تجدد، پيشرو بودن است. نگاه كنيد ببينيد چه كم داريد، كجا خلأ داريد و اين خلأ چگونه به بهترين وجه قابل پُر شدن است؛ ذهن خلاق خودتان را به كار بيندازيد و آن خلأ را پُر كنيد؛ اين ميشود پيشرفت. اين حرف، در لباس هست؛ در منش ظاهري هست؛ در فكر هست؛ در شيوه اداره جامعه هست؛ در مسائل اجتماعي گوناگون هست؛ در مسائل سياسي هست؛ در همه چيز اين حرف جاري است؛ در آن جاهايي كه عقل انسان قادر به حكم كردن و قضاوت كردن است. آنجايي كه عقل ميداني ندارد ـ ميدان تعبد و شرع است ـ بايد متعبد به شرع ماند. اتفاقاً كساني كه پابند و متعبد به شرع ماندند، بعدها وقتي عقلشان بيشتر به كار افتاد، فهميدند چرا شرع اين حكم را كرده. يك روز بود كه مسئله طهارت و نجاست، مسئله محرم و نامحرم، مسئله عبادت و نماز و خشوع مورد سؤال بود؛ بعد كه فكرها بيشتر پيشرفت كرد، فهميدند اينها هم فلسفهها و حكمتهاي طبيعي دارد؛ بالاتر از آن، حكمتهاي انساني دارد (بيانات در ديدار دانشجويان بسيجي 5/3/1384).
ما هيچچيز كم نخواهيم داشت؛ چون آن محاسبه غيبي، محاسبه بسيار دقيقي است و محاسبهگرش خداست و دستگاه حسابكنندهاش، علم الهي است كه:«لا يعزب عنه مثقال ذره في السّماوات و لا في الارض». در آن محاسبه، هيچ عاملي مخفي نيست. وقتي به ما گفتند شما جهاد و امر به معروف و اقامه صلات و ايتاي زكات كنيد، صداقت در قول و عمل داشته باشيد، از خلقيات رذيله اجتناب كنيد، اخلاص و گذشت داشته باشيد و از اين قبيل احكام الهي كه يك مؤمن كامل، آراسته به آنهاست، معنايش اين است كه بايد در مقابل اين دستورات متعبد باشيم. اگر در يك ميدان مين، كه از هيچچيز آن خبر نداريد، يك كاغذ به شما دادند و گفتند دو متر جلو برو، بعد سي سانت به سمت راست حركت كن، بعد مجدداً به طرف مقابل برو و بعد از يك متر و نيم، به سمت چپ حركت كن، همينطور شما بايد به دقت نگاه كنيد و در اين ميدان حركت نماييد. عارف به نقشه آرايش مينهاي زيرِ زمين، اين را نوشته و به شما داده است و ميگويد اينطوري حركت كنيد. تعبد، يعني اين. اينكه يك عده با درك ناقص از مسائل روشنفكري كه من قبول ندارم اينها روشنفكري است روي تعبد اسلامي تأمل بكنند كه تعبد يعني چه، پس عقل ما چه ميشود، ناشي از نفهميدن حقيقت مسئله در زندگي و راه زندگي است. آنجايي كه به دست شما نقشه ميدهند و ميگويند اينطوري عمل كنيد، بايد اينگونه عمل كنيد. آنجايي كه در نقشه نوشته بايد فكر كنيد، واقعاً بايد فكر كنيد و به مقتضاي فكرتان عمل نماييد؛ اين هم جزو نقشه است. آنجايي كه گفتند بيخود فكر نكنيد، فكرتان به جايي نميرسد، تعبد به شما ميگويد كه جز اين، راهي نداريد. در همه امور زندگي بايد فكر كرد و با هدايت عقل حركت نمود؛ مگر در آنجايي كه شارع مقدس به شما ميگويد اين كار را بكن، بايد كرد. ميدان، ميدان تعبد است و هيچ عامل ديگري از جمله عقل انساني در آنجا كارايي ندارد. اگر ما اين نكته را متوجه باشيم و تقوا و پرهيزكاري و حركت برطبق رضاي الهي را هدف قرار بدهيم، تمام مقاصد برآورده خواهد شد (بيانات در ديدار با فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامي و رؤساي دفاتر نمايندگي وليفقيه در اين نهاد 29/6/1369).
