شيوا نوروزي
كشف استعدادهاي نهفته و ســـرمايهگذاري روي تيمهاي پايه از مهمترين فاكتورهاي موفقيت در ورزش به حساب ميآيند. در صورتي كه مسئولان ارشد ورزش هر كشور به اين دو عامل مهم توجه لازم را داشته باشند و بتوانند از پتانسيل نهفته ردههاي سني خود بهره بگيرند قطعاً آينده درخشاني در انتظار ورزش آنها خواهد بود. تمامي قهرمانان بزرگ دنيا در رشتههاي مختلف براي رسيدن به افتخارات دستنيافتني از سنين نونهالي و نوجواني آغاز كردهاند و در نهايت نيز در سايه توجه و رسيدگيهاي حرفهاي به چهرههاي سرشناس جهان ورزش تبديل شدهاند. خوشبختانه دستاندركاران ورزش ايران در سالهاي گذشته به اهميت اين مسئله بيش از گذشته پي بردهاند. از همين رو سرمايهگذاريها در بخش تيمهاي پايه افزايش يافته است. فدراسيون ورزشهاي دانشآموزي، وزارت ورزش و تمامي فدراسيونهاي ورزشي متوليان استعداديابي هستند.
كانوني براي كشف بهترينهافدراسيون ورزشهاي دانشآموزي از فعالترين نهادهاي كشف استعدادهاست. از آنجا كه در جاي جاي ايران استعدادهاي نهفته زيادي وجود دارد كه در صورت مهيا بودن شرايط، توانايي حضور در بالاترين سطوح را هم دارند. به همين خاطر است كه اين فدراسيون نقش مهمي در به سرانجام رسيدن موضوع فوق دارد. زنده كردن ورزش مدارس، موفقيت در امر شناسايي ورزشكاران مستعد را سرعت ميبخشد. بسياري از قدرتهاي ورزش دنيا همه ساله سرمايهگذاريهاي كلاني را به اين بخش اختصاص ميدهند و برنامههاي بلندي را براي رسيدن به اهداف خود در نظر ميگيرند. فدراسيون دانشآموزي براي رسيدن به اهداف خود همه ساله اقدام به برپايي «كانونهاي استعداديابي» ميكند، كانونهايي كه در آنها فرصتي براي دانشآموزان مستعد مهيا ميشود كه پتانسيل واقعي خود را به عرصه نمايش بگذارند. از آنجا كه تعطيلات تابستاني بهترين زمان براي پيشبرد برنامههاي استعداديابي است مسابقات دانشآموزي در 15 رشته ورزشي و در دو بخش پسران و دختران برگزار شد.
معرفي استعداديابهاي ويژه براساس برنامههاي مدون فدراسيون دانشآموزي، فدراسيونهاي رشتههاي حاضر در مسابقات دانشآموزي استعداديابهاي ويژهاي را براي زير نظر گرفتن نوجوانان شركتكننده معرفي ميكنند. خوشبختانه اغلب فدراسيونها استقبال خوبي از اين برنامه كردهاند و مربيان كاركشتهشان را به رقابتها فرستادند. به عنوان نمونه فدراسيون فوتبال براي زير ذرهبين قرار دادن فوتساليستهاي دانشآموز محمد ناظمالشريعه را به عنوان استعدادياب ويژه معرفي كرد و فدراسيون كشتي نيز اين وظيفه را به عهده غلامرضا محمدي سرمربي تيم ملي جوانان گذاشت.
نقش معلمهاي ورزشخوشبختانه بيتفاوتي به زنگ ورزش مدارس در مقايسه با گذشته رو به كاهش است و معلمهاي ورزش تمام تلاش خود را به كار ميگيرند تا در فرصت كوتاهي كه در اختيار دارند دانشآموزان مستعد را شناسايي كنند. اين در حالي است كه برخي چهرههاي شناختهشده ورزش ايران نيز به عنوان معلم ورزش، شناسايي پتانسيلهاي نهفته كشور را در دستور كار دارند. از شناختهشدهترين اين معلمان زحمتكش ميتوان به محسن تركي داور فوتبال، حبيبالله اخلاقي مليپوش كشتي و سجاد انوشيرواني سرمربي پيشين تيم ملي وزنهبرداري اشاره كرد. معلمان ورزش در مسابقات درونمدرسهاي و در كانونهاي استعداديابي، دانشآموزان باانگيزه و آيندهدار را شناسايي و معرفي ميكنند.
المپيادهاي ورزشيبرگزاري رقابتهاي ورزشي در مدارس در سطوح مختلف از ديگر اهداف مهم است. المپيادهاي ورزشي در راستاي شناسايي دانشآموزان در سطوح مدرسه، منطقه، استان و كشور برگزار ميشود و نونهالان و نوجوانان ورزشكار از اين فرصت استفاده ميكنند تا تواناييهايشان را به نمايش بگذارند. در المپيادهاي كشوري هر استان با يك نماينده تحت عنوان يك مدرسه حضور دارد. استقبال خوب مدارس و دانشآموزان از اين رقابتها تعداد شركتكنندهها را افزايش داده و از همين رو سطح رقابتها بالا رفته است. تيمهاي برگزيده كشوري هم به رقابتهاي جهاني اعزام ميشوند. با اينكه اعزام تيمهاي دانشآموزي به تورنمنتهاي بينالمللي تأثير زيادي در پيشرفت ورزش كشور دارد اما بيش از بحث قهرماني، پرورش و آماده كردن آيندهسازان و تزريق آنها به تيمهاي ملي از اهميت بيشتري برخوردار است. موفقيت تيم فوتسال دانشآموزي در سال 2016 در مسابقات جهاني اين رشته تنها يك نمونه از شكوفايي استعدادهاي ايران است. تيم مدرسه امام خميني(ره) آذربايجانشرقي به نمايندگي از كشورمان در اين رقابتها حضور داشت و ضمن كسب عنوان نايب قهرماني، پديده جديدي را معرفي كرد؛ توحيد لطفي. مليپوش ايراني پس از درخشش در اين رقابتها به تيم ملي دعوت شد و بازوبند كاپيتاني تيم ملي زير 20 سال را به بازو بست. لطفي در مسابقات آسيايي عنوان آقاي گل قاره كهن را هم به خود اختصاص داد. ميلاد عباديپور، كيميا عليزاده و حسن تفتيان ديگر ورزشكاراني هستند كه در تيمهاي دانشآموزي فعاليت ميكردند.
توجه ويژه وزارت ورزشسوءمديريتها در بخشهاي مختلف ورزش آسيبهاي زيادي به رشتههاي مختلف ميزند. بيتوجهي به استعداديابي و پرورش نيروهاي مستعد يكي از همان مواردي است كه متأسفانه در برخي رشتهها ديده شده و ميشود. وزارت ورزش به عنوان بالاترين نهاد ورزش كشور نقش ويژهاي در به ثمر نشستن برنامههاي فدراسيونها در امر استعداديابي دارد. اين وزارتخانه تمامي استانها را موظف به تشكيل كميتههاي استعداديابي كرده است و به اين ترتيب نيروهاي نهفته در تمامي شهرها توسط استعداديابهاي رسمي كشف و به تيمهاي ملي معرفي ميشوند. در راه رسيدن به اين اهداف دو الگوي چيني (توجه به ورزش مدارس) و الگوي غربي (توجه به امكانات ورزشي و افزايش آنها) در سطح جهان مرسوم است كه مسئولان وزارت با تلفيقي از هر دو الگو و همچنين توجه به ويژگيهاي جامعه ايراني براي پرورش استعدادها تلاش ميكنند. سرمايهگذاري ويژه و تخصيص بودجه ويژه از ديگر قدمهايي است كه وزارت ورزش در راه كمك به تيمهاي پايه برداشته است. از سوي ديگر اين فدراسيونها نيز هر يك برنامه جداگانهاي در بحث تيمهاي پايه دارند و اهداف بلندمدتي را در اين زمينه در دستور كار قرار دادهاند. در اين بين تعدادي از فدراسيونها فعاليتهاي مدون، حرفهايتر و عمليتر نسبت به سايرين داشته و دارند و نتيجه آن را نيز در رقابتهاي مختلف گرفتهاند. فدراسيون تكواندو تحت مديريت محمد پولادگر سالهاست برنامهاي ويژه براي تيمهاي نونهالان، نوجوانان و جوانان ترسيم كرده، برنامهاي كه در اين سالها تمام و كمال اجرا شده و ستارههاي زيادي به ورزش ايران و تيم ملي بزرگسالان تحويل داده است. فدراسيون واليبال نيز ثابت كرده براي پشتوانهسازي حرفهاي فكر ميكند؛ موفقيت تيمهاي ملي نوجوانان، جوانان و اميد واليبال در رقابتهاي آسيايي و جهاني مهر تأييدي بر اين ادعاست. در رشته بسكتبال نيز محمود مشحون و همكارانش با اعلام فراخوانهايي نونهالان و نوجوانان بلندقامت سراسر كشور را شناسايي و توانايي آنها را در ردههاي سني استفاده ميكنند.
