جوان آنلاین: در آستانه برگزاری جشنواره بینالمللی فیلمهای کودکان و نوجوانان، بار دیگر یکی از مهمترین پرسشهای سینمای ایران پیش روی فیلمسازان و سیاستگذاران فرهنگی قرار گرفته است که سینمای کودک و نوجوان در روزگاری که مخاطبان کمسنوسال بیش از هر زمان دیگری در معرض انبوهی از تصاویر، روایتها و محصولات فرهنگی داخلی و خارجی قرار دارند، چگونه میتواند همچنان برای آنها جذاب، اثرگذار و ضروری باقی بماند؟ مسئله تنها ساخت فیلمهایی سرگرمکننده برای پر کردن اوقات فراغت کودکان نیست و سینمای کودک، در معنایی گستردهتر، با تخیل، آموزش، امنیت روانی و حتی شکلگیری هویت نسل آینده پیوند خورده است؛ نسلی که تجربه زیستهاش با نسلهای پیش از خود تفاوتهای چشمگیری دارد.
کمال مقدم، کارگردان فیلم «سفر به لیمونیا»، در گفتوگو با «جوان» از ضرورت توجه جدیتر به سینمای کودک، نقش جشنواره در دلگرمی فیلمسازان این حوزه، اهمیت شنیدن صدای مخاطبان کودک و ظرفیت اقتباس برای نزدیک کردن ادبیات و فرهنگ ایرانی به جهان نوجوان امروز میگوید.
فرصتی برای دورهم جمع شدن
کارگردان فیلم «سفر به لیمونیا» با اشاره به اهمیت سینما برای کودکان و نوجوانان در شرایط اجتماعی امروز توضیح میدهد: امروز بسیاری از کودکان و نوجوانان جامعه با فضای مجازی، ماهواره و انواع محصولات فرهنگی خارجی مواجه هستند. از طرف دیگر در شرایطی که جنگ و اخبار منفی نیز وجود دارد، آسیب روانی کودکان کمتر مورد توجه قرار میگیرد.
مقدم در ادامه درباره دلیل تداوم فعالیت خود در سینمای کودک بیان میکند: دغدغه اصلی من فرهنگ و بچهها هستند. نمیگویم با فیلم «سفر به لیمونیا» کار بزرگی انجام دادهام یا الزاماً موفق بودهام، اما دغدغهام این است که بتوانم کاری انجام دهم. از این حیث هرچه تجربهام بیشتر میشود، بهتر میتوانم به این حوزه کمک کنم.
این کارگردان با تأکید بر اهمیت جشنواره فیلمهای کودکونوجوان برای فیلمسازان این حوزه تصریح میکند: حضور در جشنواره کودک برای من بسیار مهم است، چون جشنواره فرصتی برای دورهم جمع شدن آدمهایی است که دغدغههای مشترک دارند. ما میتوانیم در این فضا با یکدیگر صحبت کنیم، آثار همدیگر را ببینیم، نقد کنیم و مسیرمان را ادامه دهیم. همین که فضایی وجود داشته باشد که فیلمهای کودکونوجوان در آن دیده شده و برای آن اهمیت قائل شود، برای ما یک دلگرمی است.
ارتباط مستقیم با مخاطبان کودک
وی مواجهه مستقیم با مخاطب کودک را یکی دیگر از مزایای جشنواره میداند و میگوید: ارتباط مستقیم با مخاطب هدف بسیار مهم است، چون متوجه میشویم ایرادهای کارمان کجاست. وقتی کودکی از مدرسه میآید، فیلم را میبیند، میخندد، خوشحال میشود یا نکتهای یاد میگیرد، واکنش او برای فیلمساز اهمیت زیادی دارد. این مخاطب بدون واسطه نظرش را بیان میکند و همین مسئله میتواند به شناخت بهتر فیلمساز از مخاطب کمک کند.
کارگردان «سفر به لیمونیا» درباره پیشنهاد خود برای ارتقای جشنواره کودک اظهار میکند: برگزاری کارگاههای تخصصی قطعاً میتواند کمککننده باشد. اما یکی از پیشنهادهای مهم من این است که در داوری آثار، نقش کودکان جدیتر گرفته شود. به نظر من اگر کودکان داور آثار باشند، اتفاق بسیار خوبی خواهد بود. کودکان باید بتوانند انتخاب کنند کدام فیلم را بیشتر دوست دارند و چه اثری را بهتر میدانند.
مقدم ادامه میدهد: هرچقدر هم بزرگسالان تلاش کنند که خالصانه و بدون پیشداوری به ارزیابی آثار بپردازند، باز هم نگاه یک بزرگسال با نگاه کودک تفاوت دارد. در دنیا نیز نمونههایی از جشنوارههایی وجود دارد که کودکان در داوری آثار نقش جدی دارند. بنابراین میتوان این تجربه را در این جشنواره جدیتر دنبال کرد. ضمن اینکه میتوان روزهای بیشتری را برای برگزاری این رویداد سینمایی مهم در نظر گرفت.
این کارگردان ادامه میدهد: به نظر من جشنواره کودک اهمیت زیادی دارد و نباید اجازه داد این رویداد از بنیان تضعیف شود. اگر جشنواره کودک کنار گذاشته شود، طبیعتاً بخش مهمی از توجهی که باید به این سینما وجود داشته باشد نیز از بین میرود. حتی اگر تعداد فیلمهای حاضر در جشنواره کم باشد، نفس برگزاری آن میتواند چراغ سینمای کودک را روشن نگه دارد.
توجه به اقتباس در سینمای کودک
مقدم در بخش دیگری از صحبتهای خود با اشاره به کاهش اقتباس ادبی در سینمای کودک میگوید: اقتباس میتواند یک گام فیلمساز را جلوتر ببرد، اما مسئله این است که نمیتوان داستانهای قدیمی را بدون توجه به شرایط امروز به کودک ارائه کرد. اگر قرار است از ادبیات و فرهنگ خودمان استفاده کنیم، باید آن را با زبان و فضای زندگی امروز نوجوانان پیوند بزنیم.
وی میافزاید: کودک امروز را نمیتوان با همان شیوهای که نسلهای گذشته را تربیت میکردیم، جذب کرد. باید هوشمندانه عمل کنیم و قصهها و مفاهیم فرهنگی را در قالبی بهروز به سینما بیاوریم. ممکن است یک داستان قدیمی ظرفیتهای بسیار خوبی داشته باشد، اما نحوه ارائه آن باید متناسب با مخاطب امروز باشد.
مقدم در ادامه تأکید میکند: من همچنان در سینمای کودک ماندهام، چون دغدغه فرهنگ و بچهها را دارم. فیلم کودک اگر درست ساخته شود، میتواند در شکلگیری نگاه و هویت کودک و نوجوان نقش داشته باشد. به همین دلیل باید این سینما و جشنوارهای که چراغ آن را روشن نگه میدارد، جدیتر گرفته شوند.
این کارگردان با اشاره به شرایط اکران فیلم «سفر به لیمونیا» میگوید: پخش و نمایش این اثر در شرایطی آغاز شد که جنگ نیز در جریان بود. بارها این صحبت مطرح شد که آیا فیلم را اکران کنیم یا خیر. با وجود شرایط دشوار من موافق اکران این اثر بودم چراکه این نیاز احساس میشد که حداقل باید یک فیلم وجود داشته باشد که مخاطب کودک بتواند آن را ببیند. بااینحال در آن شرایط نیز آثار دیگری که از قبل در برنامه اکران بودند، حضور داشتند و فیلم ما به آنان اضافه شد.
مقدم در بخش دیگر از صحبتهایش مطرح میکند: در گذشته فیلم «قیصر» ساخته شد و بعد از آن تأثیرات اجتماعی خودش را داشت. در دوران کودکی ما فیلمهای بروسلی مطرح بود و کودکان به ورزشهای رزمی علاقهمند شدند. سینما و تصویر تأثیر میگذارد. به همین دلیل است که باید نسبت به محتوایی که برای کودک تولید میکنیم حساس باشیم.
مقدم در پایان درباره شرایط کار در بخش خصوصی میگوید: من در بخش خصوصی فعالیت میکنم و بدون حمایت دولتی برای کودکان فیلم میسازم، اما این مسیر بسیار سخت است. یکی از مشکلات این است که پیدا کردن کسی که حاضر باشد برای تولید یک فیلم کودک سرمایهگذاری کند، دشوار است. من متولد دهه ۶۰ هستم و با فیلم «گلنار» عاشق سینما شدم زیرا آن فیلم رنگ داشت، زیبا بود، آدمهایش به یکدیگر کمک میکردند و من با دیدن آن هم سرگرم میشدم و هم یاد میگرفتم.
