مریم احمدی - در چند سال اخیر در کنار عواملی که سبب افزایش آلودگی هوای شهرهای کشور شده، بحث آلایندگی مراکز صنعتی و نیروگاه ها به عنوان عامل مهم و تاثیرگذار در آلودگی زیست محیطی بیشتر خودنمایی می کند. در این میان آلودگی هوای برخی از شهرهای استان آذربایجان شرقی که سلامت ساکنان آن را به شدت تهدید می کند از جمله مواردی است که اخیرا از سوی رسانه ها نشانه گرفته شده است. چند وقتی است که افزایش استفاده از سوخت مازوت به جای گاز در نیروگاه حرارتی تبریز، باعث بالا رفتن آلودگی هوا شده تا دوباره این نیروگاه به تنهایی مسئولیت بخش عمده افزایش آلودگی هوای تبریز، اسکو، خسروشهر، ایلخچی و آذرشهر را داشته باشد و این مناطق از جهت اكولوژيكي و فضاي سبز و نشاط اجتماعي به شدت تنزل پيدا كند و در زمره آلوده ترین شهرهای کشور قرار بگیرند. این در حالی است که با وجود هشدارهای مکرر از سوی کارشناسان مربوطه، مسئولان امر تنها به برگزاری نشست و جلسه اکتفا کرده اند و عکس العمل ها در حد حرف و حدیث و وعده دادن باقی مانده است.
سبزها رنگ باخته اند!
بحث آلودگی هوای شهرهای استان آذربایجان شرقی و رخداد فاجعه زیست محیطی که گریبان ساکنان این استان را گرفته مربوط به امروز و دیروز و البته مختص این استان نیست. در کنار معضلاتی از جمله افزایش جمعیت و رشد مداوم کارخانه ها و صنایع، کاهش بارندگی، پیدایش ریزگردهای عربی و خشکی دریاچه ارومیه که سبب نابودی باغات و مزارع و زمین های سرسبز این استان شده، رد پای آثار مخرب وجود نیروگاه تبریز بیشتر به چشم می آید. این نیروگاه با سوخت روزانه سه هزار و 700 تن مازوت، بسیاری از شهرهای مجاور را در گرداب آلودگی هوا گرفتار کرده است. شهرهایی که روزگاری نماد سرسبزی و بستر مناسبی برای پرورش انواع و اقسام محصولات کشاورزی بود حالا رنگ خاکستری گرفته و باغ ها و نواحی سرسبز آن ها در حال نابودی است.
در این میان، باغات شهرستان اسکو در چند کیلومتری محل این نیروگاه بیشتر در معرض خطر نابودی قرار گرفته اند. بخش مرکزی این شهرستان به لحاظ وجود باغات میوه و بخش ایلخچی به لحاظ وجود مزارع وسیع کشاورزی، هر ساله محصولات قابل توجهی را تولید و به بازار مصرف عرضه می کند. اما در چند سال اخیر باغ های میوه و پسته این شهر روز به روز بی رونق تر می شوند و بیم آن می رود که در آینده ای بسیار نزدیک تر از حد تصور چیزی جز زمینی بایر و متروک از این باغ ها باقی نماند. وخامت این مسئله سبب شده که مسئولان شهر بارها جلسات مختلفی در خصوص تاثیر وجود نیروگاه در همسایگی شهرستان اسکو برگذار کنند و کارشناسان جهاد کشاورزی درصدد بررسی تاثیر منفی سوخت مازوت بر باغات این شهرستان برآیند اما با این حال مشکل همچنان پابرجاست.
بنا به گفته کارشناسان، تشدید آلودگی در مناطق تبریز ،آذرشهر و اسکو که در مجاورت دریاچه ارومیه قرار گرفته اند، نقش بسزایی در نابودی و متروکه شدن اراضی کشاورزی داشته است و با وزش بادهای نسبتا شدید دودهای خروجی نیروگاه با ذرات معلق نمک خشک دریاچه ارومیه ترکیب شده و باعث خشک شدن درختان این مناطق می شود.
گاز آلاینده حاصل از سوخت مازوت در شکل های مختلف مانع انجام عمل فتوسنتز روی برگ ها و رسیدن مواد غذایی به درختان باغات اطراف نیروگاه حرارتی شده و رشد آنها را مختل کرده است. حالا دیگر با از بین رفتن درختانی که شش های تنفسی هوای آلوده و صنعتی این منطقه به حساب می آمدند، آیا می توان به داشتن هوایی پاک و سالم در این شهرها امیدوار بود؟! و آیا می توان برای اجرای طرح های توسعه کشاورزی و رونق این حرفه وعده و وعید داد؟!
با کمبودها چه کنیم؟
نیروگاه گازی و حرارتی تبریز که در قسمت جنوب غربی این شهر و در فاصله 16 کیلومتری جاده تبریز – آذرشهر واقع شده ، علاوه بر استفاده از گاز طبیعی به عنوان سوخت مصرفی، از مازوت که توسط خط لوله ای از پالایشگاه تبریز تأمین می شود، استفاده می کند.
به دلیل افزایش میزان آلودگی ناشی از سوخت این نیروگاه، اداره کل حفاظت از محیط زیست آذربایجان شرقی بارها بر استفاده گاز طبیعی به عنوان سوخت در تمام طول سال تأکید کرده است.
با وجود اینکه استفاده از گاز طبیعی ، هزینه تأمین سوخت در نیروگاه را تا یک سوم کاهش می دهد و به مراتب با صرفه تر است اما به دلایلی این نیروگاه همچنان با سوخت مازوت کار می کند. سوختی که به دلیل بالا بودن میزان دیاکسید گوگرد آن جزو آلاینده های بسیار خطرناک برای سلامت انسان ها و دیگر موجودات زنده محسوب می شود. اما ظاهرا به دلیل وجود محدودیت در استفاده از گاز طبیعی چاره ای جز سوزاندن مازوت نیست!
بنا به گفته مدیرکل حفاظت از محیط زیست آذربایجان شرقی سوخت نخست نیروگاه حرارتی تبریز، گاز طبیعی است ولی به دلیل محدودیت و حجم بالای استفاده از گاز در کلانشهر تبریز به خصوص در فصول سرد سال، تنها در ماه های معدودی می توان از گاز طبیعی در نیروگاه استفاده کرد.
بیوک رئیسی معتقد است چون نمی توان از داشتن برق چشم پوشید و نیروگاه را تعطیل کرد و از طرفی در تامین گاز هم محدودیت وجود دارد ، به ناچار باید به استفاده از سوخت مازوت در این نیروگاه ادامه داد!
این در حالی است که طبق قرارداد نیروگاه تبریز با منطقه 8 عملیات انتقال گاز ایران، مقرر شده که هشت ماه از سال به این نیروگاه ها گازرسانی شود اما شواهد حاکی از آن است که در طول سال تنها چهارماه به این نیروگاه گازرسانی می شود. البته مسئولان امر دلیل این مسئله را محدود بودن سوخت گاز عنوان کرده اند!
البته در سالهای گذشته و در فصول سرد به جهت افت فشار گاز، استفاده از مازوت به عنوان جایگزین سوخت گازی، مورد تایید بود اما این مسئله در فصل گرما که افت فشار وجود ندارد نیز تداوم پیدا کرد و در تابستان نیز از سوخت رسانی گاز به نیروگاه خبری نبود و این عدم تعهد بحث برانگیز شد.
مدیر عامل شرکت مدیریت تولید برق آذربایجان شرقی عدم تامین سوخت گاز را یکی از مشکلات جدی شرکت عنوان کرد و گفت: سوخت تحویلی به شرکت به غیر از چند روز در فروردین92، از نوع سوخت مازوت است.
حمزه خسروشاهی ادامه داد: یکی از مهمترین مشکلات استفاده از مازوت، آلودگی خطرناک محیط زیست است که شرکت مجبور به پرداخت هزینه هنگفتی به عنوان جریمه به سازمان محیط زیست است.
رای دادگاه تعطیلی است؟!
در حالی که برخی مسئولان امر برای شانه خالی کردن از زیر بار مسئولیت، تقصیر را به گردن این و آن می اندازند، ساکنین این استان به ویژه مردم تبریز، اسکو و آذرشهر نگران فرا رسیدن فصل سرد و افزایش آلودگی هوای شهرهایشان هستند چرا که این نیروگاه با تولید آلاینده هایی چون دي اكسيدگوگرد و اكسيدهاي نيتروژن و منوكسيدكربن در فصل سرما باعث وقوع پدیده وارونگی هوا شده و سبب افزایش و تشدید مشکلات تنفسی می شود.
مدیرکل حفاظت از محیط زیست آذربایجانشرقی اختلاف وزارتخانه های نفت و نیرو را دلیل تزریق نشدن سوخت گازشهری به این نیروگاه و تشدید آلودگی هوای استان دانسته و گفت: مصرف گاز نیروگاه تبریز برابر مصرف گاز شهر تبریز است از این رو بارها برای کاهش آلودگی هوای کلانشهر تبریز و شهرهای اطراف این نیروگاه بر استفاده از گاز طبیعی به عنوان سوخت اصلی و همیشگی تأکید کرده و هشدار داده ایم.
رئیسی تصریح کرد: با توجه به استفاده نیروگاه حرارتی از سوخت مازوت و آلودگی خطرناک هوا و نیز جلسات بی نتیجه ای که با مدیرعامل نیروگاه در این زمینه داشتیم، تصمیم گرفتیم که دادگاه این قضیه را ختم به خیر کند و در صورتی که با تعطیلی این نیروگاه مشکلات دیگری حادث نشود مطمئنا دادگاه رای به تعطیلی آن خواهد داد.
مدیرکل حفاظت از محیط زیست آذربایجان شرقی هزینه فیلترینگ و کنترل مضرات سوخت مازوت در هر نیروگاه را میلیاردی و هنگفت عنوان کرد و افزود: راه اندازی و ساخت نیروگاه های تولید برق به شکل مدرن و پیشرفته از اصلاح و فیلترینگ این نوع نیروگاه های قدیمی باصرفه تر است.
وی همچنین گفت: این نیروگاه با دودکش مرتفع برای استفاده از سوخت های فسیلی طراحی شده است ولی در محیط های مرطوب، آلاینده ها موجب بارش باران های اسیدی شده و به باغات منطقه خسارت وارد می کند!
