تلويزيون اين روزها پر شده از برنامههاي گوناگون ورزشي كه هر كدام از آنها به صورتي برنامه اجرا ميكنند كه گويي مشابه آنها وجود ندارد. از يكسو برنامه قديمي نود دائماً به مسائل روز و حاشيهاي فوتبال ميپردازد، از سوي ديگر پنجشنبهها برنامه تازهتري در اين باره از شبكه 2 سيما پخش ميشود. برنامهاي كه به طور كلي، محور جذابسازي خود را بر روي پرداختن به حاشيهها و حتي به تعبير تيزر اين برنامه، افشاگري درباره پشت صحنه فوتبال، بنا نهاده است. علاوه برتمام اينها شبكه 5 سيما هم از چندي پيش برنامههايي با اين گونه محتواها داشته است؛ برنامههايي كه با اسم بررسي ورزش ايران روي آنتن ميروند. بسياري از اين برنامهها در نهايت بيش از 80 درصد وقت هر هفته خود را به بازگويي اتفاقاتي اختصاص ميدهند كه در هفته گذشته در فوتبال رخ داده است. تعدادشان هم آنقدر زياد است كه هر كدام خبرهاي سوخته ديگري را بازگو ميكند و قطعاً تكرار مكررات محسوب ميشود. حالا بايد ديد با اين وضعيت آيا به جاي ايجاد برنامههاي جديد در ورزش، نميتوان به فكر راهاندازي برنامهاي همچون برنامه نود اجتماعي بود؟
فوتبال، فوتبال، ملالآوري به اوج ميرسد!سهيل سماوات، استاد دانشگاه وكارشناس رسانه، در اين باره ميگويد:در صورت ادامه اين روند در تلويزيون وكليد زدن برنامههاي ورزشي متعددي بايد به انتظار فرار مخاطب از رسانه ملي نشست چراكه مخاطب علاقهاي ندارد حرفهاي تكراري را هر چند روز يكبار از رسانهاي مثل تلويزيون دريافت كند. اين استاد دانشگاه ميافزايد:برنامه نود هميشه مخاطبان خود را داشته است. هرچند اين برنامه اخيراً به شدت به حاشيهها ميپردازد و اين اصلاً خوب نيست اما به هر صورت با وجود اين برنامه ديگر لازم نبود كه برنامهاي اينچنيني و آن هم با همين سبك و سياق آغاز شود. به واقع رسانه ملي امروز نياز به برنامه صريح اجتماعي دارد. امروز شهروندان از رسانه ملي حتي انتظار برنامههاي سياسي هم ندارند. به تعبير ديگر امروز جامعه تشنه نود اجتماعي است. نود اجتماعي كه درآن هر هفته يك معضل اجتماعي جوانان و جامعه بررسي گردد. مباحثي مثل ازدواج و اعتياد نيازمند چنين برنامه كارشناسي هستند و جاي آنها در نوداجتماعي بايد باشد.
جاي خالي يك برنامه مخاطب محور اجتماعياحمد جلالي، جامعهشناس و استاد دانشگاه دراين باره بيان ميدارد: امروز همه اساتيد و پژوهشگران اجتماعي بر اين باورند كه جاي بحثهاي جدي اجتماعي با مشاركت خود جوانان در رسانه ملي واقعاً خالي است. ما در شرايطي به سر ميبريم كه جامعه جوان ايراني با مشكلات زيادي دست و پنجه نرم ميكند. اين مشكلات جز از طريق ترويج گفتمان اجتماعي قابل حل نيست. فضاي گفتمان اجتماعي هم توسط برنامهاي مثل «نود اجتماعي» ايجاد خواهد شد.
جلالي، جامعهپژوه در ادامه خاطرنشان ميسازد: فوتبال امروز ديگر كاركرد خود را از دست داده، ضمن اينكه اقشار تحصيلكرده جامعه ايران ديگر نميپذيرند كه تلويزيون هر روز به حاشيههاي تكراري فوتبال بپردازد. برنامهاي مثل «نود اجتماعي» ميتواند فضا را براي شنيدن معضلات جامعه از طريق رسانهاي عمومي مثل تلويزيون آماده كند. در واقع اين برنامه ميتواند گفتماني را به وجود آورد كه درآن كارشناسان اجتماعي با نظرات مختلف به بحث وگفتوگو بپردازند.
حاشيههاي فوتبال از بحران اجتماعي مهمتر است؟سهيل سماوات با اشاره به وضعيت امروز ورزش فوتبال در صدا و سيما عنوان ميكند: تقريباً اكثريت برنامههاي تلويزيون درباره ورزش و فوتبال به حالت تكرار افتاده و به نوعي هر كدام از آنها سعي ميكنند با نوعي ژست افشاگري مخاطب جلب كنند. اين براي رسانه ملي موضوع خوبي نيست. ممكن است در مخاطب اين تصور ايجاد شود كه رسانه ملي دائماً علاقه دارد به همين مسائل بپردازد. بايد رسانه را تا دل اجتماع پيش برد. يك نود اجتماعي قادر به انجام چنين امر مهمي است. احمد جلالي، استاد دانشگاه با نگاهي به مناظرهاي كه چندي پيش درباره ازدواج در سلسله مناظرات جمعهها پخش شد، بيان ميدارد: استقبال شهروندان از اين مناظره بسيار خوب بود. حتي رشد چشمگيري نسبت به ديگر سوژههاي مناظرات قبلي داشت. اين بيانگر آن است كه جامعه تشنه شنيدن مسائل اجتماعي از طريق رسانهاي فراگير مانند تلويزيون است. در واقع بايد اين تشنگي را برطرف كرد در غير اين صورت گفتمان عقلاني و ضدخشونت در بين شهروندان حاكم نميشود. رسانه ملي ميتواند به شهروندان در برنامهاي مثل نود اجتماعي آموزشهاي مختلفي به صورت غير مستقيم بدهد. ميتوان در موضوعاتي مانند خشونتهاي اجتماعي، بزهكاري، زورگيري و سرقت در اين برنامه چالشي به صورت زيربنايي كاركرد.
نود اجتماعي چالشي، راهي براي بهتر شدن!سهيل سماوات، كارشناس ارتباطات درادامه ميافزايد:ساختار نود اجتماعي ميتواند كاملاً چالشي باشد. به شكلي كه درباره موضوعات مختلف و مهم جامعه، ابتدا يك كارشناس صحبت كند. سپس مواضع مخالف وي مطرح گردد و در نهايت از حضور خانوادهها هم در برنامه استفاده شود. ضمن اينكه بايد سعي كرد كه سوژهها متناسب با نياز جوانان باشد. همه اينها و برنامهريزيها به اين دليل است كه واقعاً برنامههاي ورزشي خستهكننده شدهاند.
صحبتهاي كارشناسان در حالي است كه اخيراً مجريهاي برنامههاي ورزشي درباره برنامه خود با غلونمايي صحبت ميكنند و در يك برنامه دائماً اعلام ميكنند كه برنامه ما از برنامههاي ورزشي شبكه ديگر بهتر است. در اين ميان ممكن است برخي اين سؤال را مطرح كنند كه برنامهاي مثل نود يا ديگر برنامههاي ورزشي به دليل مخاطب بالا بايد توليد شود. به شكلي كه هر شبكهاي يك برنامه اينچنيني داشته باشد. سهيل سماوات در پاسخ به اين موضوع، اينگونه ميگويد: تا به امروز برنامه اجتماعي چالشي زنده از تلويزيون پخش نگرديده، به همين دليل ميتواند در ابتدا براي مخاطب جذاب نباشد. ضمن اينكه بايد فضايي ايجاد شود تا مشكلات اجتماعي با دستي باز در برنامهاي مثل «نود اجتماعي» مطرح گردد. اگر اين اتفاق رخ دهد قطعاً بازديد برنامه در گذر زمان حتي از برنامههاي ورزشي معروف بيشتر هم ميشود. چراكه مخاطب اولاً مشكلات خود را درآن ميبيند و ثانياً نحوه تعامل و گفتوگو و البته حل مشكلات را از آن ميآموزد. سهيل سماوات با نگاهي به وضعيت امروز مخاطبان تلويزيون بر اين باور است كه برنامهاي مثل نود اجتماعي ميتواند زمينههاي نزديكي بيشتر مخاطب و تلويزيون را فراهم آورد. به طور كلي حوزه اجتماعي اين روزها در تلويزيون چندان پررنگ نيست و اين براي مخاطب خوشايند نخواهد بود. برنامهاي مثل يك نود اجتماعي خواهد توانست حس علاقه را در مخاطب به اجتماع و رسانه برانگيزاند.
