نويسنده: ميترا شهبازي
سدها به عنوان مهمترين سازههاي مديريت منابع آبي شناخته ميشوند كه از
ديرباز روي رودخانهها و مسيرهاي پرآب احداث ميشدند تا دسترسي به مايه حيات را در
تمام فصول سال براي مردم فراهم كنند. سدهايي كه اغلب ارتفاع آنچناني نداشته و
براي جمعيت كمي آب را مهار و ذخيره ميكردند، حالا
به سازههاي بزرگ تبديل شدهاند كه منابع آبي شهرهايي با جمعيت چند ميليوني را تأمين
ميكنند. از اولين و بزرگترين سدهاي جهان هم سد كريت طبس است كه بيش از هفت قرن
پيش احداث شده است و براي 550 سال به عنوان مقاومترين و بلندترين سد جهان شناخته
ميشد. در رابطه با سد كريت طبس، معاون ميراثفرهنگي ادارهكل ميراثفرهنگي، صنايعدستي
و گردشگري خراسانجنوبي ميگويد: «سد كريت طبس نمونه عالي از مهندسي و ساخت بهينه
سد است كه ميتواند الهامدهنده مهندسين آب در سراسر جهان باشد.»
علي شريعتيمنش با اشاره به اينكه اين سد در حدود بيش از هفت قرن پيش با
ارتفاع 60 متر براي ۵۵۰ سال بهعنوان بلندترين سد دنيا شناخته شده و تا اوايل قرن
بيستم بلندترين سد جهان بوده است، ميافزايد: «بهرغم ضخامت بسيار كم سد كريت(ضخامت
تاج 2/1 متري)، در زمينلرزه طبس با بزرگي 7. 8 ريشتر و حداكثر شتاب 75/0 شتاب
جاذبه پايدار و استوار برجا ماندهاست.»
سد كريت ميراثي براي مهندسي سدسازي
در حالي اين سد در رديف آثار باستاني كشور قرار گرفته و طي اين سالها بارشهاي
سيلآسا و زلزلههاي بسياري را پشت سر گذاشته است كه تعدادي از سدهاي دوره معاصر
حتي در برابر بارندگيهاي ناچيز هم نتوانستند مقاومت كنند. از نمونه اين سدها هم
ميتوان به سد محمدآباد در جهرم در استان فارس اشاره كرد كه طي بارندگيهاي بهمن
سال گذشته شكست و خسارت بسياري را به روستاها و زمينهاي كشاورزي اطراف وارد كرد. از
اين رو حالا كه مسئولان سد كريت طبس را به عنوان يكي از بهترين سازههاي مهندسي
جهان معرفي ميكنند، بهتر است، پيش از اينكه اين سد الگويي براي سدسازي جهانيان
باشد، الگويي براي مهندسان ايراني شود.
در رابطه با اهميت سد كريت طبس، نماينده مردم طبس و فردوس در مجلس شوراي اسلامي
به خبرنگار «جوان» ميگويد: «سد كريت نمونه برجستهاي از مهندسي گذشته و باستان
ايران است. سازه بزرگ و با اهميتي كه براي سالهاي بسياري آب مورد نياز شهرستان
طبس را تأمين ميكرد.»
محمدرضا اميرحسنخاني با اشاره به اينكه در حال حاضر سد ديگري در نزديكي سد كريت
احداث شده است، ميافزايد: «قدمت سد كريت خيلي زياد بود و از همين رو در ليست آثار
ملي به ثبت رسيد. چون مديريت منابع آبي با آثار ملي همخواني ندارد، بهرهبرداري از
اين سد نيز متوقف شد.»
لازم به ذكر است سد كريت طبس مربوط به دورانهاي تاريخي پس از اسلام بوده كه در
تاريخ ۲۵ اسفند ۱۳۷۹ با شماره ثبت ۳۵۲۳ بهعنوان يكي از آثار ملي ايران به ثبت رسيده
است. سدي كه به دليل مقاومت، ارتفاع و ضخامت كم ميتواند بهترين الگو براي سدسازي
مقاوم در كشور باشد.
