امروزه در توليد آثار مذهبي در سينما نوعي رويكرد شبهروشنفكري نفوذ كرده و برخي سعي ميكنند تا با جنجالي كردن فيلمهايشان، خود را در دل مردم جا كنند؛ هر چند كه مردم با بينش و آگاهي از اين نگاه بيزارند و نميگذارند به اعتقاداتشان خدشهاي وارد شود.
محمدتقي فهيم منتقد باسابقه كه همزمان با آغاز ايام سوگواري ماه محرم در مورد چگونگي توليد فيلمهاي تاريخي و مذهبي با خبرنگار سينماپرس سخن ميگفت در همين زمينه ادامه داد: ما بايد از خودمان سؤال كنيم چرا تا به امروز تعزيهها از استقبال خوب مردم برخوردار هستند؟ به دليل آن است كه كليت تعزيه هيچگاه تغيير نميكند و تعزيهها در چارچوب فرهنگ ديني و مذهبي مردم هستند.
وي افزود: سينماگران ما بايد به فرهنگ مردم توجه كنند و به جاي آنكه به شكل خرافي و سطحينگرانه به مسائل مذهبي بپردازند بايد قصههاي خود را بر اساس آموزههاي ديني مردم به رشته تحرير دربياورند تا ستايش مردم را در پي داشته باشند؛ اما متأسفانه به دليل راحتطلبي فيلمسازان ما امروزه دنبال خلق يك اثر جديد نيستند و وابستگي فكري شديدي به منابع ديگر پيدا كردهاند.
اين منتقد سينما در بخش ديگري از صحبتهايش با تأكيد بر اينكه تاكنون بسياري از فيلمسازان آثار مذهبي در ايران به سمت و سوي تابوشكني پيش رفتهاند و قصدشان ايجاد جنجال در جامعه رسانهاي بوده است اظهار داشت: تابوشكني در آثار مذهبي نه پسنديده است و نه براي مخاطب جذابيت دارد؛ اينكه برخي از فيلمسازان به اصرار ميخواهند تصويري از چهره ائمه اطهار(ع) يا امامان معصوم(ع) نشان دهند نه تنها مسئلهاي را حل نميكند بلكه باعث ميشود تا يك تنفر عمومي نسبت به اين نوع فيلمها به وجود آيد چراكه فيلمسازان با اين كارشان اعتقاد مذهبي مردم را به عبارتي به سخره ميگيرند.
وي ادامه داد: اين در حالي است كه در فيلمهاي ماندگاري كه با رويكرد مذهبي ساخته شدهاند ما هيچگاه شاهد چنين اتفاقاتي نبودهايم. به عنوان مثال در فيلم «الرساله» ساخته مصطفي عقاد ما هيچ تصويري از پيامبر اكرم(ص) يا امامان معصوم(ع) مشاهده نميكنيم اما عطر و بوي پيامبر در سراسر فيلم استشمام ميشود و با كارگرداني خلاقانه اين فيلمساز و استفاده درست وي از عناصر لازم در يك اثر، ما پيامبر را در كنار خود احساس ميكنيم.
فهيم با اشاره به اينكه اگر فيلمسازان براي ساخت آثار مذهبي در چارچوب اعتقادات مردم فيلم بسازند هيچ مشكلي براي آنها به وجود نخواهد آمد خاطرنشان كرد: ما بايد در كنار اين مسئله به خلاقيت هنري از لحاظ كشمكش دراماتيك داستان نيز توجه داشته باشيم و به جاي گرتهبرداري از آثار بزرگ سينماي دنيا يا تقليد از سينماي هاليوود دست به تجربه جديد و منحصر به فردي بزنيم.
وي در ادامه سخنانش اظهار داشت: يكي از مهمترين آفتهاي موجود بر سر راه فيلمسازي مذهبي، نگاه تجاري برخي فيلمسازان و تهيهكنندگان نسبت به اين نوع سينماست؛ اگر در دهه ۶۰ و اوايل انقلاب، فيلمسازان با شور و حس و حال معنوي در اين حوزه فيلم ميساختند الآن براي آنها ماديات حرف اول و آخر را ميزند و حاضر نيستند به خاطر اعتقاداتشان سختي تحمل كنند.
وي با تأكيد بر اينكه گويا اعتقادات گذشته از ميان برخي سينماگران رخت بسته است اظهار داشت: در حال حاضر اولين نكتهاي كه براي فيلمسازان حائز اهميت است داشتن دفترهاي توليد با اجارههاي سنگين چند 10 ميليون توماني است و اينكه بتوانند با سر و صدا و جنجالآفريني اقدام به ساخت فيلم كنند؛ اين در حالي است كه ماديگرايي تمامي خلاقيتهاي ذهني آنها را از بين ميبرد و باعث ميشود تا فيلمسازان مانند گذشته نتوانند فيلمهاي ارزشمند بسازند. فهيم در ادامه اين گفتوگو تصريح كرد: گويا برخي فيلمسازان ما از خود دور شدهاند و همين باعث شده تا متن و بطن آثارشان با ديدگاهها و ارزشها و باورهاي مردم همخواني نداشته باشد؛ فيلمنامههاي ما در زمينه توليد آثار مذهبي و تاريخي نشان ميدهد كه به نوعي بيسوادي بر سينماي ما حاكم شده و دليلش هم اين است كه ديگر هيچ فيلمسازي مانند سالها قبل براي مطالعه وقت نميگذارد. فهيم سپس تأكيد كرد: ما در سينماي مذهبيمان نياز به يك آسيبشناسي جدي داريم تا ديگر شاهد توليد آثاري بر ضد اعتقادات و سلايق مخاطبان نباشيم؛ فيلمسازان ما بايد به اين امر واقف باشند كه براي توليد يك فيلم مذهبي و تاريخي به آنچه از سالها قبل در بطن مردم نهادينه شده نياز است و ساخته آنها بايد از لحاظ شرعي، عرفي و قانوني از نظرات آنها تبعيت كند؛ سينماي ما اگر در اين راستا گام بگذارد ما ميتوانيم شاهد توليد آثار خوبي در اين زمينهها باشيم.
اين كارشناس سينما با اشاره به اينكه براي توليد يك اثر ساده سينمايي نياز به حداقل هشت ساعت مطالعه روزانه است خاطرنشان كرد: فيلمسازان براي توليد آثار مذهبي بايد مطالعات گستردهاي در زمينه كتب مذهبي، ديني، تاريخي، اجتماعي و... داشته باشند تا بتوانند يك اثر باورپذير و قابل لمس را براي آحاد افراد جامعه توليد كنند اما متأسفانه بسياري از فيلمسازان فعلي ما تنها مدعي هستند و نتيجه كارهايشان آثار ضعيفي از آب درميآيد كه هيچ مخاطبي ميل و رغبت براي تماشاي آن از خود نشان نميدهد.
وي در خاتمه گفت: فيلمسازان همواره بايد خود را با مطالعه بهروز كنند و براي توليد يك اثر تاريخي و مذهبي، پژوهشهاي مكفي انجام دهند و از خبرگان و كارشناسان علوم ديني و مذهبي براي توليد آثارشان نظر بخواهند تا اثرشان پربار، عميق و غني شود.
