به نظر ميرسد در سالهاي اخير، با توجه به پديده ارتباطات الكترونيك و رسانهاي، سبك زندگي اكثر نوجوانان و جوانان ايران روز به روز، به كلي در حال زير و رو شدن است و بر همين اساس هم هر روز شاهد اعتراض و هشدار خانوادهها، مراجع و علما به اين نوع وضعيت و سبك زندگي هستيم. بنابراين بايد توجه داشت پديده تقابل سنت و مدرنيته، منحصر به جامعه ايراني نبوده، بلكه اغلب كشورهاي در حال توسعه و پيشرفته هم با اين مسئله دست و پنجه نرم ميكنند، به طوري كه در حال حاضر به راحتي ميتوان مصاديق آن را در بين كلانشهرها از جمله تهران، اصفهان، شيراز، تبريز و... بيش از ساير شهرهاي ايران به راحتي مشاهده كرد. با اين وضعيت به نظر ميآيد در سالهاي اخير گرايش نوجوانان و جوانان ايراني به سرگرميهايي چون پارتيها، مد و مارك، مديريت بالاي بدن، گوش دادن به موسيقي پاپ خارجي و ايراني، سفرهاي سياحتي خاص، تلفن همراه، اتومبيل شخصي، غذاهاي سريع، شبنشيني پاي ماهواره، وبگردي و... زياد شده كه اين امر نشاندهنده سبك زندگي مدرن جامعه ايراني و به خصوص نوجوانان و جوانان است. به هر حال آنچه در اين راستا مهم به نظر ميرسد اين است كه جامعهشناسان، روانشناسان و كارشناسان حوزه آسيبهاي اجتماعي بر اين باورند كه سبكهاي زندگي در دوران مدرن به نوعي شكلدهنده هويت شخصي و اجتماعي افراد است. با اين حال، همين سبكهايي كه امروزه در جامعه با آن روبهرو هستيم و اكثر جوانان كشورمان نيز به نوعي با آن زندگي ميكنند، متاثر از عوامل بسياري چون اقتصاد، سياست، فرهنگ و همين طور مذهب است.
به سخن ديگر، انسانها براي داشتن يك زندگي سالم و راحت، به سبك و الگوي خاصي از زندگي نياز دارند كه به نظر ميآيد در دين اسلام بيش از هر آيين ديگر به اين مسئله توجه شده است، چراكه با بررسي منابع اسلامي موجود كه قرآن جزو اصليترين منبع و مرجع اين موضوع است، سبك زندگي انسانها در حقيقت بخش اصلي تمدن اسلامي بوده و است.
از اين رو، اسلام به عنوان كاملترين و جامعترين دين الهى شفافترين حق و حقوق، خوشبختى و رستگارى انسانها را در قرآن بيان كرده و در آيات متعددى به اين موضوع پرداخته است. بدون ترديد نوجوانان و جوانان هم براي داشتن زندگي خوب و ايدهآل و همچنين برخوردار از امنيت رواني و اخلاقي به يك سبك زندگي درست نياز دارند كه در اين ميان به يقين قرآن بهترين شيوه و سبك زندگي را براي تمامي جوامع بشري معرفي كرده است. اما واقعيت اين است كه سبك زندگي مبتني بر آموزههاي قرآني و اسلامي كه در عين حال روزآمد باشد به جوانان و نوجوانان معرفي نكردهايم. همچنين در اين راستا، بزرگان و كارشناسان ديني ما معتقدند جوانان در گذشته با مسائل اعتقادي، ديني و به ويژه با قرآن پيوند ويژهاي داشتهاند، ولي از زمان گسترش شبكههاي مجازي، ماهواره، اينترنت، فرهنگ غرب و مدرنيته، سبك زندگي بسياري از نوجوانان و جوانان عوض شده كه اين امر مشكلات زيادي را براي خانوادهها و جامعه ايجاد كرده است. به هر حال، سؤال مهمي كه امروزه ذهن بسياري از خانوادهها، جامعهشناسان، روانشناسان و دستاندركاران بررسي مسائل آسيبهاي اجتماعي را به خود مشغول كرده، اين است كه علت گرايش نوجوانان و جوانان به فرهنگ غرب و مدرنيته در دهههاي اخير چيست و چرا جوانان ايراني به اين سرعت گرفتار سلطه فرهنگ غرب و شرق شدهاند و راه چاره در اين زمينه چيست؟
در نهايت، با طرح اين پرسشها كه چرا اين همه سبك زندگي جوانان ايراني تغيير كرده است؟ علت گرفتاري جوانان و نوجوانان در عصر حاضر چيست؟ چرا ما جوانان ايران به اين سرعت از فرهنگ و سبك زندگي ايراني- اسلامي فاصله گرفتهايم و عقب ماندهايم و غربيها پيشرفت كردهاند؟ در پاسخ بايد گفت يكي از علل مهم مشكلات نوجوانان و جوانان ما در دهههاي اخير، خودباختگي به فرهنگ بيگانه و غرب و به خصوص فاصله گرفتن از باورها و اعتقادات ديني و عمل نكردن به فرامين و دستورات صريح و نجاتبخش قرآن كريم است.
*
پژوهشگر حوزه فرهنگ، دين و رسانه
