حامد كرزاي از 22 دسامبر 2004 تا كنون رياست جمهوري افغانستان را به عهده داشته و قرار است بعد دو دوره قدرت را با انتخابات 5 آوريل به فرد ديگري تحويل دهد. مبارزات كانديداهاي انتخاباتي به صورت رسمي از روز يكشنبه دوم فوريه شروع شده و ستادهاي انتخاباتي درست از ساعات اوليه اين روز دست به كار شدهاند. مسئول ستاد انتخاباتي دكتر عبدالله عبدالله در ولايت هرات درست ساعاتي قبل از شروع مبارزات انتخاباتي ترور شد تا معضل امنيت جاني كانديداهاي انتخاباتي و هوادارانشان در ستادهاي انتخاباتي از موضوعات اصلي اين دو ماه مبارزه انتخاباتي باشد. پيشدرآمد انتخابات رياست جمهوري در افغانستان با اين حال و هوا از مبارزات انتخاباتي همراه با دغدغههاي امنيتي به راه افتاده اما در نهايت چه كسي پيروز خواهد شد؟
در وهله نخست بايد توجه كرد كه معادلات اين دوره از انتخابات بر دو وجه داخلي و خارجي قابل ارزيابي است. وجه داخلي به جناحبنديهاي سياسي و به ويژه بافت اقليمي- قوميتي اين كشور مربوط ميشود و وجه خارجي آن به موضع ديگر كشورها كه طي دههاي گذشته طرف اصلي در تحولات داخلي افغانستان بودهاند. جناحبنديهاي سياسي افغانستان بعد از سقوط طالبان بيشتر بر مبناي حضور نيروهاي خارجي در اين كشور شكل گرفت. طالبان به همراه حزب اسلامي گلبدين حكمتيار در جناح مخالف اسلحه به دست گرفتند و هماكنون نيز مخالفت اين جناح با انتخابات باعث شده تا دغدغههاي امنيتي به صورت جدي مطرح شود. ديگر جناحهاي سياسي با وجود موافقت با حضور نيروهاي خارجي، اين موافقت به صورت يكدست نبوده و بيشتر شكل مدارا است تا با گذر افغانستان و رسيدن به امنيت و ثبات داخلي هر كدام بتوانند جايگاهي در هرم قدرت اين كشور داشته باشند. مسئله ديگر اين جناحها به صورت مستقيم با بافت اقليمي- جمعيتي كشور افغانستان ارتباط دارند. نميتوان تاثير اين بافت را در انتخابات رياست جمهوري انكار كرد، چراكه نظام قومي- قبيلهاي باعث ميشود تا هر جناح سياسي گذشته از اتكا به زمينه قوميت خود بر جلب حمايت اقوام ديگر نيز حسابي باز كند. براي مثال، دكتر عبدالله عبدالله از نامزدهاي اصلي مبارزات فعلي است كه در انتخابات قبلي توانست بعد از كرزاي بيشترين رأي را به دست آورد و همراه او به دور دوم انتخابات راه بيابد. او فرزند پدري از قوم پشتون و مادري از قوم تاجيك است كه همين امر ميتواند به او در جلب حمايت اين دو قوم كمك كند چنان كه در حال حاضر حزب جمعيت اسلامي از قوم تاجيك و حزب اسلامي به رهبري عبدالهادي ارغندهوال از قوم پشتون حمايت او را در انتخابات به عهده گرفتهاند، جداي از اينكه جنبش ملي اسلامي از قوم ازبك نيز به اين حمايت پيوسته است. اين حمايتهاي قومي باعث ميشود تا وزنه كسي مثل عبدالله عبدالله نسبت به ديگر كانديداها سنگينتر باشد، هرچند برخي از ديگر كانديداها مثل عبدالرب رسول سياف يا عبدالقيوم كرزاي نيز از حمايتهاي قومي برخوردار هستند.
انتشار كتاب «وظيفه: خاطرات يك وزير در جنگ» به قلم رابرت گيتس، وزير دفاع پيشين امريكا، پرده از نقش امريكا در انتخابات دور قبل رياست جمهوري افغانستان برداشت. به گفته گيتس، امريكا در آن موقع اصرار به تعويق انتخابات از ماه مي به آگوست داشت تا بتواند جايگزيني براي كرزاي تقويت و سقوط كرزاي ممكن شود. گيتس علاوه بر اين به گفته كاي آيده، نماينده سازمان ملل در افغانستان، اشاره كرده كه به وي از دخالت خارجي گستاخانهاي در انتخابات افغانستان گفته بود. اين خاطرات گيتس آشكارا نقش قدرتهاي خارجي به خصوص امريكا در انتخابات رياست جمهوري افغانستان را نشان ميدهد و ميتوان انتظار چنين دخالتي را در انتخابات دو ماه ديگر هم داشت. اين دخالت با توجه به پيمان امنيتي و خروج نيروهاي خارجي در اين سال ميلادي سنگينتر از دور قبل خواهد بود.
در واقع، امريكا و ناتو خواهان پيروزي كانديدايي هستند كه برخلاف كرزاي، حاضر به امضاي پيمان امنيتي و باقيماندن نيروهاي خارجي در افغانستان باشد. شايد كسي مثل سياف مناسب چنين مأموريتي باشد، زيرا به سرسختي با طالبان مشهور است اما معلوم نيست كه ديگر كانديداها تا اين ميزان همخوان با سياستامريكا و متحدان غربياش باشند. به هر حال، جانشين كرزاي با دو پرونده امضاي پيمان امنيتي و مذاكره با طالبان روبهرو خواهد بود و اين احتمال جدي است كه او هم همين سياست كرزاي را دنبال كند. مجموع اين عوامل از بافت دروني، مخالفت نظامي طالبان و نقش نيروهاي خارجي باعث پيچيدگي انتخابات آينده افغانستان شده كه پيروز آن را خواهناخواه رو درروي اين عوامل قرار ميدهد.
