استان سيستان وبلوچستان در جنوب شرقي ايران واقع شده. اين استان بيش از مجموع پنج كشور اروپائي هلند ، بلژيك ،دانمارك ،لوكزامبورگ و ايرلند مساحت دارد . آب و هواي اكثر شهرهاي استان ، گرم و خشك ميباشد و فقط بندر چابهار داراي اقليم گرم و مرطوب است .
ناحيه بلوچستان منطقة و سيع كوهستاني است كه مرتفع ترين ارتفاعات آن توده خروجي تفتان باارتفاع حدود 4100 متر با قللي داراي برفهاي دائمي كم است. رودخانه هاي زيادي در بلوچستان جاري است كه در فصل بارندگي اكثراً پر آب شده ودامنة آنها از اواخر زمستان سرسبز و خرم مي باشد .
پس سیستان و بلوچستان را یک استان صرفا خشک تصور نکنید و حتما در ایام تعطیلات نوروز 93 سری به آنجا بزنید. مطمئن باشید هم فال است هم تماشا.
***
سکوهه یا سه کوهه ، یکی از آبادی های بسیار قدیمی سیستان و مربوط به دوران قاجار است که در ۳۰ کیلومتری جنوب غربی زابل واقع شده است . بنای اصلی آن از سه قسمت به هم پیوسته ارگ جنوبی ، ارگ شمالی و ارگ میدانی تشکیل شده است . از ویژگی های معماری این منطقه باید گفت مصالح مورد استفاده از کاه گل ، خشت خام و ملاط های گچ و خاک می باشد .
یکی از نکات قابل تامل در این بنا معماری کهن آن است نشان دهنده بخشی از تاریخ معماری این منطقه را در حدود 300 سال به تصویر می کشد .
بنای مذکور در مرکز روستای سه کوهه بر بالای تپه ای نسبتا مرتفع که گردا گرد آن را دشتی نسبتا هموار قرار گرفته است قرار دارد .
آتشکده کرکویه
کرکوشاه یا کرکویه ، عبارت است از بقایای یک آتشکده مربوط به دوران هخامنشی ، که شامل یک دیوار خشتی – چینه ای از یک برج دفاعی شهر باستانی است . این آثار شامل تعدادی از بناه های بزرگ و کوچک است . این بخش دارای تالاری به طول ۱۱ متر و عرض ۸/۵ متر است .
آتش کرکویه را به کیخسرو نسبت داده اند و کرکویه تا سده هفتم هجری آبادان بوده است. بر اساس توصیفات مورخان دوران اسلامی ، این بنا دارای دو قبه بزرگ و بر هر قبه شاخی چون شاخ گاوی بزرگ ساخته بودند و آتشگاه در زیرآن دو قبه قرار داشت .
آرامگاه بی بی دوست
سیستان سرزمین افسانه های تاریخ کهن ایران است. از روزی که مردم ایران و از جمله سیستان ، اسلام را پذیرفتند و مرید خاندان رسالت و ولایت شدند ، اکثر نقاط این سرزمین پر از قدمگاه ها و زیارتگاه های این بزرگواران شده است .
اما در گوشه ای از این سرزمین زیارتگاهی واقع شده است که شاید اگر آن را از متفاوت ترین زیارتگاه های سیستان نام گذاریم چندان بیراه نرفته ایم . زیارتگاهی که ورود آقایان به آنجا ممنوع است و مزار " بی بی دوست " نام دارد . این مزار در شرق شهر زابل و در دشتی گرم و خشک بر روی تپه های باستانی قرار گرفته و بنا به عقیده عده ای متعلق به عصر اشکانیان است . گفته شده این مزار متعلق به خواهر سید اقبال است که مزارش در سیستان قدیم و افغانستان فعلی واقع شده است و به گفته مولف رساله چهل مجلس ، سید اقبال از شاگردان شیخ احمد جامی شاعر معروف ایرانی است . عامه مردم او را از نوادگان دختر امام حسین(ع) می دانند.
کلپورگان، شاهکار ۷هزار ساله
روستای کلپورگان با سفالینههای تاریخی ومنحصر به فرد با شهرت جهانی شاهکار اندیشه ، ذوق ، فرهنگ و هنر زنان بلوچستان در سرزمین ایران است زنان بومی منطقه یگانه خالقان سفال کلپورگان هستند که نسل به نسل و سینه به سینه از مادران به دختران بلوچ منتقل شده و گذشت زمان و حوادث تاریخ نه تنها از اصالت آن کم نکرده بلکه بیش از پیش بر ارزشهای هنری آن افزوده است.
آنچه امروز کلپورگان را از سایر نقاط متمایز کرده است سفال آن است سفالی با 7 هزار سال قدمت ! و ویژگیهای منحصر بفردش زیرا در ساخت سفال تمام امور ظریف سفال توسط زنان انجام میگیرد و مردان فقط کارهایی مثل آماده کردن گل ،پختن سفال، آوردن خاک سفال را انجام میدهند. آنچه که توجه جهانیان را در سفال کلپورگان برانگیخته است استفاده نکردن از چرخ سفالگری در تهیه سفال و تمام سفالینهها با روشهای سنتی ابتدایی و بدیع و به کمک دست انجام میشود.
شهر سوخته و شگفت انگیز
در روزگاران دور که بشر تازه یکجا نشین شده بود، شهری در سیستان پدید آمد که به گفتهی باستانشناسان به لحاظ بافت شهری، جمعیت، برنامه ریزی شهری و ... اولین شهر جهان بود.
شهر سوخته و تمدن هوشمند و خلاق آن با بیش ازپنجهزار سال قدمت، بهعنوان بزرگترین استقرار شهرنشینی در نیمهی شرقی فلات ایران، نمونهای منحصر به فرد و حکایتگر واقعی علم، صنعت و فرهنگ گذشتههای دور این مرز و بوم میباشد.
شهر سوخته در ۵۶ کیلومتری زابل در استان سیستان و بلوچستان و در حاشیه جاده زابل - زاهدان واقع شده است. شهر سوخته در ۳۲۰۰ سال قبل از میلاد پایه گذاری شده و مردم این شهر در چهار دوره بین سالهای ۳۲۰۰ تا ۱۸۰۰ قبل از میلاد در آن سکونت داشته اند.
جالب است بدانیم برای نخستین بار در شهر سوخته یك چشم مصنوعی متعلق به 4800 سال پیش كشف شد. این چشم مصنوعی متعلق به زنی 25 تا 30ساله بوده که در یکی از گور های شهر سوخته مدفون شده بوده است.جمجمه زن صاحب چشم مصنوعی شهر سوخته ،چشم مصنوعی روی جمجمه او دیده میشود.
آرامگاه خواجه غلطان
آرامگاه خواجه غلطان ، مهمترین زیارتگاه شهرستان زابل می باشد . زائرین زیادی از مردم منطقه از این مکان دیدن می کنند . این بنا در راس کوه خواجه و در جبهه شمال شرقی به شکل مسطیل ساخته شده است و شامل سردر ورودی با طاق تیزه دار و یک اطاق گنبد دار می باشد .
درون این اتاق قبری بزرگ به طول ۳ متر دیده می شود . در کتاب احیاالملوک شاه حسین سیستانی ، آرامگاه مذکور را متعلق به برادر دانیال نبی نسبت می دهد .
