مسجد خانه
خداست و در آیات قرآن کریم درباره تعمیر و نگهداری آن توصیههای بسیار داریم. اما
امروز بیشتر این وظیفه بر عهده هیأت امنا و خادم مسجد است و مشارکت مردمی به
اندازهای که باید باشد، نیست. مثلا اگر به بنده و حضرتعالی بگویند که یک هفته
خادم افتخاری حرم امام رضا(ع) باشید، ما با جان و دل میپذیریم، اما اگر بگویند
خادم افتخاری مسجد محلهتان باشید و حتی نظافت هم نکنید، فقط هفتهای یک ساعت وقت
بگذارید که درب مسجد بیشتر باز بماند، شاید چندان استقبال نکنیم یا لااقل آن را
برای خودمان افتخار ندانیم. به نظر شما چطور میشود این ذهنیت را اصلاح کرد؟
ابتدا
باید این را اعتراف کنم و بگویم تاکنون هر کس در مسجد زحمت کشیده و تلاش کرده،
خالصانه بوده است؛ اعم از هیات امنا، خادم، روحانی و نیروی فرهنگی. این تلاشها ما
به ازای مادی نداشته لذا قربه الیالله بوده است. اگر هم حقالزحمهای به خادم یا
امام جماعت داده شده، اصلا چیز قابل توجه نبوده است. بنابراین توقع میرود که همه
در قبال مسجد احساس مسئولیت کنند و خادمی مسجد یک مساله فراگیر شود. یعنی اگر یک
مسجد بعنوان مثال به هر دلیلی نجس شود، بر همه مسلمانان واجب است که آن مسجد را
تطهیر کنند و این وظیفه یک نفر نیست. اما اگر فردی اقدام کرد، این تکلیف از عهده
بقیه مسلمانان ساقط است. خدمت در مسجد باید به فرهنگ عمومی تبدیل و فراگیر شود و
همه در قبال مسجد احساس مسئولیت داشته باشند که به نظر من رسانهها و شبکه تبلیغ
در این زمینه میتوانند نقش بسیار مثبتی را ایفا کنند.
در برخی
مقاطع مانند اعتکاف اقبال جوانها به مسجد بسیار زیاد است. به نظر شما یک مسجد چه
مولفههایی باید داشته باشد که برای یک جوان جذاب باشد؟
اولا
تعداد مساجد مورد نیاز کشور بسیار کمتر از چیزی است که باید باشد. در همین تهران
شما اگر برخی از محلهها را ببینید مثلاً شمال اتوبان حکیم، جزء مناطق محروم از
حیث مسجد هستند. یعنی در این مناطق مسجد به اندازه کفایت وجود ندارد. اما در بعضی
مناطق هم مساجد متراکم هستند، مثلا یک روستا تعداد خانوار چندانی ندارد اما سه ـ
چهار مسجد دارد، در صورتی که آن آبادی به یک مسجد بیشتر نیاز ندارد. اما در کل
نیاز مردم ما به مساجد بیش از مساجد موجود است.
مطلب دوم،
اینطور نیست که فقط در ایام اعتکاف جوانها از مساجد استقبال کنند. اگر به همین
مساجدی که نماز جماعت برگزار میشود مراجعه کنید میبینید که درصد قابل توجهی از
نمازگزاران محترم را همین جوانان تشکیل میدهند. ما میتوانیم بگوییم جوانان ظهر
در فلان مسجد نبوده و در دانشگاه یا مدرسه بودند. اما مگر در شبهای احیاء یا دعای
ندبه یا دعای کمیل غیر از جوانها هستند؟! همینطور امروزه ارتباطات مردمی مخصوصا
نسل جوان برای فراگیری آموزههای دینی فراهم شده و از غیر مسجد هم میتوانند پاسخ
شبهات خود را دریافت کنند. لذا ممکن است برخی نیازشان را از طریق تلویزیون و شبکهها
و اینترنت رفع کنند. مثلا در ایام ماه مبارک رمضان که تقریبا مردم در مساجد حضور
دارند تعدادی هم هستند که نمیتوانند در مساجد حضور پیدا کنند. مقام معظم رهبری در
بیاناتشان میفرمایند که وقتی مراسم احیا از تلویزیون پخش میشود چه ایرادی دارد
مراسم احیا را مقابل تلویزیون و همراه با آن برگزار کرد.
این موضوع برای افرادی است که عذری
دارند اما نباید تلویزیون رقیب مسجد شود.
بله درست
است تلویزیون نباید رقیب شود و اساساً هم رقیب مسجد نیست. هر کدام کارکرد خاص خود
را دارند. ما میتوانیم کارکرد مساجد را افزایش دهیم تا از وضعیت فعلی ارتقاء یابد
و فقط به برگزاری این گونه مراسم یا حداکثر سه نوبت نماز جماعت بسنده نشود. میشود
در مساجد فعالیتهای آموزشی، مطالعاتی، مشاورهای و ... را فراهم کرد، گروههای
مطالعاتی و حلقههای درسی در مساجد شکل داد که جوانها بیایند و استفاده کنند. من
بعضی مساجد رفتم که صدها نفر برای مطالعه در کتابخانهای که فراهم کردهاند حضور
دارند؛ به محض اینکه وقت نماز میشود کتابخانه تعطیل شده و همه آن افراد در نماز
جماعت حضور پیدا میکنند. باید اولیاء و متصدیان مساجد نسبت به کارکردهای مسجد
تدابیری را اتخاذ کنند تا وضعیت موجود بهتر شود. چون از صدر اسلام مساجد پایگاه
مردمی و فعالیتهای اجتماعی بوده و میبینیم که در صورت وقوع یک حادثه در نقطهای
از کشور چه جنب و جوشی در مساجد شکل میگیرد. این یک کارکرد است. پس میشود با
تعریف کارکردهایی این حضور و فعالیت جوانان را در مساجد بهبود بخشید.
فرمودید که اولیاء مساجد کارکردهایی
پیشبینی کنند؛ در رأس این افراد، امام جماعت مسجد است. امام جماعت چه ویژگیهایی
باید داشته باشد تا برای جوان جذاب باشد؟ آیا شما موافق هستید که این امام جماعت
بتواند از تکنولوژی روز برای تبیین دین و رفع نیاز مأمومین استفاده کنید؟
بله حتما.
اگر یک مسجد بخواهد عامل جذب باشد بجز آن کارکردهایی که گفته شد، میبایست نور
مسجد و سیستم صوتی و آراستگی و چیدمان اقلام داخل مسجد مناسب باشد. بخشهای مختلف
مسجد باید ارتباط منطقی با هم داشته باشند؛ گاهی اوقات پیدا کردن دفتر یک مسجد
بسیار سخت است. یا اگر کسی بخواهد وضوخانه یا کتابخانه را پیدا کند به سختی پیدا
میکند چون برای بخشهای مختلف مسجد ارتباط منطقی تعریف نشده است. نور مسجد یا
سیستم صوتی نباید آزار دهنده باشد، آراستگی و رنگی که در مساجد به کار میبرند
باید بتواند افراد را حفظ کند. اینها از نکات بصری است که در نگاهداشت افراد در
مسجد بسیار مهم و نقشآفرین است.
امام
جماعت نیز باید همه وارستگیها را داشته باشد. اگر میخواهد نماز بخواند حتما باید
با قرائت خوب بخواند. اگر میخواهد با مأمومین ارتباط داشته باشد باید با اخلاق
حسنه باشد. اگر میخواهد به سوالات مأمومین و نمازگزاران پاسخ دهد باید حوصله
داشته باشد و برای این کار وقت بگذارد. باید بتواند با مردم ارتباط برقرار کند. من
مساجدی را دیدهام که اگر شخصی چند روز نتواند در مسجد حضور پیدا کند سراغش را میگیرند؛
اگر بچهای در آن محل متولد شد با یک هدیه کوچک مثل یک کتاب تربیتی کوچک به سراغ
آن خانواده میروند. وقتی ازدواجی صورت میگیرد به آنها تبریک میگویند. همینطور
در مسائل شرعی و مصیبتهایی که برای افراد پیش میآید. این ارتباطات عامل جذب است!
متصدیان مسجد نباید این مسائل را نادیده بگیرند و غفلت کنند. مردم هم باید صداقت و
صلاحیت را در این اولیاء کاملا مشاهده کنند. اگر اینگونه باشد مردم جذب میشوند.
متصدیان باید ویژگیهای لازم را داشته باشند تا بتوانند دیگران را جذب کنند و
افراد جذب شده در مسجد ماندگار شوند.
