي نيروهاي مسلح اين كشور است. ديميتري راگوزين معاون نخست وزير روسيه اعلام كرد كه ولاديمير پوتين رئيسجمهور اين كشور برنامه جديد تسليحات نظامي روسيه را امضا كرده است. اين برنامه بر اساس تجارب جنگي در سوريه و نيز با توجه به برآورد تهديدات كنوني و آتي از جانب دشمنان روسيه تهيه شده است. درباره اقدامات جنگي روسيه در سوريه به گفته راگوزين، در مجموع بيش از 200 نوع سلاح و تجهيزات مورد آزمايش قرار گرفتند و بر همين اساس قرار است تا سرمايهگذاري قابل توجهي در زمينه فناوري بسيار پيشرفته مانند روباتيك، هوش مصنوعي، پهپادها، سامانههاي ضدموشكي و مهمات دقيق در برنامه تسليحاتي جديد صورت گيرد. اما از بعد ديگر نگاه برنامهريزان نظامي روسيه به تهديدات موجود و آينده است كه شامل توانمندي نظامي ناتو، عملياتي شدن سامانه موشكي فراصوت تهاجمي امريكا كه قادر است همه نقاط جهان را هدف قرار دهد و استقرار سامانههاي هستهاي ميشوند. مقامات ارشد نظامي روسيه بر اين باورند كه با توجه به برنامه جديد تسليحاتي روسيه، قادر هستند واكنش مناسبي در قبال اين تهديدات انجام دهند. معاون وزارت دفاع روسيه در نوامبر 2017 اعلام كرد كه برنامه تسليحات نظامي جديد مسكو 19 هزار ميليارد روبل (325 ميليارد دلار) و سيستم هماهنگسازي آن هزار ميليارد روبل (17 ميليارد دلار) هزينه در بر داشته است. روسيه از سال 2000 ميلادي تلاش قابل توجهي براي مدرنسازي نظامي و احياي نيروهاي مسلح صورت داده و بودجه نظامي افزايشي نجومي يافته است. مسئله تجديد قدرت نظامي روسيه به ويژه پس از وقوع بحران اوكراين در سال 2014 و رويارويي نظامي روسيه و ناتو در شرق اروپا از اهميت بيشتري برخوردار شده است. البته نوسازي نيروهاي مسلح روسيه از بعد ديگري نيز براي كرملين واجد اهميت است وآن مطرح شدن مجدد روسيه به عنوان يك قدرت بينالمللي با توان تأثيرگذاري در مناطق مختلف جهان است.
