معصومه طاهري
اين روزها با توسعه فناوريهاي نوين ارتباطي و گسترش فضاي رسانهاي به نظر ميرسد رسانههاي قديمي چون راديو از رونق افتاده است اما وقتي سري به فضاي راديو و فعاليت عوامل اين رسانه كهنهكار ميزنيم، ميبينيم كه با وجود تكثر و تنوع رسانهاي، به قول قديميها هنوز دود از كنده بلند ميشود و راديو همچنان پرچم خود را بالا نگه داشته است. حتي به دليل فضاي ايرانستيزي و اسلامهراسي رسانههاي غربي، رسالت اثرگذاري و اطلاعرساني راديوهاي برونمرزي هم بيشتر از قبل شده است، به همين خاطر سراغ مدير راديوي برونمرزي ژاپني رفتيم. وليالله قرقاني دانشآموخته كارشناسي زبان ژاپني از دانشگاه تهران و كارشناسي ارشد در رشته مديريت رسانه دانشگاه صدا و سيماست كه به دليل توانايي و اشراف به زبان و فرهنگ ژاپني چند سالي ميشود مديريت راديوي برونمرزي ژاپني را به عهده دارد.
راديو ژاپني چند ساعت در روز پخش دارد؟ما روزانه يك ساعت برنامه و پخش داريم كه دو بار تكرار ميشود، يعني جمعاً 3 ساعت توليد راديوي ژاپني است. زمان پخش زنده ما ساعت 19 و 50 دقيقه تا 20 و 50 دقيقه به وقت توكيو است. در اين زمان، اغلب شنوندگان در ژاپن از كار و تحصيل فارغ شدهاند و به نوعي زمان استراحت و آزاد ژاپنيهاست.
راديو آن هم در اين روزها مخاطباني دارد؟بله اتفاقاً مخاطبان زيادي هم دارد كه عمدتاً راديوبازهاي حرفهاي هستند يا كساني كه به فرهنگ اسلامي و ايراني علاقه دارند. همچنين تازه مسلمانان ژاپني كه ميخواهند اطلاعات اسلامي بهدست بياورند برنامههاي راديوي ما را دنبال ميكنند.
آيا رسانههاي انگليس و امريكا هم در حوزه ژاپن حضور و فعاليت دارند؟جالب است بدانيد هنوز رسانههاي انگليس و امريكا در حوزه ژاپن حضور ندارند مثلاً شبكه شناخته شده بي.بي.سي براي زبان ژاپني ورود نكرده است، زيرا ژاپن در اردوگاه غرب قرار دارد و اين رسانه تحريككننده و دروغپراكن نيازي به فعاليت در آن را احساس نميكند. چون اين بنگاه سخنپراكني به دنبال سياستهاي خاص دولت انگليس است نه اطلاعرساني؛ صداي امريكا هم خيلي كم فعاليت دارد آنهم تنها از سوي كليسا براي فعاليت تبشيري و ديني برنامههايي براي مخاطبان ژاپني دارد. در واقع خود رسانههاي ژاپن، همان موارد مطروحه در رسانههاي امريكا و انگليس را تكرار ميكنند و ديگر لزومي به فعاليت اين رسانهها نيست.
آيا مخاطبان ژاپني راديو با شما ارتباط هم برقرار ميكنند تا در جريان بازخورد كار باشيد؟ راديو ژاپني يكي از فعالترين و پرمخاطبترين راديوهاي برونمرزي سازمان است. موضوعات و برنامههاي آن نيز به نسبت بسيار متنوع است. ما نامههاي زيادي از شنوندگانمان در ژاپن دريافت ميكنيم كه با وجود صرف وقت و هزينههاي پستي هنگفت كار جالبي است. وبسايت ما هم جزو وبسايتهاي برتر و پرمخاطب است. اين را از بازديدها و ارتباطات مخاطبان ميتوان دريافت كرد چون حوزه ژاپن براي فعاليت تبليغي و معرفي ايران بِكر است و برايشان جذابيت دارد تا بيشتر بدانند.
يعني با وجود توسعه فناوريهاي نوين و رسانههاي رايج مجازي و شبكههاي اجتماعي، ژاپنيها هنوز به سبك گذشته با شما نامهنگاري ميكنند؟!بله و جالب است بدانيد كه بيشتر نامههاي دريافتي ما دستنويس و تايپنشده هستند، چون ژاپنيها با وجود سرآمد بودن در فناوري نوين ارتباطي و توسعه رسانهاي هنوز به فرهنگ نوشتاري و مكتوب پايبندند. هنوز در اين كشور مردم كارت پستال و نامه براي هم ميفرستند. به همين خاطر روزنامه يوميوري در ژاپن 14 ميليون تيراژ در روز دارد.
محتويات نامههاي ارسالي مخاطبان ژاپني به راديو عمدتاً چيست؟متنوع و درباره توليدات راديويي ماست. مثلاً برخي درباره محتواي برنامهها سؤال دارند يا درباره ايران و اسلام ميپرسند. برخي هم پيشنهادات و نظراتي ارائه ميدهند. همچنين در مواردي ابهاماتي درباره سياستهاي ايران يا مسائل مربوط به دين اسلام مطرح ميكنند. بخصوص درباره داعش سؤال دارند. چون اغلب ميان داعش و ديگر گروهها، حتي گروههاي منسوب به جبهه مقاومت تفاوتي قائل نيستند و خيلي سؤال برايشان پيش ميآيد كه ارتباط ايران با داعش چگونه است و اينكه آيا داعشيها هم مانند جبهه مقاومت حزبالله هستند يا نه و اين طور ابهاماتي كه دارند را از ما ميپرسند.
شما كه راديوي خارجي براي آنها هستيد، خود راديوهاي داخلي ژاپن چطور هستند؟راديو ملي ژاپن يا همان ان.اچ.كي در شبكه سراسري و محلي مخاطبان خودش را دارد؛ البته در ژاپن تكثر و تنوع رسانهاي هست اما همه رسانههاي اين كشور يك حرف را ميزنند. مخالفت و تفاوت عمدهاي در توليدات و برنامهها ندارند. براي همين است وقتي رسانهاي حرفي تازه ميزند مشتاق آن ميشوند و به نوعي مخاطبان زيادي جذب آن ميگردند. مثلاً اخبار كه واقعيتها را بيان ميكند براي آنها جذابيت دارد. ما در اين راستا سعي ميكنيم غير از اخبار، آيين اسلام را هم معرفي كنيم چراكه در ژاپن كمبود معنويت احساس ميشود، عطش دانستن دارند و در عوض ما حرف براي گفتن زياد داريم. براي همين روي چنين موضوعي برنامههايي توليد كردهايم و در برنامههاي مختلف از جمله برنامه «انسان، دين، سلامت روان» به صورت غيرمستقيم به تأثير اسلام ميپردازيم؛ يا در برنامه «راهي به سوي نور» بر آن هستيم تا قرآن را به زباني ساده و روان براي مخاطبي كه هيچ چيز از قرآن نميداند، تشريح كنيم.
با توجه به موج ايرانستيزي غرب شما در راديو برنامهاي هم داريد؟بله بخشي از توليدات ما معرفي ايران و معارف اسلامي است. در واقع معرفي ايران از نظر جاذبههاي متنوع گردشگري بخش مهم برنامههاي ماست، زيرا اغلب شناختي نسبت به ايران ندارند و آن را با كشورهايي مانند عراق و افغانستان يكي ميدانند. اينكه در ايران جنگ و ناامني است و اغلب بيابانگردي ميكنند. بعد از معرفي ايران وقتي راهي ايران ميشوند تازه ميفهمند آنچه درباره ايران ميدانستند و با آنچه واقعاً وجود دارد خيلي متفاوت است.
آيا تبليغاتي هم از راديو براي مخاطبان غيرايراني پخش ميكنيد؟تا الان كه نداشتهايم ولي اگر زمينههاي آن فراهم شود، اتفاق خوبي خواهد بود.
يكي از مسائل تقريباً رايج در فضاي رسانهاي بحث سانسور و محدوديت عملكرد رسـانههاسـت. وضـعيت رسـانههـاي ژاپني درخصوص سانسور چطور است؟ كمتر مواردي است كه دولت ژاپن بر رسانهها اعمال فشار كند و درباره آنها سانسوري صورت بگيرد. بلكه در كمال تعجب اين مسئله برعكس است؛ چنانچه عمدتاً خود رسانههاي ژاپني خودسانسوري دارند زيرا همه رسانهها در اين كشور يك حرف را ميزنند. سنت و فرهنگ روزنامهنگاري در ژاپن اجماع روي موضوعات است و چندصدايي بين رسانههاي اين كشور عرف نيست لذا اگر حرف يا مطلب متفاوتي از سوي رسانهاي زده شود كه تازگي دارد مخاطبان زيادي پيدا ميكند. بيشتر رسانههاي خودجوش يا خارجي اينگونه هستند و خلاف جريان موجود رسانهاي در ژاپن فعاليت دارند براي همين اغلب مخاطبان زيادي دارند.
