چند سالي است که تالاب انزلي بستري براي ورود حجم بالای رسوبات و فاضلابهای خانگی، صنعتی و کشاورزی شده و آلودگي روز افزون آب اين تالاب حيات گونه هاي گياهي و جانوري اين اکوسيستم را مورد تهديد قرار داده است. تقریباً فاضلاب تمام خانه های مسکونی و اغلب کارخانه ها و کارگاه های صنعتی واقع در اطراف تالاب به درون آن و یا به داخل رودخانه هایی که به تالاب می ریزند سرازیر می شوند. از دیگر دلایلی که موجب تهدید تالاب انزلی شده، افزایش سطح رسوبهاست که باعث کاهش عمق این تالاب شده، همچنین تغییر کاربری زمینها و تبدیل بخشی از «اراضی حاشیه تالاب» به زمینهای کشاورزی هم از ديگر عوامل تهديد کننده اين تالاب محسوب مي شود. در کنار اين مشکلات هميشگي و چند ساله که سبب کاهش چشمگير آب اين تالاب و تهديد زندگي گونه هاي گياهي و جانوري شده است بروز برخي پديده ها چون رويش گياه آزولا و سنبل آبي راه نفس را بر اين تالاب بسته است.
سنبل آبي هم به جنگ تالاب آمد
در کنار تمام مشکلاتي که درچند سال اخير کمر به نابودي بزرگترين تالاب بين المللي جهان بسته هرز چندگاهي عامل جديدي به جمع تهديد کنند گان اين اکوسيستم زيبا افزوده مي شود. پس از آزولا حالا انگار نوبت به زورآزمايي سنبل آبي با تالاب انزلي رسيده است. چندي پيش انتشار خبر رويش سنبل آبي در منطقه سياه کيشم، جنوبي ترين بخش تالاب انزلي، بارديگر دوستداران اين اکوسيستم را نگران کرد. گياه زيبايي که بنا به گفته کارشناسان، تهديد جدي براي نگين طبيعت استان گيلان محسوب مي شود. اين گياه بوته اي بيش از 50 سانتيمتر ارتفاع دارد و به صورت بسيار متراکم داخل آب رشد مي کند تا آنجا که تراکم آن مانع از عبور قايق ها شده و مسير آبراهه ها را مسدود مي کند. از طرفي گستردگي اين گياه در سطح آب مانع تابش نور خورشيد به آب تالاب مي شود. اگرچه دليل اصلي پيدايش و رشد تعداد اين سنبل ها در قسمت انتهايي تالاب هنوز مشخص نيست اما برخي کارشناسان و فعالان اين حوزه از جمله علینژاد کارشناس ارشد محیط زیست گیلان معتقدند: سهلانگاریها در خصوص واردات سنبل آبی به کشور سبب پيدايش و رشد روز افزون اين گياه در منطقه شده است. از آنجایی که سنبل آبی به عنوان گل خانگی هم مورد استفاده قرار میگیرد، ممکن است به عنوان گل خانگی وارد کشور شده باشد.البته فرضيه ديگري نيز در اين خصوص مطرح است و برخي ديگر معتقدند علت شکوفایی این گونه گیاهی مي تواند غنی شدن آب تالاب عینک( واقع در شهر رشت و دومين تالاب بزرگ استان گيلان) از مواد مغذی و آلی بر اثر ورود فاضلابهای خانگی و صنعتی و کشاورزی باشد! مشکلي که سالهاست به عنوان عامل اصلي نابودي تالاب انزلي مطرح شده اما هنوز اقدام اساسي براي رفع آن انجام شده است.
از آنجا که اين گیاه در ابتدای فصل تابستان به سرعت رشد میکند و با شروع فصل سرما، سریعاً خشک شده و لاشبرگهای آن به بستر تالاب میریزد، انتظار مي رود تا زمان رسيدن مجدد فصل گرما که اين گیاه به سرعت رشد میکند و وارد چرخه زندگي مي شود اقدام اساسي براي ريشه کني اين گونه گياهي از سطح تالاب انجام شود در غير اينصورت پس از اتمام فصل سرما این چرخه و روند ادامه پیدا میکند. علاوه بر اين نگراني ديگر از تداوم حيات سنبل آبي در تالاب انزلي ورود ان به درياچه خزر است چرا که متاسفانه بزرگترين درياچه دنيا همواره پذیرنده نهایی تمام مشکلات زیست محیطی گیلان بوده و تداوم حضور سنبل آب مي تواند تهديدي براي اکوسيستم اين درياچه هم محسوب شود.
آزولا از کجا آمد و چه شد؟
بيش از دو دهه است که گياه آبزي آزولا به آبگيرهاي استان گيلان به ويژه مرداب انزلي راه پيدا کرده و حيات آبزيان اين مرداب را به مخاطره انداخته است. این گیاه بر PH و میزان فتوسنتز آب اثر منفي داشته، مشکلات اکسیژن رسانی زیادی برای آبزیان ایجاد میکند و سبب افزایش گیاهان ناموزون میشود از اين رو آشفتگیهای زیادی را در طبیعت ایجاد کرده و حیات وحش و زیستگاه پرندگان و آبزیان را به مخاطره میاندازد. اين گياه که به منظور انجام تحقيقات به مراکز پژوهشي استان آورده شده بود از طرق مختلف به تالاب راه پيدا کرد و از آنجا که شرایط برای رشد و تکثیر این گیاه مهیا بود به سرعت شروع به گسترش کرد. پس از آن اقداماتي براي جلوگيري از تکثير آن انجام شد اما از آنجا که این گیاه به صورت جنسی و غیرجنسی تکثیر پیدا میکند توانست حضورخود را در منطقه حفظ کند و سبب از بین رفتن گونههای گیاهی ارزشمند بومی شود. اگرچه ورود اين گياه به تالاب انزلي در اثر اهمال کاري و بي توجهي مسئولان ايجاد شد اما محدوديت هاي موجود براي مقابله با آن سبب گسترش روز افزون اين گياه و تهديد جدي حيات اين اکوسيستم شد مطئله اي که همچنان به قوت خود پابرجاست.
