يكي از جديترين نقدهايي كه به نظامهاي دموكراتيك و اساساً مفهوم دموكراسي وارد ميشود مسئله انحصار قدرت در دست اليتها و محال بودن تحقق واقعي حضور مردم در عرصههاي سياسي و اجتماعي است.
پارهتو، موسكا، ميخلز و... تقريباً همگي بر اين باورند كه در بطن و متن دموكراسي يك اليگارشي پنهان غنوده است كه به سهولت مجال عرض اندام به دموكراسي را نميدهد.
به غير از مباحث نظري در عمل نيز اثبات شده است كه همواره يك اقليت اندك زمام امور را در نظامهاي به اصطلاح دموكراتيك غربي در دست ميگيرد و چرخه حكومت را خود به پيش ميبرد. به عنوان مثال سي.رايت ميلز معتقد است در ايالات متحده امريكا مثلث سرمايهداران، نظاميان و باندهاي سياسي رئيسجمهور را احاطه كردهاند و كنترل تصميمات تاريخساز را برعهده دارند و مسائل داخلي غير مهم را به سطوح مياني قدرت مثل كنگره و دولتهاي ايالتي واگذار ميكنند.
آمار مشاركتهاي سياسي در كشورهاي به ظاهر دموكراتيك نيز مدعاي ديگري بر اين مسئله است كه سياست و قدرت در اين كشورها در انحصار عدهاي خاص است و عامه مردم توانايي مشاركت سياسي پويا را ندارند.
با اين حال يكي از مميزات و بارزههاي خاص نظام مردمسالاري ديني موضوع توجه به حضور و شأن مشاركت فعالانه مردم در تمامي حوزههاي سياسي، اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي است. اين حد از توجه به حضور مردمي تا جايي قوي و جدي است كه برخي از غربيها صراحتاً نظام جمهوري اسلامي را نوعي از پوپوليسم عنوان كردهاند!
اما جداي از اين ياوهگوييهاي دشمنان بايد گفت مردمسالاري ديني در متن خود توجه به حضور مردم را به عنوان يك ركن ركين همراه دارد. البته برخي معتقدند اين حضور مردمي نوعي انضمام به مفهوم اسلاميت است در حالي كه واقع امر آن است كه اين مردمداري از درون انديشههاي اسلامي جوشيده است.
بسيج را نيز ميتوان شجرهاي طيبه دانست كه از دل همين نگاه بيرون آمده است و امروز به عنوان برند جمهوري اسلامي در منطقه و جهان شناخته ميشود. بسيج يعني ميدان دادن واقعي به مردم براي حضور در تمامي عرصههاي سياسي، اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و... . بسيج يعني اولويت دادن به مشاركت مردمي براي پيشبرد امور و بسيج يعني تبلور حركت امت در قفاي امام خويش در راستاي تحقق فريضه امر به معروف و نهي از منكر. هرچند اصل موضوع پيدايش بسيج به مسئله مخاطرات امنيتي و نظامي معطوف بود اما پس از پايان جنگ بسيج بازهم كاركردها و توانمنديهاي خود را به منصه ظهور رساند و در حوزههاي سازندگي، علم و فناوري، دفاع از كيان نظام در بحرانهاي براندازانه و... با موفقيت وارد عمل شد.
رهبر معظم انقلاب اسلامي در خصوص مفهوم بسيج اين گونه ميفرمايند كه بسيج مظهري است از حضور مردمي در صحنه و پيوند مردم با يكديگر. 29/۰۸/۱۳۹۲
ايشان در خصوص كاركردهاي بسيج نيز ميفرمايند: بسيجي كه در سال ۵۸ تشكيل شد، نيازهاي آن روز را تأمين ميكرد - اين يك نياز بود - امروز بسيج نوع نيازهاي ديگري را برآورده ميكند. مسائلي كه امروز مطرح است، آن روز مطرح نبود. امروز بسيج ما در زمينه علم، در زمينه ابتكار، در زمينه نوآوري، پيشرو است. 22/۰۷/۱۳۹۰
از اين روست كه ميتوان گفت تعريف بسيج و عملكرد آن طي سه دهه گذشته تبديل به يك الگوي موفق از حضور فعالانه مردم در تمام حوزههاي اجتماعي شده است. بر خلاف نظامهاي غربي كه سعي دارند بيش از پيش مردم را از دايره قدرت حذف كنند نظام جمهوري اسلامي فضايي را پديد آورده است تا مردم با همافزايي توان خود در تمامي حوزهها مشاركت داشته باشند و اين مشاركت نيز ثمرههاي شيريني داشته است. البته مفهوم بسيج تنها در قلمرو سرزميني ايران محدود و محصور نمانده است و ما شاهد هستيم كه كشورهاي منطقه نيز براي عبور از بحرانها اقدام به تشكيل مدلها مشابهي از بسيج كردهاند كه اين خود يك موفقيت بزرگ براي نظام مردمسالاري ديني محسوب ميشود.
