هوش اجتماعي (social intelligence) همان توانايي ارتباط برقرار كردن، كنار آمدن و سازش با ديگران و همچنين تشويق آنها به همكاري ثمربخش با خود شماست. تعريف واحدي از هوش وجود ندارد اما در رابطه با اين پرسش كه آيا هوش اجتماعي بخشي از شخصيت است نيز بهتر است بگوييم اين طور نيست و مفهوم اصلي هوش هيجاني - اجتماعي يكي از نكات كليدي است كه پروفسور هوارد گاردنر، روانشناس رشد و استاد دانشگاه هاروارد نيز همواره به اين امر تأكيد كرده است. اين در حالي است كه ما انسانها اگر بخواهيم در زندگي متعادل بوده و درست رفتار كنيم نيازمند معاشرت هستيم. نوع رفتار و معاشرت ما به ميزان هوش اجتماعيمان برميگردد. شايد باورتان نشود اما باور كنيد كه يكي از ويژگيهاي كساني كه داراي هوش اجتماعي نيرومند هستند لبخندي است كه در مقابل ديگران بر لب دارند. لبخند زيباترين هديه خداوند است كه بر چهره هر انسان به وديعه گزارده شده است.
هوش اجتماعي چيست؟هميشه در زندگي حوادث و لحظههايي وجود دارد كه انسان را غافلگير كرده و در هر شبانهروز اتفاقاتي بر سر راه ما قرار ميگيرد كه چگونگي توانايي ما را در مقابله با كنار آمدن با اين پيشامدهاي روزمره به چالش ميكشد. در زندگي برقراري ارتباط و معاشرت نقش مهمي در برخورد ما با مسائل و ناگواريهاي روزگار بر عهده دارد. در روابط اجتماعي و ارتباط مثبت و كارآمد در جمع، نظر ديگران را به خود جلب ميكنيم كه هم باعث رضايت خودمان ميشود و هم اثري مثبت را بر ديگران بر جاي ميگذاريم. در واقع زماني كه در اين نوع ارتباط و معاشرات با ديگران راه درست را انتخاب ميكنيم، ما داراي هوش اجتماعي هستيم. در كل اگر بخواهيم هوش اجتماعي را تعريف كنيم بايد بگوييم داشتن توانايي در برقراري ارتباط مثبت و مؤثر با ديگران را هوش اجتماعي ميگويند.
بهتر است مسئله را با مثالي ساده بشكافيم تا راحتتر به معني هوش اجتماعي پي برده و اهميت آن را در زندگي درك كنيم. شخصي با مدرك مهندسي در يك شركت مشغول به كار است و به راحتي از عهده مسئوليتهاي شغلي خود بر ميآيد. اين مهندس در برنامهريزي و مشاوره در شركت بسيار خوب عمل ميكند اما همين شخص اگر در يك جمع يا جلسهاي قرار بگيرد كه مجبور باشد صحبت و با ديگران ارتباط برقرار كند دچار مشكل شده، دهانش خشك ميشود، قلبش تندتر ميزند و عرق سردي تمام وجودش را فراميگيرد.
دستهبندي هوش اجتماعي
اگر بخواهيم هوش اجتماعي را دستهبندي كنيم، بالاترين هوش اجتماعي را رهبران كاريزماتيك سياسي فراتر از درجه عالي دارند. آنها ميتوانند احساس و انديشه جامعه را مديريت كرده و از بحران عبور كنند. از طرفي ديگر افرادي نيز وجود دارند با هوش اجتماعي پايين. مانند افراد مبتلا به اختلالات رواني و مبتلايان به اوتيسم يا افراد افسرده كه بيماريشان دورهاي بوده و بر اثر حوادثي چون تعرض، جنگ، سيل و زلزله دچار افسردگي شديد شدهاند.
زورگوها هوش اجتماعي پاييني دارندافراد زورگو با له كردن احساسات و قرباني كردن ديگران و ناديده گرفتن حق و حقوق افراد ديگر شايد در زمان كوتاه به اهداف خود برسند اما اين پيروزي و موفقيت دائمي نبوده و در نهايت از بين خواهد رفت. مانند پدر كه به افراد خانواده خود زور ميگويد، آن هم به اين خاطر كه راه ارتباط برقرار كردن صحيح با افراد خانواده خود را نميداند.
خانواده پدرسالار بيترديد آسيبپذير خواهد بود. چراكه در آن حرف اول و آخر را يك نفر كه قدرت خود را اعمال ميكند ميزند. در اين جا منظورمان همان مرد يا پدر خانواده است. در اين خانوادهها افراد خانواده نميتوانند بنشينند و به راحتي عقايد و نظرات خود را بيان كنند. در نتيجه كانون گرم خانواده تبديل به سربازخانهاي ميشود كه سربازان تنها از يك شخص كه فرمانده است اطاعت بيچون و چرا داشته باشند. بيشترين كسي كه در اين خانواده آسيب ميبيند خود پدر خانواده است كه به علت ناتواني در برقراري ارتباط صميمانه و درست با ديگر اعضاي خانواده دچار يك نوع انزوا و تنهايي پنهان ميشود. در واقع چنين شخصي داراي هوش اجتماعي پاييني است. روانشناسان و صاحب نظران اين حوزه معتقدند كه هوش اجتماعي يكي از 10 هوش زباني، عاطفي، ارتباطي، رياضي، عاطفي، ديداري، بدني، ميان فردي و فضايي است. در اصل قدرت كنار آمدن و ارتباط برقرار كردن را هوش اجتماعي ميگويند.
چگونه هوش اجتماعي را تقويت كنيم؟براي بالا بردن هوش اجتماعي ميتوان چند نكته را مد نظر قرار داده و روي آنها كار كرد. نكاتي همچون هماهنگي حركات بدن با گفتار، هنر شنونده بودن، چگونگي برقراري ارتباط، برچسب نزدن به ديگران، دوست داشتن ديگران و موفقيت و احساسات ديگران برايمان مهم باشد. سعي كنيم در برقراري ارتباط دقت داشته باشيم و حتي در حفظ نام ديگران كوشا باشيم. ميدانيم كه مغز قدرتمندترين، كاملترين و پيچيدهترين عضو بدن بوده و به عنوان مهمترين ارگان در جهان اندام شناخته شده است. مغز هنگام برقراري ارتباط با ديگر ارگانها نياز به بهكارگيري تمام نيرو و توان خود دارد، در نتيجه در اين رابطه تمام قواي خود را به كار ميگيرد.
ويژگيهاي افراد داراي هوش اجتماعياز اينكه خودتان هستيد اطمينان حاصل كنيد. اين يعني داشتن ديد وسيع در زندگي. يعني بايد بدانيد كه به كجا ميرويد. علاقه داشتن پايدار نسبت به ديگران، احترام قائل شدن براي ديگران، داشتن نگرش مثبت، قدرشناس و قدردان محبت ديگران بودن و نشان دادن اين در رفتار خود. هديه دادن نيز جزو خصوصيات بسيار خوب و پسنديده افراد داراي هوش اجتماعي است كه علاوه بر بالا بردن و تقويت ارتباطات اجتماعي محبت و دوستي را نيز بين ما و ديگران تقويت ميكند. همچنين اهميت دادن و ارزش قائل شدن براي آداب و سنن ديگر افراد نيز جزئي از خصوصيات افراد داراي هوش اجتماعي است. انسان يك موجود اجتماعي است و هر انسان براي اينكه بتواند زندگي بهتري داشته باشد و از آن لذت ببرد نياز به زندگي در اجتماع و برقراري ارتباط با ديگر افراد دارد.
هوش اجتماعي و زندگي زناشوييهوش اجتماعي نه تنها در بيرون از خانه و در اجتماع بلكه در خانه و بين يك زن و شوهر نيز ميتواند تأثير بسياري داشته و در روابط زناشويي نمود پيدا كند. به طوري كه ميدانيم و شاهد هستيم هميشه در خانوادهها بگو مگو و تنشهايي وجود دارد كه اين خود ناشي از ناتواني در برقراري ارتباط طرفين با يكديگر است.
هوش اجتماعي در زنان و مردان متفاوت است. به طور مثال زنان در حوادث و ناملايمات و چالشهاي زندگي بسيار بهتر و مثبتتر از مردان ميتوانند خود را با شرايط هماهنگ كرده و با مسائل مختلف كنار بيايند. در آخر چند توصيه براي داشتن يك ارتباط مناسب و مثبت به منظور بالا بردن هوش اجتماعي در خود براي معاشرت بهتر با ديگران ميآوريم.
هميشه لبخند بزنيملبخند بزرگترين و زيباترين هديه خداوند متعال است كه به هر انساني عطا شده است؛ پس چرا نبايد از اين هديه خدادادي در زندگي خود استفاده كرده و تنها با تبسمي بر لب آن را به تمام كساني كه با آنها ارتباط داريم هديه بدهيم؟
لباس مناسب بپوشيم ظاهر و لباسي كه ما ميپوشيم در برقراري ارتباط با ديگران نقش بسزايي دارد. پوشيدن لباسهاي تميز، مرتب و مناسب نشان از احترام ما به طرف مقابل است. نشاندهنده اين است كه ما ميخواهيم با او ارتباط برقرار كنيم. اين مسئله در پايداري روابط تأثير فراوان دارد.
خوش برخورد باشيمبا حالت خوشبينانه احوالپرسي كنيم. طوري باشيم كه هنگام احوالپرسي از خود انرژي مثبت به ديگران صادر شود. سعي نكنيم با شتاب و بدون توجه به طرف مقابل از او جدا شويم. چراكه شايد اين آخرين برخورد و ديدار بين ما و طرف مقابلمان بوده و در آينده با خود بگوييم كاش ميتوانستم دوباره او را ببينم و بهتر او را بشناسم. امكان دارد به خاطر اين موضوع هميشه دچار پشيماني شويم. پس چه خوب است كه در برقراري ارتباط با ديگران وسواس به خرج داده و نقاط ضعف خود را برطرف كنيم. اين رفتاري پسنديده است كه در تقويت نكات ذكر شده بكوشيم تا هم خودمان از زندگي اجتماعي خود راضي باشيم و هم ديگران از همكلامي با ما لذت كافي ببرند.
منبع: www.karlalbrecht.com
مترجم:بهنام صدقي
