هرچند شهرها آلودگي و آلايندگي توليد ميكنند و هزينههاي بسياري براي جمعآوري زبالههاي شهري و صنعتي صرف ميشود ولي با توسعه و پيشرفت تكنولوژي، زبالههاي توليدي كه از آنها به عنوان زباله كثيف نامبرده ميشود ديگر آلودهكننده محيط زيستشهري به شمار نميآيند به شرط آنكه علاوه بر اجراي طرح تفكيك از مبدأ، طرح مديريت پسماند نيز به شكل صحيح و منظم به اجرا درآيد. در اين ميان پايتخت 10 ميليوني با توليد روزانه 7تا8 هزار تن انواع زباله تر و خشك گامهاي بلند براي جلوگيري از تخريب زيست شهري برداشته است هرچند بسيار دير ولي احداث اولين كارخانه توليد انرژي از زباله در حال اتمام است و در آستانه بهرهبرداري قرار دارد تا علاوه بر حفظ محيطزيست، انرژي الكتريكي حاصله نيز به چرخه مصرف بازگردد؛ گامي كه ميتواند در شرايط كنوني كه با كمبود آب براي توليد انرژي الكتريكي مواجه هستيم كشور را به سوي توسعه پايدار سوق دهد.
بد نيست بدانيم كه در برخي مناطق پايتخت طي روز حتي تا سه بار زبالهها جمعآوري و حمل ميشود كه هزينههاي بسيار زيادي بر شهر تحميل ميكند و ميزان جمعآوري زباله در مناطق 22گانه، روزانه حدود 7 هزار و 500 تن است كه اين ميزان در ايام پاياني سال به روزانه12 هزار تن ميرسد و سالانه 450 ميليارد تومان براي جمعآوري زباله پايتخت هزينه از جيب شهروندان صرف ميشود .
تمركز بر روند فعاليتهاي سازمان مديريت پسماند و خدمات شهري نشان از اهميت موضوع نظافت و بهداشت شهري دارد كه اين امر تأثير مستقيمي روي سلامتي شهر و شهروندان بر جاي ميگذارد. از سوي ديگر جلوگيري از هدررفت انرژي در كنار حفظ محيطزيست شهري گام بلند و ارزندهاي است كه بسياري از مديران شهري و كارشناسان محيطزيست پيگير روند ساخت اولين نيروگاه از زبالهسوزي و توليد انرژي و منتظر بهرهبرداري از آن هستند؛ زيرا با افتتاح اين مجموعه تحول عظيمي در حوزه مديريت زباله در كشور ايجاد ميشود. در اين زمينه مجتبي عبداللهي در مراسم بازديد خبر نگاران از نخستين كارخانه زبالهسوز در ايران گفت: ساخت اين مجموعه از تابستان سال 91 آغاز شده و پروژه احداث آن طي دو سال با اعتبار 30 ميليارد تومان آغاز شده و در حال حاضر نيز در مرحله تست و كنترل كيفي قرار دارد كه اگر پاسخ مثبت در تستها دريافت شد، با حضور شهردار تهران افتتاح و به محض بهرهبرداري به مدار برق وارد ميشود.
وي با بيان اينكه اين اولين تجربه است كه از سوزاندن زباله، انرژي توليد ميشود، گفت: در حال حاضر ساخت اين كارخانه پيشرفت 97 درصدي داشته و اين كارخانه قادر به توليد سه مگاوات برق در ساعت است كه با تمهيداتي ميتوان آن را به شش مگاوات در ساعت رساند.
به گفته معاون خدمات شهري شهرداري تهران، اين كارخانه قابليت پذيرش شش تا هفت هزار تن زباله در روز را دارد. در حال حاضر نيز محوطهسازيهاي آن انجام شده و كارهاي مرتبط با انتقال شبكه برق تهران نيز در حال انجام است. عبداللهي درخصوص تكنولوژي به كار گرفته شده در كارخانه زبالهسوز شهري عنوان كرد: تكنولوژي مدرن روز برگرفته از تكنولوژي كشورهاي پيشرفته در ساخت اين كارخانه به كار گرفته شده است اما ساخت آن توسط كشور چين انجام شده است.
معاون خدمات شهري شهرداري تهران با اشاره به بازديدهايي كه در طول چند هفته گذشته از كارخانههاي زبالهسوز در كشور چين داشته است، گفت: كارخانههايي با ظرفيت 2400 تن زباله وجود داشته كه 50 مگاوات در ساعت برق توليد ميكند اما در مناطق شهري مستقر هستند. با اين حال اميدواريم بتوانيم مسير روشني در ارتباط با تعيين تكليف كل زبالههاي تهران پيش رو داشته باشيم و اين مجموعه زباله را به انرژي تبديل كنيم.
وي درخصوص برنامههاي آتي اين معاونت درخصوص زبالهها خاطرنشان كرد: به دنبال تعيين تكليف موضوع زباله در تهران در دوره مديريت فعلي هستيم، با توجه به مشكلات عديده استانهاي ديگر در زمينه زباله، تجربيات و آموختههاي خود را به آنان انتقال ميدهيم؛ چنان كه آنها نيز شروع به بستن قراردادهايي براي ايجاد كارخانه زبالهسوز كردهاند. همچنين تعيين شيوه دفع زبالههاي مخلوط، تعيين تكليف و به روزرساني ايستگاههاي مياني و به طور كلي، تهيه پكيج كاملي درباره زباله از مبدأ تا مقصد، از كارهاي در حال انجام است. همچنين كارهاي زيربنايي براي تفكيك زباله از مبدأ انجام شده كه به زودي درباره آنها اطلاعرساني ميكنيم. از سوي ديگر به گفته كارشناسان اين پروژه نيروگاه پسماندسوز كهريزك با استاندارد 2005 EPA تطبيق داده ميشود كه البته در موارد بسياري از اين استاندارد هم جلوتر است. براي مثال استاندارد ملي براي ذرات معلق توليدي نيروگاه، 150 ميليگرم در متر مكعب، استاندارد EPA 80 ميليگرم و استاندارد نيروگاه كهريزك، 40 ميليگرم است. اين اعداد در مورد دياكسيد كربن به ترتيب 300، 350 و 30 ميليگرم در متر مكعب است.
بر اساس گفتههاي يكي از مديران حاضر در جلسه بازديد خبرنگاران از پروژه سازمان محيطزيست هنوز اجازه ساخت نيروگاه زبالهسوز در محيط شهري را نميدهد، اما در دنيا اين نيروگاهها در محيط شهري احداث ميشود؛ براي مثال شهر توكيو 22 منطقه دارد كه در هر منطقه آن، يك زبالهسوز احداث شده است. پيشبيني ميشود زبالهسوز كهريزك از نظر استاندارد آلايندههاي جوي به نحوي باشد كه قابليت راهاندازي در شهر را داشته باشد.
تعيين تكليف زبالههاي بيمارستاني
همچنين معاون خدمات شهري شهرداري تهران از اقدامات مقدماتي تصويب طرح جامع تعيين تكليف زبالههاي بيمارستاني خبر داد و گفت: در صورتي كه اين طرح تصويب شود، حداقل دو سال زمان براي اجراي آن نياز داريم.
عبداللهي با اشاره به اينكه براي احداث يك كارخانه زبالهسوز با ظرفيت 2 هزار تن به دو هزار ميليارد بودجه نياز داريم، ادامه داد: در شهرداري دنبال اين هستيم كه زبالهسوزهاي بيشتري را با ظرفيت زيادي ايجاد كنيم و در اين راه نيازمند كمك دولت هستيم.
كاهش هزينههاي جمعآوري با كاهش توليد زباله
هر چند شهروندان پايتخت بخشي از عوارض پسماندهاي شهري را ميپردازند اما معاون خدمات شهري شهرداري تهران مدعي است كه شهروندان بخش ناچيزي از هزينههاي جمعآوري و حمل زباله شهري را ميپردازند و اين امر هزينههاي بسياري بر شهر تحميل ميكند.
آنچه لازم است بدان عمل شود آن است كه شهروندان ميتوانند با كاهش توليد زباله و همچنين كمك به مشاركت در تفكيك زباله از مبدأ شرايط را به گونهاي فراهم آورند تا از هزينه جمعآوري و حمل زبالههاي شهري كاسته شود و مديريت شهري بتواند ضمن خدمترساني بهتر به شهروندان در جمعآوري زبالههاي شهري به بحث نظافت مخازن شهري و پاكيزگي شهري بپردازد و با صرفهجويي در هزينه جمعآوري و حمل بتواند هزينه بر جا مانده را در ساير بخشهاي خدماتي ضروري هزينه كند. به واقع اين اقدام زماني روي خواهد داد كه شهروندان با آموزش، احساس نياز و تعلق به شهر را در خود تقويت كرده و سهم خود را در نظافت و پاكيزگي به صورت عملي نشان دهند.
نماي نزديك
* براي مديريت زباله سه روش در حال حاضر در دنيا استفاده ميشود: دفن، بازيافت و زبالهسوزي.
* روشهاي رايج زبالهسوزي شامل تودهسوزي براي زبالههاي با حجم بالا، احتراق به شيوه بستر شناور كه بيشتر در كشور ژاپن استفاده ميشود، احتراق به روش كوره دوار براي زبالههاي خطرناك و احتراق به روش پيروليز و گازيسازي است كه روش اخير در نيروگاه كهريزك استفاده ميشود.
* از مزاياي زبالهسوزي نسبت به روشهاي ديگر دفع زباله ميتوان به مساحت كم زمين مورد نياز در مقايسه با دفن، عدم وابستگي به شرايط جوي، سرعت و سهولت دفع، توليد خاكستر پاك قابل استفاده، كاهش سريع حجم پسماند، قابليت دفع پسماندهاي خطرناك، كاهش هزينه نگهداري دفع، كاهش توليد آلايندههاي هوا و كاهش خطر آلودگي آبهاي سطحي اشاره كرد.
* دلايل استفاده از شيوه زبالهسوزي در جهان شامل توليد انرژي از پسماند، كاهش اثرات زيستمحيطي ناشي از ساير گزينهها، كاهش سطح اشغال براي امحا، مطمئنترين روش امحا و كم كردن حجم زباله در كوتاهمدت ميشود.
* نيروگاه زبالهسوز كهريزك قابليت سوزاندن 200 تا 300 تن زباله در روز و توليد 3 مگاوات ساعت برق از زباله را دارد كه ميتوان اين ميزان را با تمهيداتي تا 6 مگاوات افزايش داد.
* از 7 هزار تن زباله توليدي تهران در روز، 70 درصد تر و 30 درصد خشك است كه از زبالههاي تر، 20 درصد برگشتي و 50 درصد تبديل به كمپوست ميشود. از زبالههاي خشك نيز تنها 10 درصد در حال حاضر بازيافت ميشود.
* مراحل كار نيروگاه زبالهسوز به اين شرح است: زبالهها توسط تريلرها به مخزن زباله به عنوان ورودي سيستم منتقل ميشوند؛ فضايي به مساحت 36 در 18 و به ارتفاع 27 متر كه داراي دو ورودي است و گنجايش انباشت زباله براي 5 تا 10 روز را دارد. در كليه مجموعه كارخانه، مخزن ورودي تنها جايي است كه آلودگي دارد و در ساير فضاها، اثري از زباله يا بوي تعفن ديده نميشود. ديوارهاي مخزن نيز با لايهاي از مواد ضد اسيد پوشانده شده است.
* در كف اين مخزن يا پيت، سوراخهايي وجود دارد و زير آن فضايي براي ذخيره شيرابه در نظر گرفته شده است. اپراتورها كه در فضايي جداگانه و ايزوله حضور دارند، به وسيله چنگكهاي جرثقيلهاي عظيمالجثه، زبالهها را جابجا كرده تا شيرابه آن خارج شود و سپس زبالهها را وارد قيف ميكنند.
* بعد از انتقال به قيف ورودي، دو الكتروموتور وظيفه كنترل ورود زباله به كوره اول را بر عهده دارند. در كل فرايند كار كارخانه، هيچ سوخت يا نيروي كمكي وجود ندارد و تنها در ابتداي كار، سوخت اندكي مثل هيزم استفاده ميشود و بعد گازهاي با پايه كربن كه از احتراق زباله توليد ميشود، وظيفه تأمين سوخت مورد نياز كارخانه را بر عهده ميگيرد.
* زبالهها در كوره كاملاً ميسوزد و اكسيژن مورد نياز براي احتراق، از مخزن ورودي توسط لولههاي عظيمي وارد كوره ميشود كه توليد هواي منفي و گردش هوا به سمت داخل كرده و از توليد آلودگي و بوي بد در مخزن جلوگيري ميكند. اما در منطقه مياني كوره، شرايط بيهوايي وجود دارد كه باعث تجزيه زباله به گازهاي مختلف ميشود. بعد از آن زبالهها وارد كوره دوم ميشود كه با ورود هوا، گازهاي توليدي در شرايط بيهوايي كاملاً ميسوزد.
* زباله دو ثانيه در كوره افقي ميماند كه اين زمان، مدت استاندارد براي سوختن همه گازها است. بعد خروجي گاز وارد بويلر ميشود. از ورودي ديگري نيز آب كه تصفيه و سختگيري شده، وارد بويلر ميشود كه وظيفه كاهش دماي خروجي كوره تا 250 درجه سانتيگراد را دارد. آب بعد از استفاده به صورت پساب درآمده و تصفيه و مجدداً استفاده ميشود. ميزان آب مورد نياز بويلر حدود 260 متر مكعب، يعني 10 تا 15 تانكر 20 تا 30 هزار ليتري است و آب شرب نيز استفاده نميشود.
* در بويلر، گازهاي توليدي به بخار تبديل ميشود تا در مرحله بعدي، توسط توربينها و ژنراتورها، بخار به برق تبديل شود.
* بويلر دو خروجي دارد: از خروجي اول بخار به سمت ژنراتور و از خروجي دوم، گازهاي توليدي براي تصفيه و پالايش بيرون ميرود. اين گازها براي اسيدزدايي وارد يك محيط قليايي ميشود و دياكسين احتمالي در خروجي آن در ستون كربن فعال، جذب شده و بعد از فيلتري قوي رد شده و از دودكش بيرون ميرود. انتظار ميرود بعد از اين عمليات چندمرحلهاي، خروجي دودكش با استانداردهاي محيطزيست همخواني داشته باشد. در مقطعي از دودكش، سنسورهايي نصب ميشود كه نتايج آلايندههاي خروجي را مرتب و آنلاين به مسئولان محيطزيست گزارش ميكند.
