تانكهاي تركيه با پشتيباني جنگندههاي اين كشور براي اولين بار در طي نيم دهه گذشته به صورت علني وارد خاك سوريه شدند تا از عمليات يك گروه وابسته به «ارتش آزاد سوريه» عليه شبه نظاميان داعش در شهر جرابلس به صورت مستقيم حمايت كنند. جرابلس كه در چند كيلومتري مرز تركيه قرار دارد آخرين دروازه داعش به جهان خارج محسوب ميشود و به همين دليل از اهميت زيادي در جريان مبارزه با اين گروه تروريستي برخوردار است. اما اهميت جرابلس تنها به اين مسئله ختم نميشود؛ در صورتي كه نيروهاي كرد در ادامه پيشروي خود موفق شوند جرابلس را به كنترل خود در آورند ميتوانند كانتونهاي جزيره و كوباني را به كانتون عفرين در غرب سوريه متصل كنند و بيش از هر زماني ديگر به آرزوي ديرينه خود، يعني منطقه مستقل كردستان در امتداد مرزهاي جنوبي تركيه نزديك شوند؛ مسئلهاي كه آنكارا آن را خط قرمز خود اعلام كرده و هشدار داده تحت هيچ شرايطي اجازه تحقق آن را نخواهد داد.
كردهاي سوريه تحت عنوان «يگانهاي مدافع خلق» در طول پنج سال گذشته ضمن برقراري رابطهاي مسالمتآميز با دولت مركزي توانستهاند مناطق تحت كنترل خود را در شمال سوريه افزايش دهند. هر چند دولت سوريه همواره با ترديد به تحركات كردها و همكاري آنها با امريكاييها نگاه ميكرد اما اولويت مبارزه با تروريستهاي تكفيري مانند داعش و القاعده حتي باعث ميشد دولت سوريه كمكهاي تسليحاتي و نظامي قابل توجهي به كردها بكند. از طرف ديگر، دولت سوريه با بازگذاشتن دست كردها در امتداد مرزهاي جنوبي تركيه در تلاش بود به نوعي در مقابل حمايتهاي آنكارا از گروههاي شورشي در شمال سوريه موازنه ايجاد كند و از اين طريق تركيه را تحت فشار قرار دهد.
كابوس اردوغانپس از گذشت بيش از پنج سال از جنگ سوريه، رجب طيب اردوغان نه تنها به هيچ يك از اهداف خود نرسيده بلكه ميبيند بيش از پيش كابوس تركيه در حال تحقق است كه همان شكلگيري منطقه مستقل كردي در جنوب تركيه است. شرايط براي اردوغان زماني بغرنجتر ميشد كه از يك طرف، روسيه در پي سرنگوني يك بمبافكن خود نوعي منطقه پرواز ممنوع در شمال سوريه عليه نيروي هوايي تركيه ايجاد كرده بود و از طرف ديگر، امريكاييها نه تنها توجهي به درخواست آنكارا براي ايجاد منطقه پرواز ممنوع نميكردند بلكه طي يك سال گذشته به صورت موثري به نيروي هوايي كردها تبديل شدهاند. مقامات امريكايي معتقدند كردهاي سوريه قابل اعتمادترين و موثرترين نيرويي هستند كه در جنگ عليه داعش روي زمين وجود دارند كساني كه آنكارا آنها را خطرناكتر از داعش توصيف ميكند. در چنين شرايطي بود كه شخصيتي مانند رجب طيب اردوغان حاضر به عذرخواهي از پوتين شد و همزمان كودتاي نافرجام به مثابه يك «هديه الهي» رخ داد تا اردوغان نيت واقعي متحدان خود را بشناسد و بگويد آنها كساني هستند كه از پشت خنجر ميزنند. گزارشها حاكي از آن است كه عوامل اصلي كودتا با بعضي مقامات امريكايي روابط بسيار نزديكي داشتند و اين باور در ميان افكار عمومي و مقامات تركيه به صورت جدي وجود دارد كه واشنگتن در كودتا نقش داشته است.
متعاقب اين تحولات ديپلماتيك، صحنه جنگ سوريه شاهد اتفاق مهمي بود؛ براي اولين بار طي پنج سال گذشته جنگندههاي ارتش سوريه مواضع كردها را در حسكه بمباران كردند؛ حسكه مركز استاني با همين نام در شمال شرقي سوريه است و كنترل آن عمدتا در دست كردها است و صرفاً بعضي مراكز امنيتي و دولتي از جمله فرودگاه در كنترل ارتش سوريه قرار دارد. ناظران حملات هوايي ارتش سوريه به حسكه را ارسال پيامي از سوي دمشق به آنكارا توصيف و آن را اولين نشانه همكاري مشترك آنكارا و دمشق براي مقابله با پروژه كردي تجزيه عنوان كردند؛ همكارياي كه به نظر ميرسد با ميانجيگري ايران پيش ميرود.
امريكا برسر دوراهي همكاري دمشق و آنكارا براي مقابله با تجزيه طلبي كردها روز چهارشنبه با ورود ارتش تركيه به شمال سوريه ابعاد تازهاي يافت. هر چند دولت سوريه در ظاهر ورود نظاميان تركيه را محكوم كرد اما ناظران معتقدند تركيه بدون جلب رضايت دمشق، تهران و مسكو نميتوانست وارد خاك سوريه شود و هدف اصلي اين اقدام نيز ممانعت از شكلگيري منطقه كردي است. روزنامه الشرقالاوسط گزارش داد كه مقامات سوري اخيراً با مقامات تركيه در آنكارا ديدار كردهاند. پيشتر روزنامه السفير از سفر يك مقام ارشد امنيتي تركيه به دمشق خبر داده بود. مولود چاووشاغلو، وزير خارجه تركيه، روز گذشته هشدار داد كه اگر كردها شهر منبج را رها نكنند، تركيه كاري را كه بايد انجام دهد، انجام خواهد داد. وي افزود: تا زماني كه نيروهاي كرد به شرق رودخانه فرات بازنگردند، تركيه به حملات خود ادامه خواهد داد. رجب طيب اردوغان نيز در سخناني بر لزوم حفظ يكپارچگي سوريه تأكيد كرد. او گفت: «تمام تلاش خود را براي تضمين وحدت اراضي سوريه به كار ميبنديم و همسايگان حق ندارند كه تصميماتشان را بر ملت سوريه تحميل كنند، تنها ملت سوريه حق دارد كه درباره مسئولان اين كشور تصميمگيري كند.» تحولات اخير در شمال سوريه، امريكا را در شرايط سختي قرار داده است. امريكا روز گذشته از عمليات تركيه در جرابلس حمايت كرد. تصميم براي حمايت از عمليات تركيه چندان براي امريكاييها خوشايند نبوده است چرا كه ميدانند باعث رنجش كردها از خود خواهند شد. در چنين شرايطي جو بايدن، معاون رئيسجمهور امريكا، روز چهارشنبه براي مذاكره با مقامهاي تركيه وارد آنكارا شده است. سؤالي كه هم اكنون اينجا مطرح است اينكه در صورتي كه تركيه بخواهد كردهاي سوري تحت حمايت امريكا را هدف قرار دهد، واكنش واشنگتن چه خواهد بود؟
