مجالس عزاداري محرم، اگر هيچ انساني حماسي هم تربيت نكند و هيچ نيروي متحول شدهاي هم تحويل جامعه ندهد، باز هم مهم است.
براي تبيين اين بخش مهم بايد به تشريح آيين و مناسك آييني از منظر علوم اجتماعي و ارتباطات پرداخت. آيين و مناسك آييني عالمي خلق ميكنند كه خاص خودشان است. اينها حكم آب و هوايي را دارند كه خاص يك منطقه جغرافيايي است. اگر آب و هوا را از يك منطقه جغرافيايي بگيرند، آن اقليم جغرافيايي از بين ميرود و ديگر وجود خارجي نخواهد داشت. آيينها در فرهنگهاي انساني نيز نقشي اين چنين داشته و حكم آب و هواي عالمي را دارند كه براي آن به وجود آمدهاند.
حيات و تداوم اقليمهاي هر فرهنگي تا حد زيادي وابسته به آب و هوا و آيينهاي آن فرهنگ است. به كمك اين آيينها، اقليم فرهنگي به وجود ميآيد و انسان و جوامع انساني را در خود نگاه ميدارد و تربيت ميكند. انسان در وجه فردي و اجتماعياش در عالم و اقليمي كه اين آيينها خلق كردهاند، تربيت ميشود و نفس ميكشد. از قِبَل اين تربيت و نفس كشيدن، آدمها به اقليم وابسته ميشوند. حالا ديگر خودشان آن فرهنگ و آب و هوا و آيينها را بازتوليد ميكنند. اين آب و هوا عامل حيات و امتداد تاريخي يك فرهنگ محسوب ميشود.
اين چنين است كه فرهنگ، به كمك آيين خودش را بازتوليد ميكند و در طول زمان بسط ميدهد و جلو ميرود. انسانها ميميرند ولي عالم و اقليم فرهنگ باقي ميماند. آيينها اين قدرت خارقالعاده را دارند كه بتوانند اصل مفهومي را كه نطفهشان در آن بسته شده، در زمانها و مكانهاي ديگري بازتوليد كنند. از اين لحاظ عزاداريهاي محرم يك وجه مهم آييني دارند و مايه حيات و تداوم تاريخي فرهنگ عاشورا ميشوند. اينگونه است كه فرهنگ عاشورا و كربلا در طول تاريخ، همواره در زمانها و مكانهاي ديگري به جز كربلاي سال 61 هجري نيز بازتوليد ميشود. نطفه آيينهاي عزاداري در محرم 61 هجري در كربلا و در نزديكي كوفه بسته شد، ولي اين مفهوم بارها و بارها در جغرافياها و زمانهاي ديگري خود را بازتوليد كرده است. اين چنين است كه كوچكترين عمل و اقدامي براي زنده نگه داشتن ياد سيدالشهدا(ع) ولو خود را غمگين نشان دادن و تباكي كردن مهم تلقي ميشود. از منظرگاه علوم اجتماعي و ارتباطات، اين حالت را ميتوان مجرا و كانالي ديد كه قرار است معارف ديني و عقيدتي از 1400 سال قبل در آن جريان پيدا كرده و سرشاخههاي انساني خود را در طول اين تاريخ سيراب كند.
با اين اوصاف، عزاداري، روضه، گريه و امثالهم رسانهاي هستند به طول تاريخ شيعه. سخن خود را با نقل عباراتي از امام خميني(ره) به پايان ميبرم: «ائمه اين قدر اصرار كردند، به اينكه مجمع داشته باشيد. گريه بكنيد. [ندبه] بكنيد. براى اينكه اين حفظ مىكند كيان مذهب ما را. اين دستجاتى كه در ايام عاشورا راه مىافتند... راهپيمايى است خودش اما راهپيمايى با يك محتواى سياسى... . همان سينهزنى، همان نوحهخوانى، همانها رمز پيروزى ماست... از اين هماهنگتر چى؟ شما در كجا سراغ داريد كه ملتى اين طور هماهنگ بشود؟ كى اينها را هماهنگ كرده؟» (صحيفه امام؛ ج11، ص:98)
