دولت يازدهم ماههاي ابتدايي فعاليت خود را پشت سر ميگذارد و طبيعي است براي ارزيابي عملكرد دولت نيازمند گذر زمان باشيم اما از آنجايي كه كابينه اصرار بر عملكرد 100 روزه داشته و برخي از سياستهايي كه تاكنون دولت از خود نشان داده است ميتواند در ماهها و حتي سالهاي آينده نيز جاري و ساري باشد، به همين دليل نگاه خود را معطوف به عملكرد فعلي دولت نمودهايم. علي جنتي از جمله وزرايي بود كه بيشترين ميزان رأي اعتماد را از مجلس كسب كرد. سخنراني روز رأيگيري جنتي نيز در بالابردن آراي او بيتأثير نبود.
با اين وجود علي جنتي به دليل مواضعش تا به حال دو بار به مجلس فراخوانده شده و دربرابر نمايندگان ملت مجبور به پاسخگويي شده است. طي حدود 100 روز از آغاز فعاليتهاي دولت، حوزه فرهنگ داراي بيشترين حجم خبرسازيها بوده است. تصميمگيريهاي ارشاد تحت مديريت جنتي، گاهي همراه با استقبال، گاهي اعتراض برانگيز و زماني هم باعث حيرت شده است.
صحبت از احياي تمدن ايراني، اسلامي در روز راي اعتماد، موضعي بود كه با استقبال خوبي روبهرو شد. اماوزير ارشاد در برخورد با پرونده حقوقي شكايت از سازندگان فيلمهاي ضد ايراني در هاليوود كه بازخوردهاي بينالمللي نيز داشت، در كمال خونسردي آن را فاقد ارزش پيگيري دانست و وكيل فرانسوي را مرخص كرد يا با تعطيلي جشنواره ضد صهيونيستي «افق نو» اعتراض متفكران ضدامريكايي را برانگيخت.
در اين چند ماهه وزير موضعگيريهايي داشته كه هر بار با اعتراضهايي كه صورت گرفته مجبور به اصلاح صحبتهاي قبلي خود شده است. عملكرد علي جنتي در مقام وزير فرهنگ و راشاد اسلامي زير ذرهبين است.
صداي پاي جريان خزنده فرهنگي
* هادي عسگري
وزارت ارشاد متولي و مجري سياستهاي كلي فرهنگي دولت است. چه شعارهايي چون « اعتدال و اميد» كه سرلوحه فعاليتهاي دولت است! و چه رويكرد ذهني و مانيفست فرهنگي دولت يازدهم كه به مرور خود را نمايان ميكند. در حوزه فرهنگ عمومي عملكرد دولت را ميتوان در چند رخداد مورد ارزيابي قرار داد؛ اتفاقاتي كه باعث شد دولت خود را مجبور به پاسخگويي كند. اولين رخداد حضور رسمي يك وزير دولت جمهوري اسلامي در شبكه اجتماعي فيسبوك است؛ جواد ظريف نماينده پيشين جمهوري اسلامي ايراني در سازمان ملل كه به عنوان وزير امور خارجه دولت يازدهم انتخاب شده است فعاليت گستردهاي در فيس بوك دارد به طوري كه گزارشهاي فيسبوكي آقاي وزير شهرت جهاني پيدا كرده است. داشتن صفحه رسمي در سايتي كه در ايران فيلتر شده است، چالشي بود كه به مرور عادي شد. حتي متن جنجالي ظريف درباره احمدي نژاد و هولوكاست در توئيتر ديگر شبكه اجتماعي، تا مدتها اعتراضاتي را به همراه داشت. حضور رسمي جواد ظريف باعث شد تا هم وزير ارتباطات و هم وزير ارشاد خواستار بازنگري در فيلترينگ اين سايت شوند و اين در حالي است كه با جستوجويي ساده ميتوان به چندين گزارش كارشناسي درباره عواقب سوءاخلاقي و اجتماعي حضور در چنين شبكههايي برخورد كرد و به هر حال وزارت ارشاد بايد قبل از صحبت درباره اين رفع فيلترها پاسخي هم براي پيوست فرهنگي آن داشته باشد.
حتي امنيت اطلاعات شخصي افراد نيز در فيس بوك يكي از نگرانيهاي كارشناسان است. ديگر موضوعي كه باعث شد وزير ارشاد خود را در مظان پاسخگويي ببيند، آوازخواني زنان بود كه بهرغم حرمت شرعي آن، جنتي با تسامح درباره آن اظهار نظر ميكند. اين گونه اظهارنظرهاي بيپرواي علي جنتي از نظر برخي از كارشناسان فرهنگي ناشي از آدرسهاي غلطي است كه برخي از مشاوران پشت پرده به وزير ارشاد ميدهند؛ جرياني كه رد پاي آن را ميتوان در دولتهاي پيشين ديد. از آنجايي كه عقبه فكري برخي از وزرا از جمله وزير ارشاد به دولتهاي سازندگي و اصلاحات باز ميگردد، اين امكان وجود دارد كه جريان خزنده فرهنگي آن سالها در حال جان گرفت زير لواي دولت تدبير و اميد است. نمونه اين حركتهاي زيرپوستي را ميتوان در راهاندازي مجدد روزنامههاي زنجيرهاي دانست كه يادآور سالهاي اوليه دولت سيد محمد خاتمي است. سرمقاله جنجالي روزنامه بهار در مورد ولايت، يكي از خروجيهاي اين جريان بود، نكتهاي كه نميتوان آن را انكار كرد. انتصابات مديران فرهنگي در چند ماه اخير خود مويد ميل به بازگشت به دولتهاي گذشته است. به طوري كه مديراني كه اين روزها در سمتهاي مختلف وزارت ارشاد مشغول به كار هستند سابقه همكاري با دولتهاي پيش از كابينه نهم را دارند. چيزي كه در اين ميان جاي تأمل دارد، واكنش كميسيون فرهنگي مجلس به رخدادهاي فرهنگي عمر حدود 100 روزه دولت است. اگر وزير ارشاد بخواهد در آينده نيز به عنوان يك خطشكن فرهنگي خود را معرفي كند، قطعاً بايد منتظر برخورد قاطع مجلس باشد.
نسخهپيچي ديپلماتها براي سينما
* مصطفي شاهكرمي
حوزه سينما به عنوان يكي از پرچالشترين حوزههاي فرهنگي كشور، در ادوار روي كار آمدن دولتها بوده است. اين روزها مصادف است با ايام ارائه گزارشي كه دولت يازدهم قول آن را به اسم انتشار «گزارش عملكرد 100 روزه» به مردم داده بود. انتصابات و آمدن و رفتن مديران و مسئولان در وزارت ارشاد به خصوص در سازمان سينمايي به عنوان پرحرف و حديثترين فرآيندهاي شكل گرفته محسوب ميگردد.
حرفهاي حاشيهساز وزير ارشاد درباره بازگشايي خانه سينما و اينكه مايل است طريق و مشي خاتمي را ادامه دهد، سرآغاز و نشاندهنده روند پرچالش و حاشيهاي را براي وزارت ارشاد و حوزه سينما معرفي ميكرد. جنتي با گماردن حجتالله ايوبي كه يك سياستمدار محسوب ميشود، در جايگاه رئيس سازمان سينمايي تحسين و تذكار بسياري از دست اندركاران سينما را به همراه داشت. ايوبي كه تا قبل از احراز اين پست سينمايي سابقه و پيشينه سينمايي در كارنامهاش ديده نميشود، در همان ابتداي ورودش با كمك گرفتن از تجربه سياسياش سعي كرد با گرفتن سياست يكي به نعل و يكي به ميخ يا به عبارتي اتخاذ رويكرد دست به عصا رفتن، فرصت رصد و كسب اطلاعات از فضاي جديد كارياش را فراهم كند.
نمونه بارزش جمله تأمل برانگيز «گوشهاي من به صداي بلند حساسيت دارد» است! در جريان مرتفع كردن مشكل خانه سينما، جنتي و ايوبي با يك روش پوليتيكال و البته درهم ريختن و خلط كردن مباحث مختلف به هر شكل ممكن بازگشايي مجدد خانه سينما را در مسيري قرار دادند كه موجب فروكش كردن دعواهاي رسانهاي و چنددستگي بين سينماگران شد. رفع و رجوع كردن مسائل مربوط به خانه سينما اين فراغبال را براي وزير و معاونش به وجود آورد تا با هماهنگي يكديگر و طي يك اقدام تأملبرانگيز انحلال يا ابطال مؤسسه تازهتأسيس سينماي مقاومت را اعلام كنند. تأملبرانگيز از اين بابت كه بررسي روند جابهجاييها و اخبار اين حوزه تا آن زمان جملگي مؤيد اين بود كه تيزي تيغ اين وزير و معاون به سمت جريانات منتقد فضاي شبه روشنفكري متمايل بوده است. اين مدعا با تعويق و سپس تعطيل كردن جشنواره خوش آتيه و صاحب حرفي مثل جشنواره فيلم «افق نو» و «كنفرانس هاليووديسم» كه در دورههاي قبل ظرفيت و اثرگذاري راهبردياش را ثابت كرده بود، براي همگان روشنتر شد. پاسكاري بين وزير و معاون با وزارت خارجه و برگزار كردن جلسه «كي بود كي بود من نبودم!» نشان از هماهنگي بين ديپلماتهاي وزارت خارجه و ديپلماتهاي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي! بود.
اعلام نكردن يا شايد نداشتن استراتژي و برنامه مدون و راهبردي براي حوزه فرهنگ و سينما مهمترين چالش و كمبود وزير و معاون ديپلماتش است. هر چند عرصه فرهنگ و سينما جايي نيست كه بتوان آن را در يك بازه 100 روزه مورد نقد و بررسي قرار داد، اما نحوه ورود و رويكرد وزارتخانه و سازمان به مسائل مرتبط با حوزه كاريشان نشاندهنده اين است كه آنچه براي دوستان اهميت دارد، حاكم كردن يك فضاي بدون چالش است. هر چند اين كار در ظاهر داراي محسناتي است اما صرف اتخاذ چنين رويكردي ممكن است (همانطور كه رئيس قوه قضائيه هشدار داد) به آن جريان خزنده فرهنگي كه با ظاهري امنيتي و سياسي در حال حركت است فرصت بسط و گسترش بدهد و بشود آنچه نبايد بشود!
فعلاً در تئاتر خبري نيست!
سپيده آماده
اين روزها كه حدود 100 روز از آغاز به كار دولت جديد ميگذرد، با نگاهي اجمالي به اتفاقات حوزه تئاتر در 100 روز اخير با برخي مؤلفههاي جديد روبهرو ميشويم كه نويدبخش آيندهاي روشنتر در عرصه تئاتر كشور است. علي مرادخاني كه مدت زمان زيادي هم از انتصابش بر مسند معاونت هنري فرهنگ و ارشاد اسلامي نميگذرد، در هفتههاي اخير اميدهاي زيادي به تئاتريها در خصوص ساخت سالنهاي تئاتر داده است. تعاملات مرادخاني با مديران شهرداري در راستاي اختصاص و احداث سالنهاي تئاتر، يكي از رخدادهاي اميدبخش هفتههاي اخير بوده است كه در اين ميان ميتوان به بهرهبرداري از سالن تئاتر شهيد آويني، فرهنگسراي بهمن و تسريع فعاليت براي بهرهبرداري سالن تئاتر فرهنگسراي خاوران پيش از جشنواره تئاتر فجر سال جاري اشاره كرد. چندي پيش هم مرادخاني از رايزني براي احداث سالن ويژه نمايشهاي آييني و سنتي خبر داده بود و اين طور كه معلوم است، ساختمان اداري سنگلج قرار است با هماهنگي شهرداري به سالني براي اجراهاي آئيني بدل شود و از طرف ديگر مرادخاني پيگير مسئله توسعه تماشاخانه سنگلج كه مدتها مطرح شده، بود اما تا به امروز به مرحله اجرا نرسيده، هم هست. پيگيري ماجراي اداره تئاتر هم ديگر اتفاق صد روزه اخير در حوزه تئاتر است؛ ساختمان اداره تئاتر كه دو سالي است به دليل بازسازي و تعمير تعطيل شده و تا به امروز متروكه باقيمانده بود، اين روزها در راستاي بازسازي و احياي دوباره قرار گرفته است. البته اقدامات و اظهارنظرهاي مرادخاني كه بگذريم، مديريت انجمن هنرهاي نمايشي هنوز هم دست مديران دولت قبلي است و تغيير چنداني هم در عملكرد اين انجمن در ماههاي اخير ديده نميشود. اما آنچه از زبان هنرمندان عرصه تئاتر به گوش ميرسد، موج اميدي است كه بر گشوده شدن فضاي تئاتر كشور دارند. اين روزها پاي صحبت هنرمندان عرصه تئاتر كه مينشينيم همه در رؤياي بهبود وضعيت تئاتر در چهار سال آينده به سر ميبرند، اما تا به امروز تغيير چنداني در شرايطشان ايجاد نشده است.
البته برخي اين مسئله را به دليل كوتاهي زماني ميدانند كه از روي كار آمدن معاون هنري جديد گذشته است اما به هر رو، رديف بودجه مجزا براي توسعه سالنهاي تئاتر، همچنان حلقه گمشده هنر نمايش كشور ما است و هنوز هم با وجود پتانسيلهاي فزاينده در عالم تئاتر، كل هنر نمايش ما به چند سالن در تهران و شهرستانها محدود شده كه اين حجم از سالن در برابر پتانسيل هنرمندان تئاتر قابل قياس نيست. از سوي ديگر با توجه به اينكه قسمت اعظم بودجه امسال در دولت پيشين هزينه شده است، گروههايي مجبور هستند كه درآمد خود را از گيشه تأمين كنند. در اين بين بازنده اول و آخر اين ميدان، تئاتر حرفهاي كشور است. به رغم همه اين مشكلات اما باز هم چشم همه هنرمندان عرصه تئاتر به افزايش بودجه اين هنر، رشد سالنها و گشودن عرصه براي فعاليت هنرمنداني است كه به دليل برخي برخوردهاي سليقهاي از صحنههاي نمايش دور مانده بودند.
دغدغههاي كاغذي
محمدصادق عابديني
مميزي، كليدواژهاي كه ميتوان تحليل عملكرد دولت يازدهم را در حوزه كتاب با آن آغاز كرد. كتاب، قديميترين و مهمترين كالاي فرهنگي است كه دولتها تلاشهاي مستمري براي ارتقاي جايگاه آن در سطح جامعه داشتهاند. اما هر دولت با سياستهاي مشخصي در حوزه كتاب خود را نسبت به اسلافش متمايز ميكند. دولت دهم در حالي به كار خود پايان داد كه قيمت كاغذ با رشد ناگهاني خود معادلات فرهنگي را به هم ريخت و كتاب را به كالايي لوكس تبديل كرد. برخورد با ناشران متخلف و در رأس آنها نشر چشمه، از جمله اقدامات شاخص دولت پيشين در حوزه كتاب بود؛ اقدامي كه در زمان خود به حد كافي خبرساز شد و زمينه كافي را براي ايجاد يك چالش فرهنگي در دولت جديد به همراه آورد. دولت يازدهم نشان داده است كه از نظر ديدگاه اختلافنظرهاي فاحشي نسبت به دولت دهم دارد. وزارت ارشاد نيز تلاش خود را براي پاك كردن اقدامات وزير قبلي انجام ميدهد به طوري كه جنتي در همان روزهاي ابتدايي انگشت اشاره خود را روي مميزي كتاب گذاشت و خواستار تغيير در روند مميزي كتاب شد. اين تغييرات با پيشنهاد حذف مميزي پيش از نشر آغاز شد و بعد از گذشت چند ماه به درخواست بازگشايي نشر چشمه رسيد. تا به اينجا دولت نشان داده خواستار به حداقل رساندن مميزي است. سياست تسامح دولت، منتقدان سرسختي نيز دارد كه به خوبي به ايرادات قانوني كاهش مميزي واقف هستند. در مورد نشر چشمه نيز افشاگريها درباره محتواي برخي از آثار منتشر شده توسط آن مؤسسه كه حاوي مطالب خلاف اخلاق و شئونات اجتماعي است، فضا را براي مانورهاي بيشتر گرفته است. در اين حالت بهتر است دولت توان خود را در راههايي چون ايجاد زمينه افزايش سرانه مطالعه، نهايي شدن محل دائمي نمايشگاه كتاب و كمك به كاهش آثار زيانبار قيمت بالاي كاغذ صرف كند. كتابخواني هنوز به فرهنگي عمومي تبديل نشده است، نمايشگاه كتاب سالهاست كه مستأجر فصلي مصلاي تهران است و از همه سختتر، تهيه كتابهاي گرانقيمت براي دوستداران مطالعه است. اگر وزير دغدغههاي خود را به جاي تمركز در مميزي صرف اين امور ميكرد، ما اميد بيشتري به آينده داشتيم.
