اينها بخشي از تبليغاتي هستند كه همه ساله در موسم انتخاب رشته بر روي در و ديوار شهرها خودنمايي ميكند و تنها چيزي را كه در وهله اول به ذهن متبادر ميسازند، سودجويي و داشتن نگاه اقتصادي به مقوله انتخاب رشته توسط عدهاي خاص ميباشد. با وجود برخورد سازمانهاي نظارتي با اينگونه مؤسسات، متأسفانه به دليل كوتاه بودن زمان انتخاب رشته برخورد با اين مؤسسات غير مجاز كمي دشوار است و قبل از هرگونه اقدام اين موسم به پايان ميرسد و بساط آنها خود به خود جمع ميشود.
انتخاب رشته، فصلي مهم در زندگي دانشآموزان
بدون شك بعد از كنكور، انتخاب رشته را ميتوان يكي از حساسترين و سرنوشت سازترين مراحل زندگي دانشآموزان ناميد. چراكه حاصل دسترنج علمي و تلاش 12 سال تحصيل [شايد هم بيشتر]، در گرو انتخاب رشته درست و منطقي و قبولي در دانشگاه و تحصيل در رشته مورد علاقه و دلخواه است.
بنابراين مشورت با اهل فن و مشاوران متخصص در اين امر ميتواند راهگشاي داوطلباني باشد كه مجاز به انتخاب رشته شدهاند. چراكه انتخاب رشته يك امر كاملاً تخصصي و فني با ابعاد و زواياي مختلفي ميباشد. با وجود اينكه هر داوطلب مجاز به انتخاب رشته، اين حق را دارد كه از بين ليست رشته محلهاي موجود، 100 رشته محل را انتخاب كند ولي ذكر اين نكته ضروري است كه اين كار چندان هم آسان نيست؛ چراكه انتخاب همين 100 رشته بايد از بين هزاران رشته محل صورت گيرد! به عنوان مثال در رشته علوم رياضي بيش از 2400 انتخاب وجود دارد و بيشك حذف 2300 رشته محل از اين ليست عريض و طويل، نياز به تخصص و دانش كافي دارد.
وعدههاي خيالي در بساط مؤسسات انتخابرشته غير مجاز
متأسفانه در سالهاي اخير عدهاي سودجو كه به هيچ عنوان صلاحيت و مجوز انتخاب رشته و مشاوره تحصيلي ندارند و از اصول مشاوره و حتي آئيننامههاي مربوط به معدل و ضرايب موجود در كارنامه، سهميه مناطق، بوميسازي و. . . هيچ اطلاعاتي ندارند، در موسم انتخاب با راهاندازي بساط انتخاب رشته كامپيوتري و دستي و دادن مشاوره حضوري، مبادرت به انتخاب رشته نموده و آينده نسل جوان را به بازي ميگيرند. اين افراد به مغازهداراني ميمانند كه در ماه مبارك رمضان در بوتيك و بقالي و مكانيكي اقدام به فروش آش و حليم كرده و سلامت مردم را تهديد ميكنند! اين افراد كه عمدتاً دانشجو، برخي معلمان دبيرستان، صاحبان آموزشگاهها و. . . ميباشند با چاپ آگهيهاي پر زرق و برق و وعدههاي قبولي در رشتههاي پرطرفدار، داوطلبان را به سمت خود جذب ميكنند. هرچند صدا و سيما و جرايد نسبت به كلاهبرداريها و سوءاستفادههايي كه در سالهاي اخير در مورد انتخاب رشته صورت گرفته، به دفعات هشدار دادهاند، ولي به دليل حساسيت موضوع، عدم آگاهي خانوادهها از ماهيت و فرآيند انتخاب رشته و فرصت اندك جهت انتخاب رشته، باز هم عدهاي فريب اين جماعت را خورده و در دام سودجويي آنها گرفتار ميآيند.
چگونه انتخاب رشته كنيم؟
بدون شك انتخاب رشته داراي مراحل و مقدمات فراواني است كه برخي از آنها اساساً شخصي هستند و خود فرد بايد آنها را در انتخاب رشته لحاظ كند. برخي از اين نكات به شرح زير ميباشند:
الف) داشتن نگاه واقعيتمحور و منطقي به رتبه كسب شده
بدون شك اولين و مهمترين نكته در انتخاب رشته داشتن نگاه منطقي و واقعيتمحور به رتبه كسب شده در كنكور ميباشد. مسلماً امكان قبولي در رشتههاي پزشكي براي داوطلبي كه حائز رتبه 2000 در منطقه3 شده است، تحت هيچ شرايطي وجود ندارد. بنابراين مراجعه به مشاوراني كه توهم قبولي در اين رشتهها را در شهرهاي دورتر در ذهن اين داوطلب به وجود ميآورند، چيزي جز اتلاف وقت و كمرنگ شدن احتمال قبولي در ساير رشتههاي موجود در اين گروه به همراه نخواهد داشت. بنابراين توجه به «اعتبار فردي رتبه كسب شده »و تلاش در جهت انتخاب رشتههايي «متناسب و در حد رتبه داوطلب»، از اولين و مهمترين فاكتورهاي يك انتخاب رشته منطقي ميباشد. متأسفانه در بسياري از خانوادهها اين باور به وجود ميآيد كه در قبال تقبل هزينههاي بالاي انواع و اقسام كلاسهاي كنكور و آزمونهاي مختلف، فرزندشان بايد در رشته مورد علاقه خودشان(!) پذيرفته شود و بدون توجه به رتبه كسب شده، روياهاي بزرگ در سر ميپرورانند كه اين روياپردازيها دقيقاً همان چيزي است كه گردانندگان مؤسسات غيرمجاز انتخاب رشته، انتظار آن را ميكشند!
ب) توجه به علاقه و استعدادهاي فردي
دومين نكته در انتخاب رشته توجه به علاقه فردي و استعداد است. امروزه در سطح دانشگاهها با دانشجوياني مواجه ميشويم كه به رغم داشتن رتبههاي مناسب و قبولي در رشتههاي خوب و به اصلاح دهان پر كن، از وضعيت موجود راضي نيستند، چراكه در انتخاب رشته تحت فشار اطرافيان و خانواده رشتهاي انتخاب كردهاند كه مورد علاقه قلبيشان نبوده و تبعات اين قبيل فشارها و انتخاب رشته كردن تحت فشار در سالهاي بعد ظاهر ميشود. بنابراين داوطلب بايد در انتخاب رشته علاقهمندي و ميزان استعداد خود را در ادامه تحصيل در رشته انتخابي در نظر بگيرد و از انتخاب رشته به توصيه دوست و آشنا و. . . پرهيز كند. خانوادهها نيز بايد سعي كنند به تمايلات فردي و علاقه فرزندشان احترام گذاشته و از تحت فشار گذاشتن بچهها در انتخاب رشته جداً پرهيز كنند.
پ) توجه به اوضاع اقتصادي و فرهنگي خانواده
سومين نكته در انتخاب رشته توجه به اوضاع مالي و فرهنگي خانواده ميباشد. آنچه مسلم است اين است كه در طول سالهاي اخير به دلايل مختلف اقتصادي در بسياري از دانشگاهها خبري از خوابگاه، سرويس اياب و ذهاب و حتي وعدههاي غذايي مستمر نيست و دانشجويان بايد هزينههاي جاري را متقبل شوند. بنابراين فرد بايد قبل از انتخاب رشته شرايط مالي خانواده خود را در نظر بگيرد و به رغم اعتقاد قلبي به بزرگي خداوند و توكل به ذات احديت باري تعالي، تنها به جمله « خدا بزرگه» كفايت نكند و آينده خود را با چالش مواجه نسازد. به جرئت ميتوان گفت گاهي اوقات تحصيل در دانشگاه شبانه ( دانشگاه شبانه داراي شهريه ميباشد) شهري كه داوطلب در آنجا زندگي ميكند از تحصيل در شهر دورتر و درس خواندن در دانشگاه روزانه كه عمدتاً رايگان هستند، از نظر مالي به صرفهتر است! در ضمن حمايت عاطفي، روحي ـ رواني و حتي مالي والدين و خانواده از جمله عواملي هستند كه تحصيل در شهر خود داوطلب يا شهرهاي نزديك را منطقيتر جلوه ميدهد. بنابراين داوطلبان بايد قبل از انتخاب رشته، محل درآمد شخصي، ميزان درآمد خانواده و حتي ميزان وابستگي عاطفي خود به خانواده را در نظر بگيرند و با مشورت با خانواده و در نظر گرفتن جميع شرايط، نسبت به انتخاب رشته و شهر محل تحصيل اقدام كنند.
ت) انتخاب رشته و اشتغالزايي
چهارمين نكته در انتخاب رشته توجه به بازار كار و امكان ايجاد اشتغال از طريق رشته مورد انتخاب ميباشد. بايد بپذيريم بعد از تصميمات دولتها در كوچكتر كردن بدنه دولت، ميزان استخدام در ادارات و نهادهاي دولتي بسيار كاهش يافته است و استخدام معمولاً طي يك فرآيند پيچيده و دشوار صورت ميگيرد. بنابراين توصيه ميشود داوطلبان در هنگام انتخاب رشته، به بازار كار، زمينه اشتغال و امكان خوداشتغالي، ميزان كمك رشته مورد نظر در ايجاد اشتغال و. . . نيز بينديشند و تنها به اميد استخدام در دستگاههاي دولتي به انتخاب رشته مبادرت نكنند.
نكات مذكور اولويتها و نكات غير فني انتخاب رشته ميباشند كه صرفاً شخصي هستند و فرد بايد قبل از انتخاب رشته آنها را مورد توجه قرار دهد. بعد از برآورد علاقهمنديها، استعدادها، اوضاع اقتصادي خانواده، نوع رشتههايي كه ميتوانند در آينده براي فرد مثمر ثمر باشند، نوبت به انتخاب رشته اصلي ميرسد.
سازمان سنجش و مراكز مجاز انتخاب رشته
قدم بعدي در انتخاب رشته توجه به اطلاعيههاي سازمان سنجش و مراجعه به مراكز مجاز انتخاب رشته كه عمدتاً از سوي آموزش و پرورش اعلام ميشوند، ميباشد. سازمان سنجش با توجه به تغييرات عمدهاي كه در ضوابط و مقررات مصوب مراجع قانوني در فرايند پذيرش و گزينش دانشجو در آزمون سراسري 93 صورت گرفته است، نسبت به تبليغات انتخاب رشته آموزشگاههاي مجاز و غيرمجاز هشدار داده است. اما آنچه رعايت آن در سال جاري از سوي داوطلبان و همين طور والدين آنان حساسيت ويژهاي را ميطلبد، تغييرات عمدهاي است كه از سوي سازمان سنجش براساس ضوابط و مقررات مصوب مراجع قانوني در فرايند پذيرش و گزينش دانشجو در آزمون سراسري 1393 كه در اوايل تيرماه برگزار شد (در مقايسه با سالهاي پيش از آن) صورت گرفته است.
اين تغييرات به طور عمده مبتني بر دو محور است:
1ـ قانون و مصوبه جلسه اول كارگروه: تأثير قطعي 25 درصدي سوابق تحصيلي داوطلبان در آزمون سراسري اخير و ملاك قرار گرفتن آن در پذيرش و گزينش آنها در اين آزمون بر اساس نمره كلي كه از حاصل جمع سوابق تحصيلي و نمره آزمون داوطلبان ساخته ميشود.
توضيح آنكه در سالهاي گذشته دو نمره كل، يكي بر اساس نمرات آزمون و بدون تأثير سوابق تحصيلي و ديگري براساس نمرات آزمون و تأثير مثبت سوابق تحصيلي براي داوطلبان ذيربط محاسبه ميشده است. در صورتي كه در آزمون سراسري سال 93 يك نمره كل بر اساس نمرات آزمون سراسري داوطلبان همراه با تأثير قطعي سوابق تحصيلي، محاسبه ميشود و در پذيرش و گزينش علمي داوطلبان همين نمره كل ملاك عمل قرار ميگيرد و اصولاً آخرين نمرات سالهاي گذشته قابل مقايسه با سال جاري نخواهد بود.
2ـ قانون جامع خدماترساني به ايثارگران: تغييراتي كه در نحوه اعمال سهميه مربوط به ايثارگران بر اساس قانون مصوب مراجع قانوني صورت گرفته است.
نقش مشاور در اين فرآيند چيست؟
تا اينجاي سناريو سخني از نقش مشاور به ميان نيامد. اما بدون شك مشاور، نقش بسيار مهمي در ارائه نكات فني و تخصصي انتخاب رشته دارد و اين نقش همانا «كمك به تصميمگيري منطقي در انتخاب رشتههاي ارائه شده» ميباشد. در واقع يك مشاور خوب هيچگاه براي داوطلبان انتخاب رشته نميكند، بلكه با فراهم ساختن شرايط و معرفي رشتهها به داوطلب (كه اصلحترين فرد براي انتخاب رشته است)، به داوطلب كمك ميكند تا رشتههاي مورد علاقه خود را انتخاب كند. يك مشاور مجرب با شناختي كه از رشتههاي مختلف دانشگاهي دارد، به معرفي اين رشتهها، بازار كار و امكان ادامه تحصيل در آنها ميپردازد. سپس با دادن آگاهي از ميزان اعتبار دانشگاهها، نوع دانشگاههاي موجود در كشور، توجه به بعد مسافت، مقايسه رتبه داوطلب با رتبههاي مشابه در سالهاي قبل، احتمال قبولي، توجه به قطبها و سهميههاي موجود، امكان يا ضرورت شركت در كنكور سال بعد و ساير مسائل آموزشي، فني و حتي روحي ـ رواني و. . . به فرد در انتخاب رشته و تصميمگيري منطقي كمك ميكند. هرچند در طول دوران تحصيلي دانشآموزان با رشتههاي مختلف دانشگاهي آشنا ميشوند ولي تعداد بالاي رشتههاي ارائه شده جهت تحصيل در دانشگاهها و پيدا كردن يك شناخت نسبي و كلي به آنها در اين زمان اندك بدون كمك گرفتن از مشاور امكانپذير نيست. يك مشاور با در اختيار قرار دادن اطلاعات شخصي به داوطلبان و جزوات معرفي مشاغل و رشتهها كه به اين منظور تدوين شدهاند، ميتواند در ارائه اطلاعات و آگاهيبخشي در خصوص رشتههاي مختلف مؤثر باشد.
نقش خانواده در انتخاب رشته
بدون شك خانواده نيز ميتواند در فراهم كردن يك فضاي آرام و بدون تنش، به دور از آرمانگرايي افراطي و توهم توان علمي بيش از حد فرزندان، زمينه را براي يك انتخاب رشته منطقي و ايده آل فراهم كند. متأسفانه مشاهده شده گاهي اوقات خانوادهها به دلايل مختلف اجتماعي و فرهنگي و حتي از سر دلسوزي به جاي تمركز و مشاوره با اهل فن، كارنامه به دست به مؤسسات مختلف مراجعه ميكنند و حتي با مسافرت به شهرهاي بزرگ حلقه انتخاب را تنگتر ميكنند و قدرت تصميمگيري را از فرزندشان ميگيرند. بنابراين توصيه ميشود خانوادهها در اين ايام، ضمن حمايت عاطفي و رواني از فرزندشان از مراجعات مكرر به مؤسسات مختلف بپرهيزند و اجازه بدهند فرزندشان در يك شرايط آرام و ايدهآل، ضمن مشاوره حضوري با چند نفر مشاور اهل فن و در نظر گرفتن شرايط و واقعيتهاي موجود، شخصاً براي آينده تحصيلياش تصميمگيري كند.
