با افزایش روز افزون جمعیت و تبدیل شدن شهرها به کلانشهر و بالا رفتن تراكم جمعيتي در كنار پیشرفتهای تکنولوژی، چنين به نظر مي رسد كه میبایست توجه ویژهای به موارد بهداشتی و زیست محیطی در اجتماعات صورت پذيرد.
امروز ديگر يك ويروس يا بيماري را نمي توان منحصر به يك منطقه يا استان دانست و با كمترين بي توجهي، بيماريها در كوتاهترين زمان بيشترين مسافت را طي نموده و افراد زيادي را دچار مشكل و صدمه مي كنند.
يكي از معضلات كنوني شهرها، دفع فاضلاب هاست كه با توجه به مخاطرات بهداشتی و ملاحظات اقتصادی، توجه به تولید، جمعآوری و تصفیه آنها امری ضروری و اجتناب ناپذیر است.
با اين اوصاف مي توان یکی از دردهاي زندگي شهري را که تبعات بهداشتی گستردهای نيز برای شهروندان به همراه دارد تخلیه غیرمجاز فاضلاب توسط تانکرهای ویژه حمل این مواد در نظر داشت كه با شيوع بيماريهاي مختلف در شهر، سلامت شهروندان را هدف قرار مي دهد.
***
مشهد به عنوان شهر ملي ايران كه در طول سال چيزي حدود ده برابر جمعيتش، مسافر را در خود مي بيند با مشكل جمع آوري و دفع فاضلاب هايش مواجه شده.
هر چند مسئولان اين شهر برنامه هاي زيادي براي سماندهي به اين مسئله دارند اما گويي عدم همكاري برخي شهروندان، كار را كمي دشوار كرده است.
به گفته مسئولان شهري مشهد، یکی از مشکلات بررسی شده در زمینه ساماندهی و بهبود وضعیت حمل و نقل بار در شهر مشهد که تبعات بهداشتی نیز برای شهروندان به همراه دارد، حمل و نقل و تخلیه فاضلاب توسط تانکرهای ویژه حمل این مواد است.
نظارت بر تانکرهای فاضلاب شهری
مهدی علویمقدم، مدیرعامل سازمان حمل و نقل بار درون شهری و حومه شهرداری مشهد، ساماندهی و نظارت کامل بر وسایل حمل و نقل بار شهری از جمله حمل و نقل فاضلابها را از اهداف این سازمان برشمرد و گفت: حمل فاضلاب باید توسط شرکتهای صاحب صلاحیت در این زمینه، که به طور قانونی عهدهدار این وظیفه شدهاند و امکانات مناسب حمل و نقل این مواد را دارند، صورت گیرد.
وي جلوگیری از پراکندگی فاضلاب حین انتقال به تصفیهخانه و انتخاب افراد مسوول برای حمل این مواد را از نکات مهم حمل فاضلاب دانست و ادامه داد: باید با انتخاب درست حاملان این مواد، از حضور افرادی که برای منافع خود حاضر به قربانی کردن منافع جامعه هستند، جلوگیری شود.
بر اساس گزارشات، در حال حاضر تنها تصفیهخانه اولنگ در مشهد در زمینه تصفیه و پذیرش تانکرهای حمل فاضلاب فعالیت دارد، كه حمل فاضلاب به این تصفیهخانه دارای مشکلات متعددی است و باید مورد توجه مسئولان امر قرار گیرد.
علویمقدم ساعت پذیرش تصفیهخانه را یکی از مشکلات موجود در اين زمينه معرفي كرده و گفت: ساعت پذیرش تصفیه خانه از 6 صبح تا 8 شب است، لذا تخلیه فاضلاب توسط تانکرهایی که بعد از این ساعت به تصفیهخانه مراجعه میکنند، امکانپذیر نبوده و به همین دلیل بسیاری از حاملان فاضلابها مبادرت به تخلیه غیرمجاز این مواد در مکانی غیر از منطقه قانونی آن میکنند.
وی مسافت طولانی تصفیهخانه را نيز از دیگر مشکلات موجود برشمرد و فاصله 35 کیلومتری تصفیهخانه و طی مسافت 70 کیلومتری توسط تانکرها در هر رفت و برگشت به تصفیهخانه را عامل دیگری برای تخلیه غیرمجاز فاضلاب عنوان کرد.
اما كافيست تا يكبار از نزديك اين تصفيه خانه و مسير و امكاناتش مشاهده شود. عرض کم جاده از ديگر دلايل عدم رغبت رانندگان براي رفتن به اين تصفيه خانه است زيرا امکان تردد همزمان دو خودرو در یک مسیر رفت و برگشت وجود ندارد و این امر بر مشکلات حمل فاضلاب دامن زده است.
نبود روشنایی در طول مسیر، نامناسب بودن سطح آسفالت، نبود حداقل امکانات بهداشتی در طول مسیر تصفیه خانه و محل تخلیه فاضلاب و انجام ندادن فرآیند تصفیه روی فاضلاب منجر به ناایمنی تردد حاملان فاضلابها شده است.
موانع موجود باعث رغبت نداشتن حاملان این مواد برای مراجعه به تصفیهخانه شده و در نهایت این مواد در محیط رهاسازی میشوند.
مدیرعامل سازمان حمل و نقل بار درون شهری و حومه شهرداری مشهد با اشاره به اینکه پس از تخلیه فاضلاب در تصفیهخانه توسط تانکرها، هیچ گونه فرآیند تصفیه روی فاضلاب صورت نمیگیرد، افزود: تجمع فاضلاب در محل و استفاده غیرمجاز از آن جهت آبیاری زمینهای کشاورزی مجاور تصفیهخانه تهدید جدی برای سلامتی انسانها محسوب میشود كه با توجه به اين امر تصفیهخانههای موجود در مشهد باید برای کاهش بار میکربی فاضلاب تلاش کنند.
وی از آمادگی این سازمان جهت نصب سیستم AVL برای کنترل تردد وسایل حمل بار خبر داد و اعلام کرد: در صورت تامین اعتبار و نصب تجهیزات استفاده از این سامانه بر روی تانکرهای فاضلاب، بخش مهمی از تخلفات تانکرها به ویژه در زمینه دفع غیرمجاز فاضلاب برطرف خواهد شد.
حل مشکل، نیازمند عزم همگانی
بي شك مشکل مربوط به تخلیه فاضلاب در مکانهای غیرمجاز مشکلی نیست که بتوان آن را یک شبه حل کرد و كارشناسان معتقدند بخاطر اينكه بحث فاضلاب مختص به ارگان خاصی نیست و سازمانهای مختلف درگیر آن هستند، باید با ایجاد زمینههای همکاری بیش از پیش آنان، مشکلات مربوط به این حوزه را مرتفع کرد.
معاون محیط انسانی اداره کل محیط زیست خراسان رضوی حل مشکل تخلیه غیرمجاز فاضلاب را نیازمند عزمی همگانی دانست و با تاكيد بر اينكه برای حل این مشکل تنها باید یک اتفاق جمعی رخ دهد و دستگاههای دولتی همچون شهرداری، آب و فاضلاب، آب منطقهای، جهاد کشاورزی و در نهایت بهداشت و محیط زیست در کنار هم به رفع آن بپردازند، گفت: یکی از عواملی که میتواند بیشترین زیان را به آب و خاک رسانده و محیط زیست را به خطر اندازد، فاضلابها اعم از خانگی و صنعتی است که رها ساختن آن در محیطهای غیرمجاز میتواند اثرات زیانباری را به دنبال داشته باشد.
محمد حسین قادری یادآورشد: به منظور حفظ سلامت جوامع و پیشگیری از بروز اختلال در چرخه آب، فاضلابها باید به نحو مناسب جمعآوری، تصفیه و به چرخه طبیعی آب بازگردانده شود.
معاون محیط انسانی اداره کل محیط زیست خراسان رضوی خاطرنشان کرد: تاثیرات نامطلوب زیست محیطی ناشی از تخلیه نادرست فاضلاب در حدی است که امروزه اجرای طرحهای فاضلاب در مناطق مختلف شهر امری ضروری و بنیادی تلقی میگردد.
حفاظت از محیط زیست و جلوگیری از آلودگی منابع آب از مزایای تخلیه صحیح فاضلاب در تصفیهخانه ها به شمار مي آيد، بر همين اساس آمادهسازی زیرساختها، احیای شبکه جمعآوری فاضلاب، استفاده از سیستمهای تصفیه فاضلاب و جلوگیری از تخلیه غیرمجاز فاضلاب توسط تانکرها از جمله عواملي هستند كه در تمام شهرها بايد مورد توجه خاص قرار گيرند.
قادری نيز با در نظر گرفتن مشكلات موجود در مسير تصفيه خانه گفت: تانکرها به طور قانونی باید فاضلاب خود را در تصفیهخانه اولنگ تخلیه کنند اما به دلیل پارهای مشکلات، این تانکرها در نهایت فاضلاب خود را در مکانهای غیرمجاز تخلیه میکنند.
تخلیه غیرمجاز و شیوع بیماریهای واگیردار
عوامل بیماریزای مختلفی نظیر باکتریها، ویروسها و انگلها میتوانند از طریق مدفوع افراد آلوده وارد فاضلاب شده و در صورت تخلیه بیرویه در محیط زیست، منابع آب را آلوده کنند و در نتیجه سبب شیوع بسیاری از بیماریها واگیردار شوند.
شیوع بیماریهایی نظیر هپاتیت، اسهالها و انگلهای رودهای از جمله بیماریهای ناشی از دفع نادرست فاضلابها هستند كه در صورت تخلیه فاضلاب ها در مکانی غیر از تصفیهخانه، منبع آلودگی عظیمی به همراه خواهند داشت که سلامت شهروندان را با مخاطراتی جدی مواجه مي سازند.
علی اصغر حسنی یزدی، مدیرگروه بهداشت محیط حرفهای معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد تخلیه غیرمجاز فاضلاب را تهدیدی برای سلامت شهروندان دانست و گفت: این تانکرها که گاهی فاقد مجوزهای لازم هستند، فاضلابهایی را که میتواند منشا بسیاری از بیماریها برای شهروندان باشد، بدون هیچ گونه مزاحمت و ترسی در حاشیه شهر تخلیه میکنند.
وی توسعه جمعآوری فاضلاب شهری را عاملی موثر در حفظ سطح بهداشت عمومی مردم معرفي كرد و ادامه داد: استفاده از سیستم جمعآوری فاضلاب، نظارت برعملکرد تانکرهای حامل این مواد، افزایش تصفیهخانهها و هماهنگی دستگاههای همکار در این موضوع میتواند نقش بسزایی در ارتقای سطح بهداشت عمومی داشته باشد.
فعالیت بیش از 300 تانکر فاضلاب
کارشناس مسوول اداره نظارت و بازرسی سازمان حمل و نقل بار درون شهری شهرداری مشهد نیز به تشدید نظارت بر تانکرهای حامل فاضلاب در سطح این شهر اشاره کرد و گفت: این سازمان بازرسیهای دورهای با فواصل زمانی کوتاه مدت را در برنامههای خود قرار داده است.
فرهاد سالارینسب با بیان اینکه هم اکنون حدود300 تانکر حمل فاضلاب در سطح شهر مشهد فعالیت میکند، ادامه داد: جاده منتهی به تصفیهخانه اولنگ محل تردد تانکرهای بسیاری است که فاضلاب شهری را به این تصفیهخانه حمل میکنند.
وی با اشاره به اینکه بسیاری از حاملان فاضلاب این مواد را در جایی غیر از فضای تصفیهخانه تخلیه میکنند، افزود: در حاشیه جاده منتهی به تصفیهخانه مرکزی اولنگ آثار به جا مانده از تخلیه فاضلاب قابل مشاهده است. حاملان فاضلابها با تخلیه این مواد در زمینهای مجاور شهر که معمولا مورد استفاده کشاورزی قرار میگیرد، منجر به آلودگی آب، خاک و نباتات میشوند و به طور غیرمستقیم دامها و سپس انسانها و جوامع انسانی را مورد تهدید جدی قرار میدهند.
کارشناس مسوول اداره نظارت و بازرسی سازمان حمل و نقل بار درون شهری شهرداری مشهد ضمن یادآوری ماده 16 قانون مدیریت پسماندها خاطرنشان کرد: طبق این ماده قانونی جزای نقدی برای متخلفان دفع و تخلیه غیرقانونی پسماندها در محیط به ترتیب در نخستین بار برای پسماندهای عادی از 500 هزار تا 100 میلیون ریال و برای سایر پسماندها از دو میلیون تا 100میلیون ریال و در صورت هر بار تکرار، دو برابر مجازات قبلی در نظر گرفته شده است.
سالارینسب ادامه داد: ماده 20 قانون مدیریت پسماندها خودروهای تخلیه کننده این مواد در اماکن غیرمجاز را علاوه بر مجازاتهای مذکور به یک تا 10 هفته توقیف وسیله نقلیه محکوم میکند.
وی هر گونه تغییرکاربری در خودروهای باربری برای حمل این گونه مواد را منوط به دریافت مجوز از پلیس راهنمایی و رانندگی ناجا دانست و گفت: برخی رانندگان با تغییر کاربری وسیله نقلیه خود آن را به یک حامل فاضلاب تبدیل و با انجام این کار غیرقانونی مشکلات متعددی را برای فضای شهری ایجاد میکنند
