گفت‌وگو پيرامون اکران جهاني فيلم استراتژيک «محمد رسول‌الله» با محمدرضا صابري تهيه‌کننده فيلم

سينماگران ما به خارج نامه زدند که «محمد» را اکران نکنيد!

     محمدحسين تيرآور
بعد از گذشت حدود دوسال از اکران فيلم سينمايي «محمد رسول‌الله» ، گفت‌وگويي داشته ايم با «محمدرضا صابري» مديرعامل شرکت سينمايي نور تابان به عنوان تهيه کننده فيلم سينمايي «محمد رسول‌الله» که پیش روی شماست.
چند روز پيش در اينستاگرام ديدم که مخاطبان درباره اکران جهاني آن مي‌پرسند. کسي که صفحه اين فيلم در اينستاگرام را مديريت مي‌کند، يک جواب کوتاه نوشت: «شما از کارشکني‌هايي که در اکران جهاني آن مي‌شود خبر نداريد.» مي‌خواستم بحث را از همين نقطه شروع کنم. چه شده است؟
من اول يک نکته بگويم، به هرحال اين اتفاق بزرگي بود که در کشور ما رخ داد. متأسفانه کم‌کاري‌هايي در اين حوزه شکل گرفت. شما ببينيد، درباره «بودا» ۴۰ فيلم ساخته شده؛راجع به حضرت مسيح(ع) بيش از ۲۰۰ فيلم توليد شده  است،اما درباره پيامبر اسلام يک فيلم 42 سال پيش ساخته شده و تا الان هم هيچ کار جديدي ساخته نشده است. تمام تلاش گروه سازنده فيلم که در رأس آن هم آقاي مجيدي بود، اين بود که اثري ساخته شود که تمام مسلمان‌هاي دنيا ببينند و نه اينکه فقط مخصوص شيعه باشد. نگاه اين بود که اثري جهاني است و حتي غير از مسلمان‌ها بين ديگر مذاهب هم مخاطب داشته باشد.
فکر مي‌کنم خدا را شکر در اين حوزه خيلي موفق بوديم. چرا؟  به دليل اينكه وقتي اين فيلم برنامه‌ رونمايي جشنواره مونترال مي‌شود، در کشوري که تقليد هر نوع ديني ممنوع است و به قول دبير جشنواره استقبال از اين اکران در طول ۳۹ سال که اين جشنواره برگزار مي‌شود بي‌نظير بوده است و مجبور شديم با پنج اکران فوق‌العاده در مونترال براي اين فيلم موافقت کنيم، فکر مي‌کنم اين موفقيت فيلم را نشان مي‌دهد. بليت‌هاي اين فيلم بالاي 100 دلار در مونترال فروخته شد. با آن بازخوردي که داشت. روزنامه گاردين که تا روز قبلش مي‌گفت با آمدن اين فيلم بين شيعه و سني و ديگر مذاهب اختلاف ايجاد مي‌شود، بعد از اکرانش يک چرخش 180 درجه‌اي مي‌دهد و مي‌گويد اين فيلم مسلمانان را بيشتر به هم نزديک مي‌کند. اين مي‌شود نقطه قوت فيلم آقاي مجيدي.
اتفاقاً در مونترال هم يک سؤال از آقاي مجيدي پرسيده شد که ايشان هم به درستي پاسخ دادند که ما اين پيش‌بيني‌ها را مي‌کرديم. عربستان بدون اينکه اين فيلم را ببيند و نيز دانشگاه الازهر بدون آنکه فيلم را ببينند با آن مخالفت کردند. درحالي‌که ما از همه آنها دعوت کرديم بيايند اين فيلم را ببينند و درباره آن بحث کنيم. تمام بزرگان اهل تسنن اين فيلم را ديدند. خوشبختانه تنها اثري بود که حتي يکي از مراجع ما نقدي به آن نداشتند. اين از برکات اين فيلم است.
خيلي جالب است که براي اولين بار در تاريخ سينماي عراق، در بغداد با آن وضعيت امنيتي، بليت‌هاي فيلم حدود10 دلار فروخته شد. در کشور ما بليت 10 هزار تومان است. ازدحام و صف‌هايي که در آنجا شکل گرفت بسيار عالي بود. شما بسنده به صحبت‌هاي من نکنيد. به صحبت‌هاي مسئولان و ضيافتي که وزير امور خارجه ترتيب داد يا آن شاعر اهل تسنن که اشعاري گفت يا هلهله‌اي که مردم چند جاي فيلم کردند و بازخوردهاي عجيبي که رخ داد به بزرگ‌ترين آثار سينماي ايران نگاه کنيد. بزرگ‌ترينش همين فيلم «فروشنده» بود که اکران جهاني هم شد آن را مقايسه کنيد.
مثلاً قراردادي که ما با کمپاني ترکيه بستيم در تاريخ سينما کم نظير بود. ما 600 هزار دلار به عنوان پيش پرداخت گرفته بوديم و قرار بود با400 سينما شروع کنيم. پيش‌بيني خود آن کمپاني اين بود که ظرف يکي دو هفته به 900 سينما برسد. سه روز اول بيش از ۳۶۰ هزار نفر در اين 400 سينما فيلم را ديدند و طبق شواهد مي‌گفتند اين فيلم رکورد فروش در سينماي ترکيه را مي‌شکند. از تمام فيلم‌هاي هاليوودي سبقت گرفته بود، اما متأسفانه با هزينه‌اي که عربستان کرد و مفتي‌هاي آنجا آمدند فيلم را حرام اعلام کردند و سالن‌دارها تهديد شدند، روز به روز شاهدکم‌شدن سالن‌هايمان بودیم و استقبال هم کاهش يافت. شما ببينيد اين فيلم در رسانه ملي ترکيه اکران مي‌شود و بيش از ۲۵ ميليون نفر طبق آماري که آنها اعلام کرده‌اند در ساعت اکران فيلم آن را تماشا کرده‌اند.
به پول ايران فروشش در ترکيه چقدر بود؟
2 ميليارد و 400 ميليون پيش‌پرداخت گرفته بوديم و اگر به همين شکل پيش مي‌رفت بيش از8،7ميليون مخاطب داشت ولي متأسفانه پس از آنکه آن را حرام اعلام کردند و ترسي که بين مخاطبان به‌وجود آمد اين استقبال کم شد.
ترکيه براي پخش تلويزيوني هم هزينه‌اي پرداخت کرد؟
بله. در قراردادمان بود و مبلغي را پرداخت کرد. شما ببينيد فيلم مرحوم مصطفي عقاد پس از 11 سال و پس از پيروزي انقلاب در کشور شيعه‌نشين ايران نشان داده شد. آن فيلم در سينما همين مشکل را داشت، اما مگر کسي مي‌تواند جلوي اين فيلم را بگيرد؟ البته آن فيلم در سطح رسانه‌اي بسيار موفق بود. ما يقين داريم ان‌شاءالله کسي نمي‌تواند جلوي اين فيلم را بگيرد. الان در هند يک قرارداد بسيار خوب با بزرگ‌ترين کمپاني آنجا بسته‌ شده است. متأسفانه اين بحث عدم جابه‌جايي ريالي کار ما را مقداري مشکل کرده است. پول به حساب شرکت واريز شده ولي به خاطر تحريم برگشت خورده است. در روسيه اتفاق بسيار خوبي افتاد. در کشور داغستان با جمعيت ۳ ميليون نفري بابت اين فيلم 100هزار دلار به عنوان پيش پرداخت گرفتيم. در قزاقستان با استقبال بسيار عالي روبه‌رو شد.
در قزاقستان اکران شد؟
بله. فروشش بالاي ۱۹۰ هزار دلار بود. در حال حاضر نماينده ما آنجاست و دارد حساب‌ و کتاب‌ها را بررسي مي‌کند. در تاتارستان هم اکران شد. منتظريم ان‌شاءالله قرارداد هند هم به سرانجام برسد که در اينصورت يک اتفاق بسيار ويژه‌اي خواهد بود.
در کشورهاي اروپايي، امريکاي لاتين، لبنان و… چگونه است؟
لبنان که شرايط ويژه‌اي دارد. همان بحث تهديد کردن سالن‌هاي سينما در آنجا هم هست. طبيعي است عربستان فيلمي را که توسط يک بچه شيعه آن‌هم توسط جمهوري اسلامي ساخته شده است را برنمي‌تابد. عربستان هم دارد هزينه مي‌کند و نفوذ هم دارند. هرجا مي‌رويم و اينها متوجه مي‌شوند کارشکني مي‌کنند. جالب است در همين داغستان با کمپاني که قرارداد بسته بوديم تماس گرفتند و گفتند ما چندين برابر پولي که شما براي قرارداد پرداخت کرده‌ايد را مي‌دهيم ولي شما اين قرارداد را فسخ کنيد،اما آنها قبول نكردند. واقعاً بچه‌هاي مسلماني بودند که پاي کار بودند و خودشان کارهاي بسيار بزرگي در آنجا انجام مي‌دهند. متأسفانه در آنجا هم شيطنت شد و نگذاشتند فيلم ادامه داشته باشد. هرجا ما مي‌رويم و عربستان متوجه مي‌شود، ما ردپايش را مي‌بينيم. قرار بود اين فيلم برنامه رونمايي جشنواره برلين باشد. متأسفانه همانجا ما ديديم اينها رفته‌اند رايزني کرده‌اند و جلوي آن را گرفته‌اند و به اين ترتيب برنامه رونمايي جشنواره مونترال شد.
اين امکان وجود ندارد به سراغ کشورهاي اروپايي برويم؟
بله امكانش هست. کمپاني «سوني پيکچر» حاضر بود در تدوين رقمي به ما بدهد که ما آن را به کس ديگري نشان ندهيم. به هر حال ما بيش از چند صد ميليون مسلمان در جهان داريم و براي آن کمپاني هم جذاب و سود آور بود. عربستان که متوجه شد ما ديديم يكدفعه آن کمپاني که بزرگ‌ترين کمپاني پخش دنياست کنار کشيد. ان‌شاءالله چند ماه آينده در ايران  درنمايش خانگي‌اش به بهترين شکل پخش مي‌شود. اميدواريم مسئله هند هم زودتر حل شود چون آن کمپاني درخواست مکتوب داده است که امتياز پخش تمام دنيا را از ما بگيرد.
در هند هم کارشکني بوده است؟
 آقاي مجيدي خوشبختانه در هند بسيار محبوب هستند و آخرين اثرشان هم در هند است. در اين چند جلسه‌اي که در خدمت اين بزرگواران بوديم آدم‌هايي بودند که به نظرمان مي‌آيد با پول و قدرت نشود آنها را خريد.
اگر کارشکني صورت گيرد به جاي اولويت اکران، ديده شدن مي‌شود اولويت، نه فروش گيشه به اصطلاح، درست است؟
توضيح خواهم داد در اين رابطه که آيا فروشي خواهد داشت يا خير؛ البته چند نکته‌اي را گفتم، اما به نظرم شما ابتدا به اين نکته توجه کنيد. من فکر مي‌کنم اين فيلم مثل خود پيامبر(ص ) مظلوم واقع شده است. پيامبر(ص) واقعاً مظلوم است. چرا؟ در خود کشور ما افرادي مي‌آمدند سر صحنه که نام مادر پيامبر(ص) عليه را نمي‌دانستند. اصلاً ما براي پيامبر چکار کرده‌ايم؟ در کشور خود ما پيرامون خاتم الانبياء چه فضايي را به‌وجود آورده‌اند؟ تنها فيلمي که هيچ‌گونه حمايتي از آن نشد. چه هجمه‌اي عليه ما درست کردند؟ شما برويد مستندسازي کنيد. شوراي صنفي نمايش که خود بنده در آن شورا حضور دارم، دو فيلم را مصوب کرد که به عنوان افتخار جهان اسلام هستند، شرايط ويژه‌اي براي احياي آنها ايجاد کنيم. يکي  همين فيلم آقاي مجيدي که زماني که اين فيلم‌ها مي‌آيند ما دو گروه را به آنان تعلق دهيم. ما حرفه‌اي‌ترين آدم‌هاي صنعت سينما را به خدمت گرفتيم. آقاي «استرارو» که در دنيا به عنوان خلاق رنگ معروف است. ما اين را کجا بايد نشان مي‌داديم؟ ما اين صنعت را در سيستم نمايشي داشتيم؟ بعد چه هجمه‌اي عليه فيلم به‌وجود آوردند؟ در بدترين شرايط آن اتفاق ناگوار منا رخ داد. به گفته تمام مديران سينما هيچ فيلمي با اين ازدحام مردم روبه‌رو نشد. اينقدر ازدحام زياد بود که براي اولين بار مشکل کمبود محل براي کساني که مي‌خواستند نماز بخوانند مثلاً در سينما آزادي به‌وجود آمد. بخل و حسادت نگذاشت اين فيلم در کشور خودمان ديده شود.
در تاريخ سينماي ايران مي‌خوانيم که فيلمي ساخته شد به نام خانه خدا که رکورد فروش را در تاريخ سينماي قبل از انقلاب مي‌شکند که گويي به بهانه اين فيلم نسل مسلماني که هيچ وقت سراغ سينما نرفته بود به سينما رفت.
شما صحبت سينماداران را بشنويد، به خاطر اين فيلم يا مجبور شدند سالن نمازخانه سينماها را بزرگ‌تر کنند يا موقت براي نماز جايي را احداث نمایند. در عراق مي‌گفتند که ما نديده بوديم قبل از فيلم جمعيتي بيايند نماز بخوانند بعد به تماشاي فيلم بروند.
ما اخبار را دنبال مي‌کنيم. تيترهاي سايت‌هايي مثل «راديو فردا» که به گفته خودش از کنگره امريکا پولش تأمين مي‌شود و برخي سايت‌هاي زرد روشنفکري داخلي مثل «کافه سينما» را کنار هم مي‌گذاشتيم، بعد مي‌ديديم شبيه هم بودند، موضعشان نسبت به فيلم استراتژيک «محمد» يکي بود. در تيتر عنوان ميلياردي را قبل از اسم فيلم مي‌آوردند تا به مخاطب بگويند اين فيلم را با هزينه‌اش بشناس و نه محتوا ، حرف و موضوعش. القاب دولتي و حکومتي هم که گفته شد.
بله. ترکيه چند صد ميليارد هزينه مي‌کند که اسلام را به نام خودش کند. شما در دورافتاده‌ترين نقاط آفريقا و اروپا مي‌رويد مي‌بينيد ترکيه مسجد ساخته است که بگويد من يک کشور اسلامي هستم. کل هزينه اين فيلم ۱۲۰ ميليارد بود که ما بارها اعلام کرديم. الان ما يک شهرک داريم که غير از هزينه افزوده‌اش ۳۵‌ميليارد تومان هزينه‌اش شده است، ۱۵‌ميليارد هزينه وسايل فيلمبرداري شده بود. خود فيلم حدود ۶۳ ميليارد هزينه داشت. قطع به يقين مي‌گويم ان‌شاءالله اين فيلم چند برابر هزينه خودش را مي‌دهد. در حال حاضر هم اميدوار هستيم مشکلات برطرف شود و اين اتفاق بيفتد. حالا ببينيد در اينجا چقدر به مسئله هزينه‌ها دامن زدند.
من به دوستان مي‌گفتم که روسياهي براي برخي در تاريخ فرهنگي جمهوري اسلامي ثبت شد که يک فيلم استراتژيک در شرايط خفقان رسانه‌اي براي اسلام در جهان ساخته شد و نگاه جهاني داشت، اما برخي از سينماگران داخلي، کارگردانان، بازيگران داخلي و… در شبکه‌هاي داخلي نوشتند که چرا عدالت اکران را رعايت نمي‌کنيد؟ اساساً معلوم است با اين فيلم هم‌سويي ايدئولوژيک ندارند و توقع دارند اين پروژه با اين موضوع همتراز بقيه فيلم‌ها باشد.
آقاي مجيدي يک بار سخني گفت که خيلي هم هجمه عليه‌اش شکل گرفت. در همين جشنواره مونترال، دبير جشنواره در ضيافتي که به افتخار اين فيلم برگزار کرده بود، آقاي مجيدي به عنوان درد دل صحبت‌هايي کرد به عنوان گلايه از عربستان و دانشگاه الازهر. دبير جشنواره بعد از ضيافت به آقاي مجيدي گفت مي‌خواهم نکته‌اي به تو بگويم که باعث تأسف است ولي بايد بگويم. گفت شما عربستان و الازهر را فراموش کن، شما کشور خودت را نگاه کن. مي‌گفت از سه ماه پيش طوماري براي من آمده است که شما به عنوان دبير جشنواره مونترال از دولت جمهوري اسلامي چه گرفته‌اي که اين فيلم را برنامه رونمايي مونترال گذاشته‌اي؟ گفته بودند اين فيلم بدنه سينماي ما نيست، يک فيلم حکومتي است. تعدادي از کارگردانان و عوامل سينماي ايران اين طومار را امضا کرده‌اند و فرستاده‌اند.
زمان اين فيلم سه ساعت بود. بهترين سئانسي که مي‌توانستم براي آن انتخاب کنم دو سئانس بود. يعني اگر اين فيلم طبق آمار رسمي ۲۰ ميليارد فروش داشته است، بايد آن را درسه ضرب کني. الان فلان فيلم ۹۰ دقيقه‌اي را 11سئانس مي‌دهند ولي ما در بهترين شرايط دو سئانس خوب مي‌توانستيم بگيريم. بعد هم چه هجمه‌اي عليه آن شکل دادند!
واقعاً اگر حضرت آقا پشت اين فيلم نبود و اين بزرگواري از طرف ايشان نبود، امکان اين نبود که اين فيلم ساخته شود. تدبير ايشان بود. روزي که آقا آمدند در لوکيشن فيلم روز عجيبي بود. سخنراني ايشان را ان‌شاءالله منتشر مي‌کنيم.
يکي از صحبت‌هايشان هم اين بود که اين کارشکني‌هايي که در سطح جهاني اتفاق افتاد، نشان داد که هدف کار درست بوده است.
بله. مراجع ما با کسي شوخي ندارند. شما يک مطلب از مراجع بياوريد که نقدي به آن داشته باشند.
من يادم است آقاي مجيدي حين نگارش فيلم ديداري با آيت‌الله جوادي آملي داشتند.
آقاي جوادي که در همه مراحل حضور داشتند و راهنمايي مي‌کردند. از نظرات مراجعی مثل آيت‌آلله سيستاني و آيت‌الله وحيد خراساني استفاده مي‌کرديم.


ما 600هزار دلار از ترکيه‌ و100هزار دلار از داغستان گرفتيم، حدود 400 هزار دلار سهم ما در عراق شد، در روسيه هم بچه‌هاي مالي حضور دارند و بالاي ۱۵۰ هزار دلار در آنجا هست، اميدواريم با توافقي که با کمپاني هند داريم اين وضع بهتر شود. من فکر مي‌کنم ارزش فيلم به اين‌ نکات مالي نيست.
قطعاً ما هم اين را نمي‌گوييم.
ما به آن چيزي که مي‌خواستيم الحمدلله رسيده‌ايم. همان فرمايش آقا که گفتند موضع‌گيري‌ها مشخص مي‌کند مسير شما درست بوده است.
حتي با نگاه صنفي سينمايي هم نگاه کنيم اين فيلم باعث مجهز شدن سينماها به سيستم ديجيتال شد.
متأسفانه هجمه‌اي حتي قبل از توليد شکل گرفت. مي‌گفتند تمام تجهيزات سينماها تا چند سال بايد درگير اين فيلم باشند. رجوع کنيد به روزنامه‌ها در سال‌هاي ۸۷، ۸۸. تيترشان همين بود.
به برکت اين فيلم و تدبير گروه سازنده نه تنها چيزي از تجهيزات سينمايي استفاده نشد،بلكه امکاناتي هم براي سينماي ايران به‌وجود آورد که سال‌هاي سال سينماي ايران نمي‌توانست به آن برسد. مي‌گفتند وقتي اين فيلم بيايد، هيچ فيلم ديگري اکران نخواهد شد. شما ببينيد در زمان اکران اين فيلم چند فيلم ديگر اکران شد. به برکت اين فيلم ۵۰ سينما در شهرهايي که فاقد سينما بودند ساخته شد.
اثر دوم و سوم از اين سه‌گانه ان‌شاءالله چه زماني کليد مي‌خورد؟
ان‌شاالله بايد بازخورد جهاني فيلم گرفته شود، بعد راجع به آن تصميم‌گيري خواهد شد.
اين‌که گفتيد از همه علما دعوت کرديد، همه آمدند؟ الازهر بالاخره آن را ديد؟
 نيامدند. بحث سياسي بود. يعني بدون اينکه فيلم را ببينند آن موضع را گرفتند، اما فيلم را كه به بزرگان دانشگاه الازهر داده بودند نقاط مثبت بسياري را گفته بودند. متأسفانه بحث سياسي بود.
پشتوانه‌هاي محتوايي مثل آيت‌الله جوادي آملي و خود رهبري وقتي پشت فيلم هستند خدشه‌اي در آن نخواهد بود.
شما بازخوردهاي اين فيلم را در بيش از ۵۰ کشور بزرگ دنيا ببينيد. به عرايض من بسنده نکنيد.
شما چرا فيلم عراق را منتشر نکرديد؟ من لحظاتي از آن را ديدم. مثل آنجايي که در عراق هلهله و گريه مي‌کنند و...خيلي دوست داشتم فيلم اينها پخش شود.
يک کار مستندسازي بسيار قوي کرده‌ايم که ان‌شاءالله در اسرع وقت منتشر خواهد شد بعد از نمايش خانگي خصوصاٌ فيلم سخنراني رهبري.
نمايش خانگي را هم که گفتيد نزديک است؟
فکر مي‌کنم ان‌شاءالله از اواخر محرم شروع خواهد شد.
خيلي از بدنه سينما عدم هم‌سويي سياسي و ديني دارند.
گاهي بايد با چشم خود مظلوميت پيامبر(ص ) را ديد. من نمي‌خواهم فيلمي را تخريب کنم ولي مي‌بينم براي يک فيلم نهادهاي مختلف ميلياردها تومان بليت مي‌خرند و در اختيار مردم قرار مي‌دهند. جز شهرداري که يک رقم بسيار ناچيز خريداري کرده بود، از اين فيلم هيچ‌کس حمايتي نکرد.
به هر حال ممنون. از لطفتان سپاسگزارم.