محمدصادق عابدینی
فصل جديد برنامه به اضافه مستند، قرار است از شبكه مستند سيما پخش شود. اين برنامه تلويزيوني تلاش كرده از نگاه كليشهاي به مستند فراتر رفته و با پخش و نقد مستندهاي خاص، ارائه متفاوتي از مستند داشته باشد. اولين برنامه سري جديد از برنامه به اضافه مستند با پخش مستند «آوانتاژ» همراه خواهد بود. آونتاژ به كارگرداني محمد كارت، با موضوع اعتياد و رهايي از آن، با ارائه نگاهي جديد به معضلي قديمي به عنوان مستندي تأثيرگذار مورد تحسين قرار گرفته است. به بهانه پخش «آوانتاژ» از برنامه به اضافه مستند، گفتوگوي كوتاهي با محمد كارت داشتهايم.
در آوانتاژ سراغ موضوع اعتياد رفته و كار متفاوتي را ارائه دادهاي، به عنوان مستندساز اجتماعي چه شد سراغ موضوعي رفتي كه خيليها قبل از تو سراغش رفته بودند؟به نظرم مهمترين مسئله و معضل امروز جامعه ما اعتياد به مواد مخدر است. از نظر من مستندساز اجتماعي وقتي اين مسئله وجود دارد و جامعه به آن مبتلاست، بايد دربارهاش مستند ساخت، به همين دليل است كه ميبينيم خيليها درباره اعتياد مستند ساختهاند و آن را از زواياي مختلف به تصوير كشيدهاند. من وقتي تصميم گرفتم درباره اعتياد مستند بسازم، سراغ زاويهاي رفتم كه متفاوت از كارهاي ديگر باشد. صرفاً نميخواستم رخوت، سستي و كسالت اعتياد را به تصوير بكشم بلكه ميخواستم راه گريز از آن و رسيدن به زندگي سالم را هم نشان دهم؛ اينكه چطور ميشود دوباره بعد از يك ويراني به نور و سلامت رسيد.
آوانتاژ تا چه حد توانست با ديگر مستندها تفاوت داشته باشد؟وجه تمايز آوانتاژ با ديگر مستندها را در انعكاس حرفهايي كه از مردم به عنوان مخاطب دريافت كردهام، ديده ميشود. الان و بعد از دو سال كه از ساخت اين مستند ميگذرد، وقتي خودم هم به عنوان يك مخاطب مستند به آن نگاه ميكنم ميتوانم بگويم اگر آوانتاژ مهمترين مستند ساختهشده درباره اعتياد نباشد ولي قطعاً مفيدترين آن است، چون در آن راهكار خروج از معضل نشان داده شده، تلاش فردي و جمعي و حميت گروهي براي پيدا كردن چاره است و صرفاً به پخش نااميديها بسنده نكرده.
مستند آوانتاژ قرار است از تلويزيون پخش شود و ميتوان آن را ناشي از نگاه نو به مستند دانست و اينكه صرفاً به نمايش سطحي از جامعه بسنده نشده است. اين رويكرد چقدر ميتواند براي دوستداران مخاطب جذاب باشد؟تلويزيون مهمترين منبع پخش مستند است و اين روالي در همه دنياست كه مستند بيش از اينكه در سينما اكران شود از تلويزيون پخش ميشود. به نظرم تلويزيون ما بايد سياست قديمي خود در برابر مستند را كنار بگذارد و به جاي پخش كردن مستندهاي گل و بلبلي از جامعه سراغ آثاري برود كه به صراحت مشكلات و معضلات را بيان ميكنند. شبكه مستند اگر اين كار را انجام دهد، ميتواند جريانسازي كند و اين كار با استقبال مخاطباني روبهرو ميشود كه مشكلاتي را كه در جامعه با آن روبهرو هستند در تلويزيون ميبينند.
برنامه به اضافه مستند قرار است آوانتاژ را پخش كند، همين ميتواند نشانه خوبي از تغيير نگرش در تلويزيون باشد. بايد بگوييم از اينكه مستندم با كمترين ميزان مميزي و تقريباً به طور سالم از تلويزيون پخش ميشود خيلي خوشحالم، فيلم اصلاحيه خورده اما آنچنان نيست كه به مفهوم و محتواي آن ضربه بزند. براي يك فيلمساز هيچ چيزي بهتر از اين نيست كه مردم فيلمش را به طور سالم تماشا كنند، مردم هم قطعاً از اين اتفاق استقبال ميكنند. به نظرم برنامه به اضافه مستند ميتواند با ادامه اين سياست براي مستندسازي كشور جريانسازي و شاخصههاي سينماي مستند را بيان كند. بايد به اضافه مستند به سمتي برود كه بينندگانش بدانند مستندي را كه از اين برنامه پخش ميشود در ديگر شبكههاي تلويزيوني نديدهاند. اما اين نقد هم به آنها وارد است، همه نوع مستند را بدون لحاظ درجهبندي كيفي پخش ميكنند، در حالتي كه بايد پخش فيلمها داراي جهتدهي و همراه با كمترين دخل و تصرف باشد تا بتواند به عنوان يك «90» براي مستند يا يك «هفت» سينماي مستندي باشد.
