دشت و کویر و کوه در یک قاب

محمدرضاهادیلو

کافیست از ما بخواهند تا چند شهر و نقطه گردشی ایران را نام ببریم. مشهد، اصفهان، شیراز، کیش، تبریز و یا در یک جمله کلی، شمال. اما این کم لطفیست، فراموش کنیم استان هایی را که بخاطر تبلیغات کمتر، بسیاری از مناطق طبیعی و بناهای تاریخی و اماکن مذهبی شان همچنان ناشناخته باقی مانده و در اولویت چندم گردشگران و مسافران قرار دارند.

در میان استان های کشور، خراسان جنوبی از جمله استان هایی است که کمترین اطلاع رسانی در مورد دیدنی هایش انجام شده، استانی که زیبایی های خاص خودش را دارد.

***

در سال ۱۳۸۲ و با مصوبه مجلس شوراي اسلامي و پس از تقسيم استان خراسان به سه استان، استان خراسان جنوبي متولد شد.

این استان به مرکزیت بیرجند از شمال با استان خراسان رضوي، از جنوب با سيستان و بلوچستان و كرمان و از شرق به طول 330 كيلومتر با كشور افغانستان هم مرز است. استان خراسان جنوبي داراي 5 شهرستان به نام هاي بيرجند، قاين، نهبندان، سربيشه و سرايان مي باشد.

طبيعت خاص خراسان جنوبي در دشت بزرگ لوت و چشم اندازهاي زيباي آن در جنوب استان در كنار ييلاق هاي كوهستاني شمال شرقي، از جمله مهم ترين مناطق توريستي و طبيعي خاص به شمار مي رود.

سلام بر سلطان ابراهيم رضا(ع)

اين مزار در روستاي آبگرم گزيك ، در يكصد كيلومتري بيرجند قرار دارد . اين بنا مدفن سلطان ابراهيم رضا از برادر زادگان امام رضا ( ع ) و مورد توجه اهالي محل است و سالانه هزاران زائر و گردشگر از اين محل بازديد ميكنند . این بنا روي سكويي كه يك متر از سطح زمين ارتفاع دارد ، ساخته شده است و داراي ورودي ها ، فضاي گنبد خانه و طاق نماهايي در چهار طرف ساختمان است . در ديوار هاي گنبد خانه تا ارتفاع حدود يك و نيم متر ، آثار ارزشمندي از هنر خوشنويسي مشاهده ميشود كه به خطوط نستعليق ، شكسته ، نسخ و ثلث با مركب نوشته شده اند . تاريخ نگارش برخي از خطوط مربوط به دوره صفوي است .

اکبریه، عمارتی روسی

عمارت اکبریه، یکی از بناهای تاریخی شهر بیرجند است. این بنا در دوره قاجاریه و توسط شوکت الملک در دو طبقه ساخته شده‌است. فرم معماری آن ترکی با الهامی از معماری روسی است که تلفیق آن با معماری اسلامی، سبک معماری نوینی را نشان می‌دهد. این بنا شامل تالار آیینه، گنبد کلاه فرنگی ، تزئینات مقرنس لانه زنبوری و رسمی بندی که صرفا جهت پذیرایی از نمایندگان سیاسی داخلی و خارجی مورد استفاده قرار می‌گرفته‌است.

کوشک، مسجد تابستانه و زمستانه

مجموعه تاريخي كوشك كه مشتمل بر يك حمام، مسجد، حوض انبار و آب انبار است، در ابتداي دروازه قاين شهر تاريخي فردوس(تون) جاي دارد. اين مجموعه به لحاظ قرار داشتن چند بنا در کنار یکدیگر و تلفيق معماري آن حائز اهميت و قابل ارزش مطالعاتي مي باشد.علاوه بر آن مسجد كوشك دو شبستان تابستاني و زمستاني دارد كه شبستان زمستاني آن با طاق هاي گهواره اي و ستون هاي قطور خشتي خود و لايه هاي مرمتي زيادي كه در خود دارد، از اجزاي بسيار مهم و قابل ارزش مجموعه كوشك است.در شبستان زمستاني مسجد كوشك، محرابي قرار دارد كه بر پيشاني آن كتيبه اي متعلق به ۵۵۴ ه ق جاي داشته كه قديمي ترين كتيبه تاريخي شهر تون محسوب مي شود.در عمليات خاك برداري شبستان ستون هايي از زير لايه هاي گچي هويدا شد كه طاق هاي گهواره اي به كار رفته در شبستان را به لحاظ تاريخ معماري بسيار غني مي كرد.

چهل دختر، خانه انسانهای اولیه

غار چهل دختر در نزديکي روستاي «کلاته آخوند» از توابع شهرستان سربيشه، در فاصلة حدود 75 کيلومتري جنوب شرقي بيرجند قرار دارد. غار بردامنه کوهی به نام چهل دختر که از سنگهای آهکی شکل گرفته است قرار دارد. تا عمق حدود 40 متری آن امکان پیشروی وجود دارد و ادامه مسیر به دلیل تنگ شدن دهانه ها امکان پذیر نیست . ورودی غار فضایی است ایوان مانند به ارتفاع حدود 1.5 متر و داخل آن تالاری قرار دارد که ارتفاع بخشهای مختلف آن متفاوت است. با توجه به انباشته شدن رسوبات در کف غار ، بعضی از راهروها مسدود و پر شده اند . وضعیت طبیعی غار یعنی وضعیت فضای داخلی غار و نیز وجود چشمه ای آب دراطراف آن ، امکان اقامت و استقرار انسان در آن وجود دارد . هر چند اکنون آثاری از حضور انسان در داخل غار به چشم نمی خورد اما به گفته اهالی محل ، در گذشته آثاری از ابزار سنگی مانند دست آس و بقایای دیوار در داخل غار وجود داشته است .

رباط آصف

رباط آصف در هفتاد كيلومتري شمال بيرجند ، در دشت وسيعي كه به چاهك موسويه قاين متصل مي شود ، قرار دارد . اين رباط به سبك دو ايواني و از بناهاي دوره قاجاريه است و در زمان آبادي ، تاثير مثبتي در امنيت و تجارت ناحيه قهستان و شهر هاي هم جوار داشته است . تنها تزيينات مشخص بنا در حاشيه سر در ورودي يكي از ايوانها به صورت آجركاري است.

گیوک، آبشاری در دل کویر

آبشار گيوک بيرجند در انتهای دره ای سرسبز واقع شده و هر چند در سال های اخیر به دلیل ایجاد سد گیوک از زیبایی آن کاسته شده است ولی هنوز هم میعادگاه صدها علاقمند به طبیعت در ماه های مناسب سال است. برای دسترسی به این آبشار از ابتدای جاده بیرجند به خوسف و در کنار شهرک صنعتی، مسیری فرعی به سمت جنوب واقع شده که پس از گذشتن از روستاهای دهنو، زینی و نوکند، به گیوک منتهی می شود. این محل دارای سد و آبشاری زیباست که با تابلوهایی مشخص شده است. آبشار گيوک در نزديکي روستاي گيوک در پنج کيلومتري جاده بيرجند به کرمان واقع است. اين محل داراي سد و آبشاري زيباست که با تابلوهايي مشخص شده است. باغات زرشک، بادام، توت، انگور و زردآلو در اين مسير خودنمايي مي کنند.