در حالي كه برخي با اشاره به تجربه دولت اصلاحات، «تنشزدايي» با عربستان را دواي درد «انتحار منطقهاي» سعوديها قلمداد ميكنند، برخي ديگر هشدار ميدهند كه رويكرد تنشزدايي با عربستان كنوني پاسخگوي شرايط جاري نيست و ممكن است به تهاجميتر شدن سياست خارجي رياض بينجامد.
به گزارش «جوان»، منابع نزديك به تيم سياست خارجي دولت ميگويند كه طي دو هفته گذشته بحثهايي داخلي بين برخي مشاوران سياست خارجي دولت يازدهم مطرح شده كه برآيند آنها، تأكيد بر تنشزدايي با عربستان بوده است. اخبار و اطلاعاتي كه درباره تغيير برخي چهرههاي ترسيمكننده سياست خارجي عربستان مانند بندر بن سلطان و سعود الفيصل وزير امور خارجه منتشر ميشود، باعث شده كه تيم ديپلماسي دولت يازدهم، موضوع تنشزدايي با عربستان را با برجستگي بيشتري دنبال كند. برخي اخبار و اطلاعات به دست آمده «جوان» نشان ميدهد كه محمدجواد ظريف در حاشيه نشست اواخر هفته قبل داووس نيز تماسهايي با طرف عربستاني داشته، ولي منابع مطلع ميگويند كه از محتواي اين تماسها و بحثهاي مطرح شده، اطلاعاتي در دسترس نيست.
با اين حال، يك منبع آگاه كه خواست نامش فاش نشود به خبرنگار «جوان» گفته كه بحثها درباره ديپلماسي تنشزدايي با عربستان و موضوع سفر علياكبر هاشمي رفسنجاني به رياض كه طي ماههاي اخير جريان داشته، با شدت بيشتري در جريان است. او ميگويد: « موضوع اين نيست كه اين نوع ديپلماسي يا چنين تماسهايي برقرار شود يا نه. تماسها بين تهران و رياض همواره جريان داشته و ايران و عربستان داراي مناسبات رسمي با يكديگر هستند.» او ميگويد: «چالش اساسي بين كساني است كه ميگويند ديپلماسي با عربستان بايد با عتاب و سياست تهاجمي همراه باشد و كساني كه ديپلماسي با عتاب را باعث تنشآميزتر شدن مناسبات با عربستان و در نتيجه هزينههاي بيشتر در لبنان، سوريه، عراق و... ميدانند.»
سر مار را بايد قطع كرد
منابعي كه از بحثهاي جاري داخل تيم ديپلماسي دولت مطلع هستند ميگويند كه بخشي از اين تيم معتقدند كه تهران ميتواند با در پيش گرفتن مدل تنشزدايي در دو دولت سازندگي و اصلاحات، بخش عمدهاي از اقدامات بيثباتساز عربستان در منطقه را كه طي هفتههاي اخير باعث قرباني شدن شماري از ديپلماتهاي ايراني شده، مهار نمايد. در مقابل، بخشهايي از كارشناسان نسبت به كارايي اين مدل در شرايط كنوني به شدت بدبين هستند.
آنها معتقدند كه سياست عربستان از آغاز انقلاب ايران، سياستي خصمانه و مقابلهجويانه بوده كه در دورههايي مانند دوره سازندگي و اصلاحات، شاهد تغييرات تاكتيكي در آن بودهايم. بك منبع آگاه در اين باره به برگزاري اجلاس كنفرانس اسلامي در دوره سازندگي اشاره ميكند، يعني زماني كه دولت هاشمي رفسنجاني مناسبات نزديكي با رياض داشت. او ميگويد: «در آستانه برگزاري اجلاس و ارسال دعوتنامه از سوي ايران، رياض به سفارتخانههاي خود در كشورهاي اسلامي، يادداشتي ارسال كرد و از آنها خواست كه به هر نحوي از شركت كشورهاي اسلامي در اين اجلاس جلوگيري كنند. »
به گفته او، اين يادداشت به نحوي به دست ديپلماتهاي ايراني رسيده بود و در يك ملاقات دوجانبه به يكي از مقامهاي عربستان ارائه شد. او ميگويد، بعد از كشف اين يادداشت از سوي ايران، عربستان به صورتي تاكتيكي، رويكردي نرمتر در پيش گرفت، ولي رويارويي اين كشور با ايران ادامه داشته است.
ناظران مناسبات ايران و عربستان ميگويند كه تاريخ مناسبات دو كشور مملو از رويكردهاي خصمانه رياض در مقابل ايران است كه بسياري از آنها تا كنون فاش نشده است. يك نمونه سندي است كه ويكي ليكس آن را در آبان ماه 1380 منتشر كرده و نشان ميدهد كه در يكي از يادداشتهاي سفارتخانههاي امريكا در خاورميانه، پادشاه عربستان به امريكا ميگويد: «سر مار را قطع كنيد. »در اين اسناد همچنين آمده كه پادشاه عربستان سعودي گفته است كه با امريكاييها همكاري ميكند تا جلوي نفوذ ايران در عراق را بگيرد؛ اقدامي كه بنا بر اين اسناد «يك اولويت استراتژيك براي پادشاه و دولتش» محسوب ميشود.
رياض تنشزدايي نميخواهد، حتي اگر تهران بخواهد
كارشناسان ميگويند كه اين سياست خصمانه عربستان با ايران به خصوص بعد از تحولات منطقه و انقلابهاي عربي سال 2011، تشديد شده است. انقلابهاي عربي، رياض را در وضعيتي چالشي قرار داد و اين كشور در وضعيتي قرار گرفت كه بيم سرايت اعتراضات به داخل مرزهايش ميرفت. با اين حال، تحولات يك سال اخير در كشورهايي مانند مصر و تضعيف وضعيت اخوانالمسلمين، عربستان را يك بار ديگر وارد متن تحولات خاورميانه كرد.
رياض در كشوري مانند سوريه به شدت فعال شد و ظرفيت نفوذ خود بر گروههاي سلفي را به نحوي كمسابقه در خدمت اثرگذاري بر تحولات خاورميانه گذاشت. چنين روندي منجر به اين شد كه رياض بعد از سقوط اخوان و مشغول شدن مصر به تحولات داخلي، وضعيتي كمنظير براي خود ترسيم كند و دستور كار علني كردن رويارويي با ايران را در پيش بگيرد.
دكتر سيد رضا ميرطاهر، كارشناس مسائل خاورميانه كه پاياننامه كارشناسي ارشد خود را درباره سياست دفاعي عربستان نوشته، ميگويد: «سياست خارجي عربستان از همان ابتداي انقلاب، در قبال ايران خصمانه بود. عربستان، اساساً ايران را رقيب ايدئولوژيك خود درمنطقه ميداند.»
اين موضوعي است كه هادي محمدي ديگر كارشناس امور خاورميانه نيز با آن موافق است: «استراتژي عربستان براي رويارويي با ايران قطعي است.» كارشناسان امور عربستان با اشاره به همين نقطه عزيمت، معتقدند كه تحولات منطقه، باعث شده كه رياض رودربايستيهاي ديپلماتيك با ايران را كنار گذاشته و به سمت رويارويي با ايران پيش برود. دكتر رضا ميرطاهر ميگويد: « اينكه ما رويكرد كنوني عربستان را با دوران اصلاحات مقايسه كنيم، واقعبينانه نيست. برداشت طراحان سياستخارجي عربستان اين است كه ايران در مقطع كنوني در وضعيت ضعف قرار گرفته و به همين خاطر، ميتوانند حتي در يك رويارويي نظامي، بر ايران غلبه كنند. »
ميرطاهر ريشه سياست خصمانه و مقابلهجويي عربستان در شرايط كنوني را نيز همين احساس برتري عربستان و ضعف ايران ميداند و ميگويد: « عربستان از ابتداي انقلاب هيچ گاه به دنبال تنشزدايي با ايران نبوده و الان هم اينطور نيست.» به عقيده او، رياض، شرايط كنوني منطقه را يك فرصت تاريخي براي دستيابي به برتري در خاورميانه ميداند و از نظر كساني مانند بندر بن سلطان، ضعف ايران و خارج شدن اخوانالمسلمين از گردونه حكومت در مصر، چنين فرصتي را به عربستان داده است. نتيجهاي كه مير طاهر از اين رفتار پرخاشگرانه و سياست بيثباتساز عربستان ميگيرد اين است كه رياض بهدنبال ايجاد بيثباتي فراگير از عراق گرفته تا سوريه، لبنان و يمن است.
او ميگويد: «حتي اگر ايران هم به دنبال تنشزدايي باشد، عربستان چنين چيزي نميخواهد.» منابع مطلع ميگويند، اين واقعيت كه عربستان در شرايط كنوني حاضر به تنشزدايي با ايران و جريان شيعي منطقه نيست، موضوعي است كه برخي رهبران منطقه نيز در ملاقاتهاي اخير خود با مقامهاي ايراني گوشزد كردهاند. اين منبع مطلع ميگويد: «در جريان ملاقاتهاي اخير وزير امور خارجه كشورمان با مقامهاي حزبالله و عراق، آنها تأكيد داشتند كه ايران نبايد در مقابل عربستان نرمش به خرج بدهد. »
گزينهها روي ميزند...
كارشناسان دامنه وسيعي از گزينهها را براي رويارويي با سياستهاي بيثباتساز عربستان در منطقه ترسيم ميكنند. روز دوشنبه نمايندگي ايران در سازمان ملل در نيويورك با ارسال يادداشتي به دبيركل سازمان ملل متحد، به سه حادثه بارز تروريستي ظرف يك سال گذشته عليه ديپلماتها و اماكن ديپلماتيك جمهوري اسلامي ايران در يمن و لبنان اشاره كرد. در نسخه خبري اين يادداشت كه در اختيار خبرگزاريها قرار گرفته، اشارهاي به طرف دولتي مشخصي در اين حوادث تروريستي نشده و صرفاً ضمن اشاره به اينكه گروه عبدالله عزام مسئوليت حمله به سفارت ايران در لبنان را به عهده گرفته، درخواست عمومي ايران براي به كارگيري نهايت تلاش جهت پيشگيري از موارد آتي و پيگرد قانوني و همچنين مجازات عاملان اين حملات مورد تأكيد قرار گرفته است. كارشناسان تأكيد ميكنند كه ايران بايد در برخورد با عربستان، نه رويكرد تنشزدايي، بلكه سياست مهار و پاسخهاي متقابل مشخص را دنبال كند.
هادي محمدي كارشناس مسائل خاورميانه ميگويد: « تهران بايد پاسخهاي مشخص به عربستان بدهد و دست به اقدامات حقوقي بزند.» او به عنوان نمونه به ماجراي متهم شدن ايران به توطئه براي ترور عادل الجبير، سفير عربستان در خاك امريكا توسط سپاه قدس در مهر ماه 1389 اشاره ميكند و ميگويد: «سعوديها در آن ماجرا، با كمك امريكا تبليغات وسيعي عليه ايران به راه انداختند، اتهام در ماجرايي كه اصلاً اتفاق نيفتاده بود و خودشان نيز فقط ميگفتند كه ايران قصد داشت الجبير را ترور كند.»
او ميگويد: «در حالي كه بمبگذاري در مقابل سفارت ايران در بيروت اتفاق افتاد و شهيد انصاري رايزن فرهنگي ايران به شهادت رسيد و اسناد و مدارك ارتباط گروههاي عبدالله عزام با عربستان نيز وجود دارد. شما كار تبليغاتي يا اصطلاحاً ديپلماسي عمومي را كه دستگاه ديپلماسي ما به كار بست با كار تبليغاتي كه سعوديها در آن مقطع با همكاري امريكاييها انجام دادند، مقايسه كنيد! آيا متناسب است؟»
او تأكيد ميكند كه استراتژي عربستان براي رويارويي با ايران قطعي است و سياست تنشزدايي در مقابل اين سياست جواب نميدهد. اين كارشناس خاورميانه تأكيد ميكند: « سعوديها به امريكا ميگويند چرا به سوريه حمله نكرديد؟» محمدي اين موضوع را كه اختلافاتي بين امريكا و عربستان وجود دارد منتفي نميداند و معتقد است كه تغيير و تحولات در كادر رهبري عربستان، فشار امريكا براي ساختارسازي در داخل عربستان است: «بحثهايي در مورد جانشيني تركي فيصل به جاي بندر بن سلطان و جايگزيني يكي از فرزندان عبدالعزيز بن عبدالله نيز مطرح است. بخشي از اين تغييرات به مسائل سياست خارجي عربستان و بخشي هم به چينش با كاركردهاي داخلي برميگردد.» با همه اينها او تصريح دارد كه اين تغييرات، استراتژي مقابلهجويانه عربستان با ايران را تغيير نميدهد.
عربستان از اسراییل هم خطرناکتر است اینها از نسل ابوسفیان و معاویه هستند که به کودک 6ماهه هم رحم نمیکنند جهاد با عربستان از جهاد با اسراییل مقدمتر است ا 
