محمدرضا سوري
با وجود اينكه بسياري از بافتهاي فرسوده بيانگر تاريخ مصور يك
منطقه به شمار مي روند،اما بي توجهي به حفظ ونگهداري مرمت اين مكانها موجب شده تا
ضمن خالي شدن اين مكانها از سكنه به محيطي براي انجام انواع بزهكاريها تبديل شود،
كه به عنوان مثال مي توان به وجود 4000
هکتار بافت فرسوده در قم اشاره كردموضوعي كه موجب شد تا مدیرکل راه و شهرسازی
استان قم با اشاره به اين موضوع اعلام كند:« این بافت ها شامل بافت های تاریخی و
فرسوده و بافت روستایی ناکارآمد است که به ساماندهی و توجه نیاز دارد».
*****
درحال حاضر،گذرهای پایین شهر، چهل اختران،
گذر خان، بیتالنور، بازار قدیمی، تیمچه و... دهها گذر و محله قدیمی در شهر قم
وجود دارد كه به علت بي توجهي به مرمت وحفظ اين مكانها كه خاطرات بسياري را در خود
دارندبه شدت فرسوده شده به طوري كه اين مهم موجب شده تا بخش زیادی از آنها خالي از جمعیت شده ودر بيشتر
موارد تنها مخروبههایی در دل این محلات باقی بماندوعملا به محلي براي ارتكاب
انواع بزه كاري ها تبديل شود.
به گفته كارشناسان مديريت شهري سه ضلع مردم، دولت و شهرداریها در مساله احیا و بهسازی بافتهای
فرسوده شهری دخیل هستند که دراين ميان نقش دولت و شهرداریها از مديريت شهري
بالاتر است.
وجود 4000 هکتار بافت فرسوده در قم
به گفته مسئولان حوزه شهري قم تنهادربافت
مركزي اين شهر 4000هكتار بافت فرسوده وجود دارد كه جاي دارد براي جلوگيري از
هرگونه حوادثي هرچه زودتر ترميم شود .
مدیرکل راه و شهرسازی استان قم در اين خصوص
مي گويد:"طبق مطالعات انجام شده دقیق 4 هزار هکتار بافت ناکارآمد و فرسوده در
قم وجود دارد.»
حسن صبوری مي افزايد :« این بافت ها شامل بافت های تاریخی
و فرسوده و بافت روستایی ناکارآمد است که به ساماندهی و توجه نیاز دارد.»
وی ادامه مي دهد: «مدیریت شهری و شورای شهر
و راه و شهرسازی برنامه های راهبردی خوبی را می توانند در جهت رسیدگی به بافت های
ناکارآمد در قم عملیاتی کنند.»
به گفته وي قم یکی از کلان شهرهای بزرگ دارای بیشترین جمعیت
شهرنشین می باشد از این رو باید در راستای رسیدگی به این بافت ها تلاش و اهتمام
بیشتری ورزید.
مدیرکل راه و شهرسازی استان قم با اشاره به
نظر مقام معظم رهبري كه بايد به قم به عنوان
شهر بین المللی و مطرح و خواستگاه انقلاب نگاه شود مي گويد:«به همين منظور
بايد به اين شهر به طور ویژه نگریسته شود.»
صبوري مي افزايد:«با توجه به اینکه طبق آمار 65 درصد
مردم قم در بافت فرسوده و ناکارآمد زندگی می کنند که اين تعداد بیش از 700 هزار نفر را شامل می شود.»
وي با اشاره به اينكه دولت دوازدهم یکی از رویکردهای مهم خود را
رسیدگی به بافت های فرسوده می داند که این امر می تواند در رفع بسیاری از معضلات
شهری و اجتماعی در ساماندهی بافت های فرسوده و ناکارآمد موثر باشدادامه مي دهد:«با
توجه به اینکه طبق آمار 65 درصد مردم قم در بافت فرسوده و ناکارآمد زندگی می کنند
که بیش از 700 هزار نفر را شامل می شودلذا براي جلوگيري از مهاجرت مردم از اين
منطقه بايد به اين موضوع توجه ويژه كرد.»
به گفته وي ،برای رفع معضلات بافت های
فرسوده ، تدوین برنامه 5 ساله مي تواند به عنوان یکی از اقدامات مهم و راهبردی نقش مهمي را دراين زمينه ايفا
كند.
اعتبار قطره چكاني براي بافت فرسوده درقم
طبق آمارهاي موجود هم اكنون 4000هكتار بافت
فرسوده درقم وجود دارد كه به شدت نيازمند نوسازي ويا مرمت است .
با وجودي كه براساس قانون حمایت از احیاء،
بهسازی و نوسازی بافتهای فرسوده و ناکارآمد شهری مصوب 12 دیماه 1389، بافتهای
فرسوده و ناکارآمد شهری، مناطقی از شهر است که در طی سالیان گذشته عناصر متشکله آن
اعم از تأسیسات روبنائی، زیربنائی، ابنیه، مستحدثات، خیابانها و دسترسیها، دچار
فرسودگی و ناکارآمدی شده و ساکنان آن از مشکلات متعدد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و
کالبدی رنج میبرند. در شهر قم براساس آمار رسمی و مورد تایید مراجع ذیصلاح 4000
هکتار بافت فرسوده وجود دارد .
اين مهم ايجاب مي كند متولی مشخصی پیگیر
امور احیا و بهسازی این محدوده باشد تا آسیبهای اجتماعیكمتر به فرهنگ منطقه آسيب برساند.
سرپرست امور معماری و شهرسازی شهرداری قم
دراين خصوص مي گويد:«با توجه به وضعيت بافتهاي فرسوده در سطح قم لازم است تا براي
جلوگيري ازمشکلات بسیاری را برای بدنه اصیل شهری ایجاد کندبراي رفع آن انديشيده
شود.»
غلامرضا جانقربان می افزايد: «تجربه نشان
داده که بافتهای فرسوده مستعد مشکلات و معضلات اجتماعی هستند و این تجربه تلخ
امروز مشکلات متعددی را در پایتخت ایجاد کرده و در قم نیز پیش از بروز مشکلات باید
تدبیری ویژه صورت پذیرد.»
با وجود اينكه براساس قانون حمایت از احیاء، بهسازی و نوسازی بافتهای فرسوده و
ناکارآمد شهری، وزارت کشور، وزارت راه و شهرسازی، شهرداریها، سازمان عمران و
بهسازی شهری ایران، سازمان مدیریت بحران و چند مجموعه و سازمان دیگر متولی برنامهریزی،
طراحی و ورود مستقیم به مساله احیا و بهسازی بافتهای فرسوده و حمایت از نوسازی
آنها هستند اما با اینکه بیش از 6 سال از تصویب این قانون در مجلس و ابلاغ آن به
دولت میگذرد همچنان شاهد اقدام واحد و جدی در این زمینه در کشور نیستیم و شاید میتوان
گفت همین تعدد متولیان و نبود یک متولی واحد در اجرایی نشدن این قانون به طور کامل
موثر بوده است.
شهردار قم نيز دراين خصوص مي گويد:«با توجه
به اينكه اینکه حرم حضرت معصومه، حوزههای
علمیه، مقبرههای امامزادگان، بیوت مراجع، کتابخانهها، ابنیههای تاریخی در بافتهای
فرسوده این شهر قرار دارند لذا مرمت ونوسازي اين مناطق از اهميت بالايي برخوردار است كه بايد به آن
توجه شود.»
سیدمرتضی سقائیاننژاد با اشاره به اينكه بیش
از 600 میلیارد تومان بودجه برای احیا و بهسازی بافتهای فرسوده در شهر قم تصويب
شده است مي افزايد: «برنامه ریزی برای اختصاص قریب به 13 میلیارد تومان به این بخش
توسط شهرداری یک کمک قطرهچکانی است و باید رویکردی جدی در این بخش با تعریف متولی
واحد ایجاد شود.»
وي ادامه مي دهد:«تا زمانی که مدیریت واحد در بافتهای فرسوده وجود نداشته باشد نباید
انتظار رفع مشکلات این محدوده را داشت،لذا باید به فكرتدبيري بود تا تسهیلات برای مردم
فراهم شده و بخش خصوصی به این بافتها ورود پیدا کند تا تحرکی در بافت فرسوده
ایجاد شود.»
اين اظهارات درحالي است كه مديرعامل سازمان بهسازی، نوسازی و زیباسازی قم مي گويد:«10 میلیارد تومان
توسط شهرداری برای پروژههای مختلف در حوزه بافت فرسوده قم تخصيص يافته است
.»
علیرضا خاکی مي افزايد:«بخشی قابل توجهی از
این اعتبار به محور تاریخی حرم مطهر حضرت معصومه(س) تا محله چهل اختران اختصاص
دارد.»
وي ادامه مي دهد:«با تمام مشكلاتي كه دراين
زمينه وجود دارد، طی سال گذشته پروژههای احیای بافت را بیش از پیش پیگیری کرده
است که از آن جمله مي توان به بهسازی گذر خان، گذر بیتالنور و بسیاری محلاتدیگراشاره
كرد.»
با اين وجود بايد منتظر ماند وديد كه تكليف
بافت فرسوده درقم كه در حال حاضر به يكي از معضلات تبديل شده است چه خواهد شد.
