بی.آر.تی مخفف bus rapid Transit است، يعني اتوبوس پرسرعت حمل و نقل که به عنوان پدیده ای نو ظهور در سیستم حمل و نقل عمومی شهرهای بزرگ ایران از جمله تهران و اصفهان برای شتاب در عبور و مرور و کاهش زمان سفر طراحی و در حال توسعه در مسیرهای پر تردد رفت و آمد می کنند.
BRT بر خلاف نامش، حکایت از موضوع ناشناخته و پیچیدهای برای شهروندان کلانشهرهای گوناگون کشورمان ندارد، زیرا از فرط رواج، کافی است نام آن را بگویی تا همان اتوبوسهای آکنده از مسافری در ذهن تداعی شود که تنها تفاوت کوچکی با نسل قدیمی خود دارند. اتوبوسهایی با گنجایش بیشتر که چپدر هستند و جایگزین اتوبوسهای قدیمی شدهاند و البته در مسیري انحصاری میرانند.
***
در شرایطی که افزایش شمار خودروهای جاری در شریانهای شهرهای گوناگون به مدد افزایش جمعیت و البته ثابت ماندن عرض گذرگاهها مشهود است، روز به روز بر گره کور ترافیک در شهرها و کلانشهرها ، افزوده شده است.
استفاده از سامانه اتوبوسهای تندرو بدون ایراد هم نیست و هر جایی که خطوط این طرح گسترانده شده، با اختصاص یک خط (لاین) عبوری به این سامانه، عملا از عرض خیابان ها کاسته شده و به تناسب آن، بار ترافیک دیگر خطوط به شدت افزایش داشته است تا جایی که گاه در برخی مسیرها، عبور و مرور سریعتر مسافران بی.آر.تی به نرخ کاهش شدید سرعت سایر خودروهای عبوری از آن محور تمام شده و موجب افزایش زمان حمل و نقل برای استفاده کنندگان از خودروهای شخصی و عمومی مانند تاکسی شده است.
به عبارت بهتر، بهکارگیری خطوط جداگانه برای عبور اتوبوسهای خط واحد، حکم آن را داشته که اولویت استفاده از معابر بیشتر در اختیار اتوبوسها قرار گرفته تا خودروهای سواری که ظرفیت به مراتب کمتری از رقیب دارند تا در سایه تقویت حمل و نقل عمومیِ کلان، حمل و نقل عمومی خرد با نوعی اجحاف روبهرو شود؛ هرچند شاید این اجحاف، تنها راهکار قابل اتکای در حال حاضر و با توجه به شرایط موجود بوده و در راستای ترغیب شهروندان به استفاده از حمل و نقل عمومی، مفید هم به نظر برسد.
بی.آر.تی درمان نیست!
عارضه کاسته شدن عرض خیابان ها یکی از نقاط ضعف سامانه حمل و نقل BRT به شمارمی رود. عجیب این که مسؤولان مربوطه نه تنها تلاشی برای رفع این عارضه انجام نداده اند بلکه با گسترش خطوط بی.آر.تی مانورهای خبری پیرامون اجرای موفق آن می دهند.
این عارضه هنگامی پر رنگتر میشود که بدانیم طرح بی.آر.تی در برخی دیگر از کلانشهرهای کشورمان هم که با معضل ترافیک دست به گریبان هستند، بیکم و کاست به اجرا درآمده و مشکلات آن نیز عینا به این شهرها منتقل شده تا دور از ذهن نباشد که پله پله در شهرهای ریز و درشت دیگر هم کپی شده و هیچ اصلاحی در آن رخ نداده است.
ریشه گسترش این شیوه ناقص در سراسر کشور هم چیزی نیست جز این نکته که حمل و نقل با اتوبوس، شیوهای قدیمی از حمل و نقل به شمار میاید که هرچقدر کارآمد و به روز شده باشد، باز هم ظرفیت محدودی داشته و تنها میتواند نقش تسکین موقتی برای درد ترافیک را ایفا نماید و هرگز قادر به درمان درد نخواهد بود.
به عبارتي، تأکید بر توسعه خطوط بی.آر.تی که در قالب قدرتمندترین راهکار حل ترافیک رخنمون یافته، در حقیقت اصرار بر تجویز مسکن برای درد ترافیک کلان شهر اصفهان بوده تا دیگر کسی به فکر آن نباشد که " اگرروزی که مزایای نسبی این طرح تمام شد، چه باید کرد؟!"
ناهمواري ایستگاهها برای تردد معلولان
از عمده ترین مزایای سیستم اتوبوسرانی سریع، علاوه بر کم شدن زمان انتظار در ایستگاه ها، اطلاع رسانی دقیق به مسافران در ایستگاه و اتوبوس به همراه زمان بندی مناسب، دریافت بلیط قبل از ورود به اتوبوس و حذف رابطه مستقیم راننده و مسافر و آسانی استفاده معلولان جسمی – حرکتی است؛ این در حالی است که برخی از نواقص و مشکلات در اجرا و طراحی و ساختارهای شهری مانع استفاده آسان معلولان از این ایستگاههای اتوبوس تندرو در اصفهان شده است.
لیلا دانش یکی از معلولان جسمی و حرکتی اصفهان است که مدتی از این اتوبوس ها استفاده کرده است اما به علت مشکلات موجود، استفاده دوباره از تاکسی تلفنی برای تردد روزانه اش را ترجیح می دهد.
وی درباره مشکلات استفاده از سامانه بی آر تی برای معلولان می گوید: خطرناک بودن عبور از عرض خیابان، نبود گذرگاه و استاندارد نبودن عرض آنها، نامناسب بودن ورودی برای وارد شدن به ایستگاه به دلیل داشتن یک پله یا سکو، عدم نصب و اختصاص گیت ویژه عبور معلول از جمله ایرادهای ایستگاههاست.
وی فقدان علامت و تابلوهای راهنما و سیستم اطلاع رسانی به صورت دیداری و شنیداری که باعث بروز خطا یا سردرگمی معلولان می شود را از دیگر مشکلات این ایستگاهها می داند و می افزاید: به علت نواقص موجود در ایستگاهها برخی مردم ما را سد معبر برای ورود به اتوبوس می دانند بطوری که حتی نمی توانیم از حق خود در محلی که برای ما در داخل اتوبوس تعبیه شده استفاده کنیم.
دانش پیشنهاد مي دهد: بهتر است در محل جایگاه معلولان ویلچر نشین کمربندهایی نصب شود تا صندلی چرخدار با هر حرکت اتوبوس تکان نخورد تا علاوه بر اذیت نشدن معلول برای دیگر شهروندان هم مزاحت ایجاد نکند.
خطوط موازی حذف شود
اشغال یک خط از خطوط خیابان برای تردد اتوبوسهای تندروی شهری یکی از انتقادهای وارد شده نسبت به راهاندازی خطوط BRTدر اصفهان بوده است چرا که در گذشته این خط مسیری برای تردد وسایل نقلیه شخصی بوده است و با اشغال این خط توسط اتوبوسهای تندروی شهری امکان تردد وسایل نقلیه شخصی در این خط وجود ندارد.
حذف بعضی از خطوط اتوبوسرانی موازی با خطوط BRT نیز یکی دیگر از انتقادهای شهروندان به راهاندازی این خطوط در اصفهان بوده است.
راهاندازی این خطوط در خیابانها در کوتاهمدت سبب کاهش ترافیک میشود، اما در بلندمدت افزایش بار ترافیکی را به دنبال دارد، در واقع خطوط BRT پس از مدتی اشباع میشوند و بار ترافیکی شهر را افزایش میدهند.
مدیر اجرایی پروژه بی.آر.تی اصفهان می گوید: در حال حاضر روزانه حدود 420 هزار خودرو در سطح شهر تردد میکنند و تردد این خودروها سبب افزایش بار ترافیکی شهر میشود و برای کاهش و روانسازی ترافیک موجود در شهر ناگریز به توسعه وسایل حمل و نقل عمومی در سطح شهر هستیم.
علیرضا صلواتی اذعان می کند: سیستم حمل و نقل عمومی شهر اصفهان از شاخصههای استاندارد برای تشویق مردم به سوی استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی برخوردار نیست.
بركات BRT
علیرغم برخی انتقادهای یادشده نسبت به راه اندازی خطوط اتوبوس های تندرو ، رییس چهارمین دوره شورای اسلامی شهر اصفهان معتقد است : ممکن است این طرح در محورهای ترافیکی دیگر کارکرد بهتری داشته باشد اما این طرح در کل طرح بسیار خوبی می باشد
رضا امینی می گوید: بی آر تی یک مقوله دوطرفه است و هنگامی که برای رفع ترافیک شعار می دهیم باید تردد خودروهای تک سرنشین کاهش یابد چون بسیاری از معابر قابلیت تعریض بدنه را ندارند.
وی تصریح می کند: این طرح برای اولین بار در اصفهان اجرا شده و مانند هر طرح دیگری ممکن است مشکلاتی داشته باشد زیرا برکاتی هم داشته که نمی توان از برکات آن غافل شد؛ بنابراین باید بپذیریم اولویت با افرادی است که از حمل و نقل عمومی استفاده می کنند.
سال هاي زيادي است که در کشورهاي مختلف روش هاي متفاوتي براي افزايش کيفيت و سرعت خدمات اتوبوس ها استفاده مي شود و مي توان گفت که بي.آر.تي تلفيق همه روشهايي است که تاکنون در اتوبوسراني تجربه شده تا بتواند به افزايش سرعت در تردد اتوبوس ها کمک کند.
به اعتقاد کارشناسان ترافيک، خطوط سريع السير اتوبوسراني بی آر تی، مديريت زمان و تحولي نوين در رفاه و جابجايي مسافران را در بسياري از شهرهاي دنيا به دنبال داشته که در اصفهان نيز تا حد زيادي راه گشا بوده است اما باید مشکلات موجود در مسیر هموار شدن این خطوط که به دلیل برخی از اختلاف نظر ها بین شرکت واحد اتوبوسرانی به عنوان بهره بردار و کارشناسان عمرانی و پلیس راهور به عنوان متولی ساماندهی مباحث ترافیکی شهر است، برطرف شود.
