همه جامعهشناسان و روانشناسان معتقدند كه آموزشهايي كه در دوران كودكي در ذهن بچهها ثبت ميشود آنقدر ماندگار است كه نه تنها در تمام عمر سرلوحه كارشان قرار ميدهند بلكه ميتوانند به راحتي به اطرافيانشان و حتي نسل بعد انتقال دهند.
بچهها بازي كردن، نفس كشيدن، غذا خوردن و حتي قدمزدن ساده در طبيعت و فضاي سبز را دوست دارند. علاقه بچهها به پارك و ماندن در محيط زيست بهترين فرصت است تا به نسل بعد آموزشهايي را بدهيم كه ممكن است تا چند سال بعد اين آموزشها جزء جدانشدني زندگيشان شوند.
پليس راهنمايي و رانندگي جزو اولين سازمانهايي بود كه توانست به خوبي از ظرفيت يادگيري و آموزش دادن بچهها حتي در سنين پيش از دبستان استفاده كند. بچهها در طرح همياران پليس نشان دادند كه هر كودك در هر خانواده ميتوانند قوانين خطرساز را ياد بگيرند، از تخطي كردن قوانين در جمع خانواده خودداري كنند و خودشان به عنوان نسل بعد اين قوانين را در همه مراحل زندگيشان اجرا كنند. روي صحبتم اول با سازمانهاي متولي است و بعد با كودكان. ما كه هميشه از رفتارهاي بزرگترها در محيطزيست گلايه ميكنيم، ما كه چندين سال است به اذعان مديران سازمانهاي حفظ محيط زيست هزينه تبليغات ميدهيم اما نتيجه چشمگيري نميبينيم بهتر نيست اين بار دست به كار آموزش دادن نسل بعديها شويم؟ ما به راحتي ميتوانيم از ظرفيتهاي بكر بچهها نهايت استفاده را ببريم و بهترين نتيجه را بگيريم.
از خانه شروع كنيد
بچهها وقت آن رسيده كه دست به كار شويد. در قدم اول نيازي نيست به نقشههاي بزرگ و عملياتهاي سنگين. فكر كنيد بهتر است از همان فضاي خانه و دور و برتان شروع كنيد. به منابع انرژي موجود در خانهتان توجه كنيد. تصور كنيد كه شما قرار است معلمي باشيد كه بقيه اعضاي خانواده دستورات شما را سرلوحه كارشان قرار دهند پس جايي براي كمكاري وجود ندارد.
حفظ محيط زيست را ميشود ابتداي كار با داشتن يك گلدان كوچك در هر اتاق و پذيرفتن مسئوليت نگهداري آن درك كرد. وقتي در هر اتاق يك گلدان داشته باشيد و هر روز به اين فكر كنيد كه بايد آب، خاك و نورگيري آن را كنترل كنيد بعد از مدتي متوجه وابستگي بيش از حدتان به اين گلدانهاي پراكنده ميشويد. روزي ميرسد كه نه تنها اين رسيدگي را فراموش نميكنيد بلكه حاضريد ديرتر غذا بخوريد، رودربايستي با مهمانها را كنار بگذاريد اما رسيدگيتان را سروقت انجام دهيد و اجازه ندهيد كسي به گلدانهايتان دست بزند.
محيط زيست و فضاي سبز اطراف شما هم درست مثل گلدانهاي كوچكي است كه خدا در سطح كشور پخش كرده است و هر كدام به فراخور نزديك بودن يا مكرر استفاده كردن از چنين فضاهايي بايد درست استفاده كردن و حتي رسيدگي كردن به اين فضاها را ياد بگيريم.
شما حتي ميتوانيد براي اولين قدم در خارج از خانه از وسيلهاي براي رفتن به مدرسه استفاده كنيد كه با محيطزيستتان بيشترين سازگاري را داشته باشد.
براي يك بار هم كه شده بياييد قيد راحتي و زود رسيدن را بزنيم، براي رسيدن به مدرسه زودتر از خانه حركت كنيم، به جاي آنكه سوار ماشين شخصي يا تاكسي شويم مدرسه رفتن را با دوچرخه يا پياده امتحان كنيم. اين روزها به لطف راهاندازي خطوط ويژه ميشود به راحتي، در كمترين زمان و بدون خطر با دوچرخه طي مسير كرد. اما اگر راهي جز رفتن به مدرسه با خودروي خانوادگيتان نداريد پس بهتر است نهايت استفاده را از ظرفيت ماشينتان كنيد. از والدينتان بخواهيد تعدادي از همكلاسيهاي شما را نيز سوار كنند. مصرف كمتر سوخت، مساوي است با انتشار كمتر كربن و گازهاي آلاينده به اتمسفر و در نتيجه آسيب كمتر به محيطزيست.
فراموش نكنيم كه همه ما خانوادههاي معتاد به استفاده از خودروي شخصي بايد چند هزار تومان بابت هزينه سوخت هر رفت و آمدمان بپردازيم در حالي كه همين ماشينها عامل اصلي آلودگي هوا محسوب ميشوند. براي كنترل اين آلودگي اگر مسافت نزديك است سعي كنيد مسير خانه تا مدرسه را پيادهروي كنيد و در غير اين صورت از والدين خود بخواهيد كه به نوبت هممدرسهايهايتان را برسانند.
كتابخانه مدرسه را فراموش نكنيد
افزايش اطلاعات عمومي در سن و سال كودكان هميشه در اولويت فعاليتها قرار دارد و اتفاقاً بهترين راه براي بالابردن اين نوع اطلاعات مطالعه كتاب است. اصلاً بخش بسيار مهمي از آموزشها را ميتوان تنها با كتاب خواندن به بچهها ياد داد. پس اين بار بهتر است به سراغ كتابخانه مدرسه برويد. براي اولين قدم ترجيح ميدهم كتابهايي در زمينه محيط زيست را انتخاب كنيم. البته اهميت آب، مصرف بهينه از انرژي، تغييرات آب و هوايي، تنوع زيستي، بازيابي و مواردي از اين دست ميتوانند سوژههاي بعدي شما براي انتخاب كتاب و مطالعهتان باشند.
اگر كتابي ديديد، خوانديد و متوجه شديد كه حرفهاي زيادي براي گفتن دارد كه خودتان استفاده زيادي بردهايد ميتوانيد مطالعه اين كتاب را به دوستانتان هم توصيه كنيد.
هر سؤالي كه در مورد محيط زيست و موضوعات كتاب به ذهنتان ميرسد حل نشده كنار نگذاريد، از معلمتان براي حل اين سؤالات كمك بگيريد و براي نتيجه كاملتر ميتوانيد سراغ منابع اينترنتي برويد.
آژير هشدار رفتارهاي غلط باشيد
كاهش در مصرف، بازيابي و استفاده مجدد از هدفها قدم بعدي است. فراموش نكنيد شما به عنوان يك حافظ محيط زيست كوچك ميتوانيد به رفتارهاي مهم خانوادهتان جهت بدهيد. خريد زياد، مصرفگرايي و به دنبال آن توليد زباله از عادتهاي زشت بسياري از ما ايرانيهاست.
ما از هر نوع ميوه و خوراكي كه فكرش را بكنيد در حجم بالا خريد ميكنيم، هزينه زيادي بابت اين خريدهايمان ميپردازيم، دور ريز بيشتري هم داريم و در نتيجه هم انتظار داريم محيط زيستمان پاك بماند!
تا حالا به اين فكر كردهايد همان چند كيلو ميوهاي كه هر روز بزرگترها ميخرند چند نايلون كيسهاي دارد؟ لحظهاي كنار ميوه فروشي ايستادهايد تا ببينيد در يك ساعت چند عدد از اين نايلونهاي پلاستيكي پر از ميوه به دست مشتريها داده ميشود؟ چند ميوهفروشي در كل شهر شما و كشورتان وجود دارد؟ مغز آدم سوت ميكشد اگر لحظهاي به اين فكر كند كه براي بازيافت و بازگشت هر كدام از اين نايلونهاي مشمايي به طبيعت بيشتر از 500 سال زمان لازم است!
پس دور نايلون پلاستيكي را خط بكشيد. اصلا دور هر چيزي كه بازگشت ديرتري به محيط زيست و طبيعت دارد را خط بكشيد. براي خريد از كيسههاي پارچهاي استفاده كنيد و اگر برايتان مقدور است از امكانات پيرامون خود مجدداً استفاده كنيد و به يك يا دوبار بسنده نكنيد. به عنوان مثال از آن دستمال كاغذي كه تازه دهان خود را با آن خشك كرده و دور انداختهايد براي خشك كردن آب ريخته شده استفاده كنيد.
تعمير كردن را ياد بگيريد، كاري كنيد كه وسايلتان بيشتر عمر كنند. به شركتهايي كه كالاهاي توليديشان به بستهبندي بيش از حد نياز دارد، زود ميشكند يا عمر بسيار كوتاهي دارند نامه بنويسيد و از آنها بخواهيد كه در خط توليد خود تغييراتي را اعمال كنند. استفاده بيش از حد ظروف يك بار مصرف نه تنها سطح زمين را از آشغال انباشته ميكند بلكه تعادل اكولوژيكي را نيز بر هم ميزند چراكه براي توليد آنها همواره بايد مواد پلي اتيلني بيشتري توليد كرد كه اين مواد از نايلون مشمايي بدتر هستند.
از والدين خود بخواهيد تا فرصتي را براي كاشت درخت در اختيارتان قرار دهند. سازمانهاي بسياري در سراسر جهان وجود دارند كه درختكاري ميكنند و داوطلبان بسياري در آن شركت ميكنند. با شركت در اين سازمانها سعي كنيد در كره زمين تغيير مثبت ايجاد كنيد.
