محمدصادق عابديني
از آغاز سال 2018 ميلادي، كشورمان ميزبان دو رخداد بزرگ گردشگري در سطح بينالمللي شده است؛ ابتدا تبريز 2018 كه بر اساس آن كلانشهر تبريز به عنوان شهر نمونه گردشگري كشورهاي اسلامي يا همان پايتخت گردشگري كشورهاي اسلامي معرفي شد و از سوي ديگر شهر همدان عنوان پايتخت گردشگري براي سال 2018 ميلادي را به دست آورد.
اگرچه بنا بر سياست توسعه گردشگري حلال و توجه استراتژيك به ورود توريست از كشورهاي مسلمان به كشورمان، نگاه جدي به طرح تبريز 2018 ميشود، ولي نبايد در اين ميان از اهميت انتخاب همدان به عنوان شهر نمونه گردشگري كشورهاي آسيايي كاسته شود.
آسيا دومين مقصد گردشگري كشورهاي آسيايي به دليل دارا بودن تمدنهاي كهن و همچنين تنوع اكوسيستم براي بومگردها و علاقهمندان به طبيعتگردي يكي از مقاصد اصلي گردشگري به شمار ميرود. طبق گزارش سازمان جهاني گردشگري، در سال 2016 ميلادي آسيا با جذب 25 درصد از گردشگران بعد از اروپا در رتبه دوم مقصد گردشگري ايستاده است و با درآمد 367 ميليارد دلاري توانست 30 درصد از درآمد توريسم را به خود اختصاص دهد.
اين رقم وقتي با درآمد ايران از محل صادرات نفت در سال 2016 مقايسه شود به خوبي تأثير خود را نشان خواهد داد. كشورمان در سال 2016 در مجموع كمي بيش از 41 ميليارد دلار صادرات نفت داشته است. تقريباً يك نهم درآمد آسيا از توريسم و ورود گردشگر. از طرف ديگر سازمان جهاني گردشگري اعلام كرده است در سال 2016 به ازاي ورود هر گردشگر 10 شغل ايجاد شده و 10 درصد از توليد ناخالص جهاني در اختيار گردشگري است. صنعتي كه 7 درصد از ميزان صادرات جهان را به خود اختصاص داده و مجموع درآمد آن در سال 2016 به رقم قابل توجه 4/1 تريليون دلار رسيده است. اين رقم هر ساله در حال افزايش است و بر اساس پيشبيني سازمان جهاني گردشگري تا سال 2030 جهان بيش از 8/1 ميليارد نفر گردشگر خواهد داشت. تمام اين رقمهاي قابل ملاحظه زماني به كار ميآيد كه ما بدانيم چه سهمي از اين گردش مالي سرسامآور به كشورمان تعلق خواهد گرفت و چه ميزان درآمد و اشتغالزايي بر اساس توريسم شكل ميگيرد. متأسفانه ميزان ورود گردشگر خارجي به ايران هيچگاه با ظرفيتهاي بالقوه كشورمان تناسب نداشته است. مزيتهاي گردشگري ايران بدون استفاده باقي مانده يا با حداقل ظرفيت در حال فعاليت هستند.
سير نزولي از سال 2016 در محاسبات رياضي و آماري، برآورد شده است ورود و اقامت يك گردشگر خارجي نزديك به هزار و 200 دلار و معادل با 30 بشكه نفت در نظر گرفته ميشود. اين رقم حتي ميتواند افزايش داشته باشد به شرط اينكه ميزان حضور و اقامت توريستها بيشتر و بيشتر نيز شود.
از همين رو است كه كشورهاي توريستپذير سعي ميكنند مقاصد مختلف گردشگري تعريف كنند تا با پيشنهادهاي مختلف، توريستها را به طولانيتر شدن حضورشان مجاب كنند و از هر شب اقامت بيشتر گردشگران، سرانه درآمد گردشگري خود را افزايش دهند. اما در كشورمان بهرغم برنامهريزيهاي متعدد براي افزايش تعداد توريستهاي خارجي، آمارها نشان ميدهد كه حجم ورود گردشگران با سير نزولي روبهرو است. سال 2016 ميزان ورود توريست خارجي به ايران با كاهش 6/5 درصدي همراه شده است.
اين رقم قرار است در سال 2018 بهبود يابد و معاون گردشگري پيشبيني كرده است كه تا يك درصد ما توريست بيشتري را جذب خواهيم كرد. اين سير صعودي ناچيز در مقابل نزول بيش از 5 درصدي در سال گذشته چيزي نيست كه براي صنعت گردشگري كشورمان جذاب باشد.
فاصله زياد همدان با رقباحضور گردشگران در ايران نيز به چند شهر خاص مانند اصفهان، شيراز و مشهد ختم ميشود و ديگر شهرها با اختلاف زياد نسبت به اين شهرها در رتبههاي پايينتري قرار گرفتهاند. براي نمونه در سال 95، ميزان ورود گردشگر خارجي به شهر استان اصفهان به بيش از 850 هزار نفر رسيد، در همين زمان اما همدان اولين پايتخت ايران و داراي آثار تمدني ماد و شهر تاريخي هگمتانه در مجموع كمي بيش از 13 هزار نفر توريست خارجي داشت. اختلاف آشكاري كه حتي تصور رقابت همدان را براي رسيدن به جايگاه مناسبي در رقابت با شهرهاي گردشگرپذير سخت كرده است.
در اين شرايط اما اقبال به همدان رو كرده و اين شهر به عنوان پايتخت گردشگري كشورهاي آسيايي انتخاب شده است. اينكه زيرساختهاي همدان براي ايجاد يك تحول در صنعت گردشگري تا چه حد مهيا است، موضوعي است كه بايد از چند سال پيشتر از انتخاب اين شهر براي ميزباني گردشگران آسيايي به آن پرداخته ميشد. حداقل اين است كه مسئولان استاني و كشوري نتوانستهاند در حد نام تمدن بزرگي كه همدان ميراثدار آن است و پتانسيل خوب اين شهر و استان براي جذب گردشگر خارجي، زيرساخت ايجاد كنند.
در آبان ماه بود كه مالمير مدير كل ميراث فرهنگي استان همدان از ساخت10 هتل در اين استان خبر داد. هتلهايي كه اكثرشان يك يا دو ستاره هستند. اما اين تعداد هتل آيا ميتوانند تا پايان سال 2018 حتي تكميل شوند چه برسد به اينكه افتتاح شده و از گردشگران احتمالي پذيرايي كنند؟ در بهترين حالت ممكن نيز به نظر نميرسد عمليات عمراني ساخت هتل كمتر از يك سال زمان ببرد.
با اين حال افرادي مانند شهرام شيرواني، نايبرئيس جامعه هتلداران كشور معتقدند كه با همين ظرفيت فعلي نيز همدان ميتواند ميزبان خوبي براي گردشگران آسيايي باشد. شيرواني ميگويد: در سال 2018 كه همدان پايتخت گردشگري كشورهاي آسيايي در قالب رويدادهاي ملي و فراملي است و مهمانان خارجي به اين استان ميآيند، هتلهاي همدان آمادگي كامل را براي ميزباني از گردشگران دارند.
در سال 2018 مسئولان استان بايد تلاش كنند با برنامهريزي صحيح و كارشناسي شده، همدان را علاوه بر داخل به جامعه بينالمللي بشناسانند و اين استان را از مسير بودن به مقصد گردشگري تبديل كنند كه اين امر كمك ميكند هتلهاي تازهتأسيس در عرصه گردشگري فعال بمانند و دوام اين هتلها حفظ شود.
در حال حاضر تعداد هتلهاي موجود استان، نياز گردشگري همدان را مرتفع ميكند و اگر بناست هتلهاي جديدي اضافه شود بايد با برگزاري رويدادها و برپايي نمايشگاههاي محلي و گسترش تبليغات داخلي و خارجي به رونق هتلهاي جديد كمك كرد. وي ميافزايد: برگزاري رويدادهاي ملي و فراملي در سال 2018 شرايط استثنايي را براي هتلهاي همدان ايجاد كرده است و مسئولان و هتلداران بايد تلاش كنند از اين يك سال، بهرهبرداري 10 ساله داشته باشند.
همدان يك فرصت ويژه گردشگري يعني جشنهاي سال نو ميلادي كه در اكثر كشورهاي جهان به عنوان تعطيلات رسمي حساب ميشود را از دست داده است. حال دومين فرصت ويژه براي جذب گردشگر از كشورهاي آسيايي، مربوط به عيد نوروز ميشود كه به غير از ايران در چند كشور آسيايي ديگر نيز جشن گرفته ميشود و جزو تعطيلات رسمي به شمار ميرود. از سوي ديگر نوروز و آداب متنوع آن ميتواند براي توريستهاي آسيايي كه گردشگري فرهنگي را دنبال ميكنند، موقعيت مناسبي باشد.
از هماكنون حدود 10 ماه براي همدان وقت هست تا جهشي در حجم ورودي گردشگر خارجي داشته باشد. فرصت ميزباني از گردشگران آسيايي شايد هيچ وقت ديگر براي همدان مهيا نشود. فرصتي كه ميتواند اين استان زيبا را حداقل در پذيرش توريست به سطح استانهايي مانند اصفهان و فارس نزديك كند.
